Sąd najwyższy

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2020 r., sygn. akt

XVIII K 152/18, uznał:

- W.S. za winnego czynu z art. 148 § 1 k.k. w zb. z art. 263 § 2 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. (zabójstwo dwóch osób), za który wymierzył

mu karę dożywotniego pozbawienia wolności,

- T.R. za winnego czynu z art. 252 § 1 k.k. w zb. z art. 189 § 2 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., za który wymierzył mu karę 6 lat

pozbawienia wolności.

Wymienionym oskarżonym Sąd przypisał jeszcze inne przestępstwa, za

które wymierzył im kary pozbawienia wolności, a po połączeniu kar jednostkowych

orzekł kary łączne: wobec W. S. dożywotniego pozbawienia wolności (z

zastrzeżeniem, że może skorzystać z warunkowego zwolnienia po odbyciu co

najmniej 30 lat kary pozbawienia wolności), a wobec T. R. 8 lat i 9 miesięcy

pozbawienia wolności.

Po rozpoznaniu apelacji obrońców oskarżonych Sąd Apelacyjny w

Warszawie wyrokiem z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt II AKa 104/21, zmienił wyrok

Sądu pierwszej instancji w stosunku do T. R. w ten sposób, że zmodyfikował opis

jednego z przypisanych mu czynów oraz podstawę prawną skazania za ten czyn,

za który wymierzył mu karę 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. W pozostałej

części wyrok w stosunku do T. R. utrzymał w mocy, nadto orzekł wobec tego

oskarżonego karę łączną w wysokości 8 lat pozbawienia wolności. W stosunku do

W. S. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt II KK

26/23, oddalił jako oczywiście bezzasadne kasacje wniesione przez obrońców

II KZ 38/26

3

oskarżonych. Następnie tenże Sąd postanowieniem z dnia 11 marca 2026 r., sygn.

akt II KO 41/25, wznowił postępowanie kasacyjne w stosunku do W. S. i T. R.,

uchylił postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt II KK

26/23, w zakresie oddalenia kasacji jako oczywiście bezzasadnych i sprawę

przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu – Izbie Karnej w

postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy wyrokiem z dnia 22 lipca 2026 r.,

sygn. akt II KK 122/26, na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k.

uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt II

AKa 104/21 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Po

wydaniu wyroku na podstawie art. 538 § 2 k.p.k. w zw. z art. 249 § 1 k.p.k. w zw. z

art. 258 § 2 k.p.k. zastosował wobec W. S. oraz T. R. środek zapobiegawczy w

postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy, tj. do dnia 20

października 2026 r. W uzasadnieniu stwierdził, że:

- „w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów, wskazanych szczegółowo

w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, prawdopodobieństwo, że

oskarżeni popełnili zarzucone im przestępstwa jest duże. Realne jest też

wymierzenie zarówno W.S., jak i T.R. surowych kar, skoro nieprawomocnie

orzeczono wobec nich karę łączną – odpowiednio – dożywotniego pozbawienia

wolności oraz karę 8 lat i 9 miesięcy pozbawienia wolności. Powyższe okoliczności

nakazują zastosowanie wobec obu oskarżonych tymczasowego aresztowania dla

zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, celem wyeliminowania

możliwości podejmowania przez nich bezprawnych działań związanych z grożącą

im surową karą i tym samym wyeliminowanie ryzyka utrudniania przez oskarżonych

ponowionego postępowania odwoławczego”,

- „dotychczas oskarżeni pozostają w izolacji w związku z tą sprawą: W.S. od

dnia 4 sierpnia 2021 roku, a T.R. od dnia 16 listopada 2020 roku”,

- „podstawy tymczasowego aresztowania określone w art. 258 § 2 k.p.k.,

przy spełnieniu przesłanek z art. 249 § 1 k.p.k. oraz przy braku negatywnych

okoliczności z art 257 § 1 k.p.k. i z art. 259 § 1 k.p.k. stanowią samodzielne

przesłanki szczególne stosowania tego środka zapobiegawczego (zob. uchwała

II KZ 38/26

4

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r., I KZP

18/11)”,

- „w sprawie tej nie zachodzą powody nakazujące odstąpienie od

zastosowania najsurowszego środka zapobiegawczego, który został orzeczony z

zachowaniem zasady proporcjonalności”.

Zażalenia na to postanowienie złożyli obrońcy oskarżonych.

Obrońca W. S. orzeczeniu zarzucił „naruszenie przepisów postępowania,

które miało wpływ na jego treść, a mianowicie:

1. art. 249 § 1 k.p.k. w zw. z art. 258 § 4 k.p.k. poprzez zastosowanie

tymczasowego aresztowania, mimo że wobec oskarżonego jest już

stosowany tymczasowy areszt w innej sprawie, wobec czego żaden z celów,

którym środek zapobiegawczy może służyć w niniejszym postępowaniu, nie

wymaga w jego wypadku zabezpieczenia;

2. art. 258 § 2 k.p.k. poprzez oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na surowości

grożącej kary, bez wskazania jakiejkolwiek konkretnej okoliczności

świadczącej o tym, że oskarżony mógłby zakłócać tok postępowania, w

sytuacji gdy jest już pozbawiony wolności;

3. art. 251 § 3 k.p.k. poprzez zaniechanie wyjaśnienia w uzasadnieniu,

dlaczego aktualnie stosowany wobec oskarżonego areszt tymczasowy w

innej sprawie, miałby nie wystarczać do zabezpieczenia prawidłowego toku

postępowania;

4. art. 6 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

art. 9 ust. 1 i 3 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych,

a także art. 6 i art. 48 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 3 i 4

dyrektywy (UE) 2016/343, poprzez zastosowanie w stadium

międzyinstancyjnym środka, który nie zabezpiecza toku postępowania, lecz

antycypuje karę wobec osoby korzystającej z domniemania niewinności”.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części

dotyczącej oskarżonego W. S. i odstąpienie od stosowania wobec niego środka

zapobiegawczego lub uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

II KZ 38/26

5

Obrońca oskarżonego T. R. orzeczeniu zarzucił „naruszenie przepisów

postępowania karnego, mających wpływ na treść orzeczenia, tj.:

1/ art. 258 § 2 k.p.k. poprzez błędne przyjęcie, że po stronie T.R. zachodzi

potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia

prawidłowego toku postępowania, ze względu na grożącą mu surową karę, w

sytuacji, w której oskarżony T.R. w związku z niniejszą sprawą pozostaje w

warunkach izolacji od dnia 16.11.2020 r. (tj. prawie 6 lat), a kara łączna potencjalnie

grożąca oskarżonemu w niniejszej sprawie, nie może przekroczyć 8 lat

pozbawienia wolności (art. 443 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.);

2/ art. 249 § 1 k.p.k. w zw. z art. 258 § 2 k.p.k. poprzez błędne uznanie, że

w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania konieczne jest

zastosowanie najsurowszego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego

aresztowania, w sytuacji gdy cały materiał dowodowy w sprawie został już

zgromadzony i oceniony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i nie

istnieją realne ryzyka utrudniania przez oskarżonych ponowionego postępowania

odwoławczego. W tym zakresie uznać należy – również przy uwzględnieniu

dotychczasowego okresu izolacji oskarżonego T.R. w sprawie – że wystarczające

byłoby ewentualne zastosowanie nieizolacyjnych środków zapobiegawczych”.

Podnosząc powyższe, wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w

stosunku do T. R. poprzez uchylenie stosowania wobec niego tymczasowego

aresztowania. Nadto wystąpił o przyznanie kosztów obrony urzędu w postępowaniu

zażaleniowym, wskazując, że nie zostały pokryte w całości ani w części.

Sprawa z zażalenia obrońcy T. R., zarejestrowana pod sygn. II KZ 39/26,

postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2026 r. została połączona ze

sprawą z zażalenia obrońcy W. S., wcześniej zarejestrowaną pod sygn. II KZ 38/26.

Sąd Najwyższy, orzekając jako sąd odwoławczy, zważył, co następuje.

Zażalenie wniesione przez obrońcę oskarżonego W. S. nie zasługiwało na

uwzględnienie. Skarżący, podnosząc naruszenie art. 249 § 1 k.p.k., nie kwestionuje

twierdzenia Sądu pierwszej instancji, że prawdopodobieństwo, iż oskarżony

popełnił zarzucone mu przestępstwa jest duże. Nie zgadza się natomiast z

poglądem Sądu, że stosowanie wobec oskarżonego tymczasowego aresztowania

jest konieczne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Akcentuje, że

II KZ 38/26

6

wobec W. S. w innej sprawie jest już stosowane tymczasowe aresztowanie, wobec

czego zbędne jest kolejne stosowanie tego środka zapobiegawczego, bowiem

środek wcześniej zastosowany zabezpiecza prawidłowy tok postępowania również

w niniejszej sprawie. W związku z tym należy odnotować, że w zażaleniu nie

podano w jakiej to innej sprawie wobec W. S. jest stosowane tymczasowe

aresztowanie, zaś z pozyskanej z systemu NOE-SAD aktualnej informacji wynika,

że organem dysponującym osobą oskarżonego jest Sąd Okręgowy w Warszawie

orzekający w sprawie XVIII K 152/18, tj. w sprawie niniejszej (k. 325 akt sprawy II

KK 122/26). Niezależnie od tego trzeba zaznaczyć, że – gdy przemawiają za tym

określone okoliczności – nie czyni zbędnym zastosowania tymczasowego

aresztowania w danej sprawie fakt stosowania wobec tej samej osoby

tymczasowego aresztowania w innej sprawie, na co wskazywał niejednokrotnie Sąd

Najwyższy (zob. postanowienie z dnia 25 lutego 2015 r., II KK 289/14 i in.). Trzeba

bowiem uwzględnić, że tymczasowe aresztowanie jest stosowane na ściśle

określony czas w konkretnej sprawie, w której ma zabezpieczyć prawidłowy tok

postępowania, z uwzględnieniem okoliczności występującej w tej właśnie sprawie i

może ono ustać bez względu na okoliczności występujące w innej sprawie, w której

dana osoba również występuje w charakterze oskarżonego (podejrzanego). Inaczej

mówiąc, hipotetyczne stosowanie wobec W. S. tymczasowego aresztowania w

innej sprawie, nie oznaczałoby, iż jest należycie zabezpieczony prawidłowy tok

postępowania w sprawie niniejszej, skoro przed jej prawomocnym zakończeniem, w

tej innej sprawie tymczasowe aresztowanie mogłoby zostać zakończone. W

konsekwencji żaden przepis Kodeksu postępowania karnego nie nakazuje

organowi rozpatrującemu potrzebę zastosowania wobec oskarżonego

(podejrzanego) środka zapobiegawczego uwzględnienia faktu ewentualnego

stosowania wobec niego środka w innej sprawie. W szczególności nie czyni tego w

odniesieniu do tymczasowego aresztowania art. 259 k.p.k. To przesądza o

niezasadności zarzutów oznaczonych literami a), b) i c). Nadto, jeżeli w drugim z

nich podniesiono naruszenie art. 258 § 2 k.p.k. poprzez oparcie rozstrzygnięcia

wyłącznie na surowości grożącej oskarżonemu kary, bez wskazania konkretnej

okoliczności świadczącej o tym, że oskarżony mógłby zakłócać tok postępowania,

to należy wskazać, że nie popełnił błędu Sąd a quo, gdy zastosowanie

II KZ 38/26

7

tymczasowego aresztowania wobec W. S. uzasadnił tylko grożącą mu surową karą.

Nie było to rozstrzygnięcie oparte na odosobnionej interpretacji odpowiedniego

przepisu, ale na poglądzie wcześniej wyrażonym przez Sąd Najwyższy, co

podkreślono w zaskarżonym orzeczeniu, przytaczając uchwałę składu siedmiu

sędziów tego Sądu z dnia 19 stycznia 2012 r., I KZP 18/11. Pogląd ten, w świetle

późniejszego orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, można

uznać za ugruntowany, a opiera się na domniemaniu, że oskarżony może

podejmować bezprawne działania utrudniające postępowanie (np. ucieczka lub

ukrywanie się), aby uniknąć dolegliwości związanej z realnie grożącą mu karą (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 lutego 2020 r., I KZ 6/20; z dnia 30

kwietnia 2026 r. IV KZ 18/26 i in.). Trudno uznać, że takie domniemanie nie

zachodzi w przypadku W. S., który nieprawomocnie został skazany na karę

dożywotniego pozbawienia wolności, a w niniejszej sprawie jest pozbawiony

wolności dopiero od 5 lat.

Nie mogło prowadzić do uwzględnienia zażalenia wniesionego przez

obrońcę W. S. odwołanie się w czwartym zarzucie (oznaczonym literą d) do

wiążących Polskę norm prawa międzynarodowego. Normy te, zwłaszcza zawarte w

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, miał w polu

widzenia Sąd Najwyższy podejmując uchwałę I KZP 18/11. Odnotował również,

odwołując się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, iż organ

ten „wprost wskazuje, że surowość wyroku, jaki może w przyszłości zapaść, i

związany z nim ciężar gatunkowy stawianych zarzutów daje organom krajowym

uzasadnioną podstawę do przyjęcia ryzyka ucieczki, a nawet ponownego

popełnienia czynów zabronionych”. Przeczy to twierdzeniu skarżącego, że

tymczasowe aresztowanie W. S. „nie zabezpiecza toku postępowania, lecz

antycypuje karę wobec osoby korzystającej z domniemania niewinności”. Nie bez

znaczenia jest okoliczność, że domniemanie niewinności tego oskarżonego

wcześniej zostało zniesione wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie, a odżyło z

powodu uchylenia tego wyroku, co jednak nie nastąpiło z powodu jego

merytorycznej wadliwości.

Gdy chodzi o zażalenie wniesione przez obrońcę T. R., to uznano, że

zasługuje ono na uwzględnienie. Sytuacja tego oskarżonego jest istotnie różna od

II KZ 38/26

8

sytuacji W. S. Dostępne dokumenty potwierdzają, że Sąd Apelacyjny w Warszawie

na poczet wymierzonej mu kary łącznej 8 lat pozbawienia wolności zaliczył okres

rzeczywistego pozbawienia wolności oskarżonego od dnia 16 listopada 2020 r. oraz

że od tego czasu T. R. nieprzerwanie odbywa tę karę, której koniec upłynie z dniem

14 listopada 2028 r. (z informacji pozyskanej z systemu NOE-SAD wynika również,

że organem dysponującym osobą oskarżonego obecnie jest Sąd Okręgowy w

Warszawie orzekający w sprawie niniejszej XVIII K 152/18 – k. 327 akt sprawy II

KK 122/26 i k. 32-33 akt sprawy II KZ 38/26). Ta odmienna sytuacja T. R. nie

znalazła odbicia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w którym co prawda

odnotowano zasadniczą różnicę w wysokości wymierzonych oskarżonym kar

pozbawienia wolności oraz okresy ich odbywania, ale nie wytłumaczono, dlaczego

nie rzutuje to na decyzję w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania

wobec obu oskarżonych. Wypada zgodzić się z obrońcą T. R., że opisana

odmienność sytuacji oskarżonych powinna zostać uwzględniona przez Sąd a quo

przy rozważaniu istnienia przesłanki zastosowania tymczasowego aresztowania z

art. 258 § 2 k.p.k. (grożąca oskarżonemu surowa kara), która w istocie odpadła, jak

i obawy zakłócenia przez T. R. prawidłowego toku postępowania, w tym wypadku

postępowania odwoławczego. Przy zebraniu wszystkich dowodów, owo zakłócenie

mogłoby polegać już tylko na ucieczce, czy ukryciu się, ale w sytuacji, gdy

oskarżony odbył prawie ¾ możliwej do wymierzenia mu kary (po ponownym

rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny nie może orzec kary surowszej od kary

wymierzonej uchylonym wyrokiem), nasuwa się spostrzeżenie, że byłoby to z jego

strony nieracjonalne, w konsekwencji mało prawdopodobne. Niepodzielenie przez

Sąd ad quem poglądu wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, że realia

procesowe nadal czynią w odniesieniu do T. R. aktualną przesłankę zastosowania

tymczasowego aresztowania z art. 258 § 2 k.p.k., nakazywało uchylić

postanowienie w części orzekającej zastosowanie tego środka zapobiegawczego

wobec wymienionego oskarżonego. Realia procesowe sprawy czyniły też zbędnym

stosowanie wobec niego innego środka zapobiegawczego.

Wniosek obrońcy T. R. o przyznanie mu kosztów obrony z urzędu w

postępowaniu zażaleniowym nie zasługiwał na uwzględnienie. Radca prawny T. K.

był obrońcą oskarżonego w postępowaniu kasacyjnym i w wyroku z dnia 22 lipca

II KZ 38/26

9

2026 r., II KK 126/26, Sąd Najwyższy zawarł orzeczenie o zasądzeniu na jego

rzecz od Skarbu Państwa kwoty 2952 zł tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i

wniesienie kasacji oraz obronę skazanego przed Sądem Najwyższym. Wypada

przyjąć, że sporządzenie i wniesienie zażalenia na postanowienie Sądu

Najwyższego w przedmiocie środka zapobiegawczego, także udział w posiedzeniu

zażaleniowym mieści się w pojęciu „obrona przed Sądem Najwyższym”, która może

polegać na podjęciu czynności również po wydaniu wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.

Dariusz Kala Zbigniew Puszkarski Andrzej Stępka

Małgorzata Wąsek-Wiaderek Włodzimierz Wróbel

[WB]

[r.g.]