Sąd Najwyższy odrzucił skargę Rzecznika Praw Obywatelskich na wyrok w sprawie kredytu

Sąd Okręgowy w Krakowie w sprawie II Ca 2002/19 toczącej się z powództwa

S. z siedzibą w K. działającego na rzecz B. M. i G. M. przeciwko Bank Spółce

Akcyjnej z siedzibą w W. o ustalenie, ewentualnie o zapłatę, ewentualnie o

unieważnienie i zapłatę na skutek apelacji strony powodowej od wyroku Sądu

Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie z 1 kwietnia 2019 r., sygn. akt VI

II NSNc 158/25

2

C 1411/16/S, wyrokiem z 5 października 2020 r. oddalił apelację (pkt 1) oraz zasądził

od strony powodowej na rzecz strony pozwanej zwrot kosztów postępowania

apelacyjnego (pkt 2).

Od powyższego wyroku strona powodowa wniosła skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy postanowieniem z 27 stycznia 2022 r. w sprawie I CSK 288/22

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądził od powoda

na rzecz pozwanego koszty postępowania kasacyjnego.

Rzecznik Praw Obywatelskich pismem nadanym listem poleconym 6

października 2025 r., działając na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1987

r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 1264 ze zm.) w zw.

z art. 89 § 1 in principio ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst

jedn. Dz.U. 2024, poz. 622, dalej: „u.SN"), wniósł skargę nadzwyczajną

od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 5 października 2020 r.,

II Ca 2002/19 z uwagi na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą

demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości

społecznej, zaskarżając go w całości.

Skarżący na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 u.SN zarzucił naruszenie zasady

ochrony konsumenta ustanowionej w art. 76 Konstytucji RP w zw. z art. 9 Konstytucji

RP w zw. z art. 4 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13, poprzez

niezapewnienie właściwej ochrony sądowej konsumentom, będącym słabszą stroną

stosunku prawnego, przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi przedsiębiorcy –

pozwanego banku, czego przejawem było niedostrzeżenie abuzywności umowy

kredytu, a także niewykonanie, wynikającego z prawa unijnego, a w szczególności z

Dyrektywy 93/13, obowiązku informacyjnego sądu wobec konsumentów,

polegającego na konieczności poinformowania przez sąd o zbadaniu warunków

umowy, konsekwencjach jej abuzywności dla uprawnień i obowiązków konsumentów

oraz możliwości wyrażenia przez nich stanowiska co do skutków tej abuzywności, a

w konsekwencji niezasadne oddalenie apelacji wniesionej w imieniu konsumentów

od wadliwego wyroku sądu I instancji.

Natomiast na podstawie art. 89 § 1 pkt 2 u.SN zarzucił:

1. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 189 Kodeksu postępowania

cywilnego w zw. z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13, poprzez jego błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że ze względu na dokonanie

całkowitej spłaty kredytu przez konsumentów, nie mają oni interesu prawnego

II NSNc 158/25

3

w ustaleniu skutków abuzywności postanowień umowy, którą wykonali, podczas gdy

fakt spłacenia kredytu nie stanowił przeszkody dla badania przez sąd abuzywności

oraz ważności umowy, z której wynikało spełnione zobowiązanie;

2. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3851 § 1 Kodeksu cywilnego

w zw. z art. 3851 § 3 k.c., w zw. z art. 58 § 1, § 2 i § 3 k.c., w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7

ust. 1 Dyrektywy 93/13, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

polegające na uznaniu, że umowa kredytu nie zawierała postanowień abuzywnych

oraz była w całości ważna, jako zgodna z prawem i zasadami współżycia

społecznego, podczas gdy prawidłowo stosując prawo, sąd miał obowiązek

stwierdzić, że ze względu na zawarte w niej klauzule abuzywne dotyczące głównych

świadczeń stron, umowa ta nie była wiążąca wobec konsumentów, skutkiem czego

konieczne było stwierdzenie jej nieważności, jeżeli takie było oczekiwanie

konsumentów.

Jednocześnie skarżący wskazał powody uzasadniające konieczność

wniesienia skargi nadzwyczajnej dla zapewnienia zgodności z zasadą

demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości

społecznej odwołując się do zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i

stanowionego przez nie prawa, zasady bezpieczeństwa prawnego jednostki, zasady

sprawiedliwości społecznej

Na podstawie art. 91 § 1 u.SN skarżący wniósł w pierwszej kolejności

o uchylenie w całości wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 5 października 2020 r.

wydanego w sprawie o sygn. II Ca 2002/19 i przekazanie sprawy temu sądowi do

ponownego rozpoznania. Alternatywnie wniósł o stwierdzenie wydania

zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa oraz wskazanie okoliczności,

z powodu których wydane zostało takie rozstrzygnięcie, gdyby Sąd Najwyższy uznał,

że ze względu na upływ w chwili orzekania więcej niż 5 lat od dnia uprawomocnienia

się zaskarżonego orzeczenia, konieczne jest zastosowanie rozwiązania, o którym

mowa w art. 89 § 4 in principio u.SN.

W piśmie z 7 listopada 2025 r. stanowiącym odpowiedź na skargę

nadzwyczajną pełnomocnik pozwanego wniósł o oddalenie skargi nadzwyczajnej,

w przypadku uznania zarzutów o poprzestanie na stwierdzeniu naruszania prawa

bez uchylenia zaskarżonego wyroku oraz o zasądzenie na rzecz pozwanej kosztów

postępowania według norm przewidzianych.

II NSNc 158/25

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 89 § 1 u.SN, jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia zgodności

z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady

sprawiedliwości społecznej, od prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego

lub sądu wojskowego kończącego postępowanie w sprawie może być wniesiona

skarga nadzwyczajna, o ile: 1) orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa

człowieka i obywatela określone w Konstytucji, lub 2) orzeczenie w sposób rażący

narusza prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

lub 3) zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w

sprawie materiału dowodowego – a orzeczenie nie może być uchylone lub zmienione

w trybie innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia.

W świetle art. 89 § 2 u.SN, podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi

nadzwyczajnej jest m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich.

Stosownie do art. 89 § 3 u.SN, skargę nadzwyczajną wnosi się w terminie 5 lat

od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia

została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna – w terminie roku od dnia ich

rozpoznania. Niedopuszczalne jest uwzględnienie skargi nadzwyczajnej

na niekorzyść oskarżonego wniesionej po upływie roku od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga

kasacyjna - po upływie 6 miesięcy od dnia jej rozpoznania.

W myśl art. 95 pkt 1 u.SN, w zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy

do skargi nadzwyczajnej, w tym postępowania w sprawie tej skargi, stosuje

w zakresie spraw cywilnych – przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks

postępowania cywilnego dotyczące skargi kasacyjnej, z wyłączeniem art. 3984

§ 2 oraz art. 3989 k.p.c.

Według art. 3986 § 2 k.p.c., sąd drugiej instancji odrzuca skargę kasacyjną

wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych

w art. 3984 § 1, nieopłaconą oraz skargę, której braków nie usunięto w terminie

lub z innych przyczyn niedopuszczalną.

Zgodnie z art. 3986 3 k.p.c., Sąd Najwyższy odrzuca skargę kasacyjną,

która podlegała odrzuceniu przez sąd drugiej instancji, albo zwraca ją temu sądowi

w celu usunięcia dostrzeżonych braków.

II NSNc 158/25

5

Przystępując do rozważań, Sąd Najwyższy wskazuje, że zgodnie z art. 89

§ 3 u.SN zasadą jest możliwość wniesienia skargi nadzwyczajnej w terminie pięciu

lat od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia. Ustawodawca

przewidział jednak szczególne unormowanie na wypadek, gdy od tego orzeczenia

wniesiona została skarga kasacyjna. Przyjął mianowicie, że w takiej sytuacji termin

do wniesienia skargi nadzwyczajnej wynosi rok i rozpoczyna bieg od dnia

rozpoznania skargi kasacyjnej. Z tego ostatniego rozwiązania jasno wynika,

że w sytuacji uprzedniego wniesienia w danej sprawie kasacji lub skargi kasacyjnej,

skarga nadzwyczajna może zostać wniesiona wyłącznie w zakreślonym wyżej

terminie rocznym. A to oznacza, że uchybienie temu terminowi wyklucza możliwość

późniejszego skutecznego wniesienia skargi nadzwyczajnej z powołaniem się

na pięcioletni termin przewidziany w tym przepisie.

Jednocześnie Sąd Najwyższy zauważa, że użyte w art. 89 § 3 zd. 1 u.SN

pojęcie „rozpoznania”, stanowiące cezurę czasową dla naliczania biegu rocznego

terminu, powinno być rozumiane szeroko jako wydanie przez Sąd Najwyższy

orzeczenia kończącego postępowanie kasacyjne, niezależnie do tego, czy

merytorycznie, czy formalnie (A. Góra-Błaszczykowska (red.), Środki zaskarżenia.

System Postępowania Cywilnego. Tom 5, 2023, Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.).

Inna interpretacja, nawiązująca do klasycznego pojmowania tego terminu na tle

przepisów o skardze kasacyjnej, a więc m. in. zakładająca, iż odmowa przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 KPC) nie jest rozpoznaniem skargi,

byłaby o tyle problematyczna, że w gruncie rzeczy zamykałaby drogę do

skorzystania ze skargi nadzwyczajnej jako środka zaskarżenia. Jest przecież rzeczą

oczywistą, że skoro w zaistniałych okolicznościach nie doszłoby do merytorycznego

rozpoznania skargi kasacyjnej, to automatycznie nie mógłby zostać zapoczątkowany

wspomniany termin roczny.

Przenosząc powyższe rozważania na realia przedmiotowej sprawy, należy

wskazać, że sprawa ta dotyczy wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie 5

października 2020 r. sygn. II Ca 2002/19. Od tego wyroku strona powodowa wniosła

skargę kasacyjną, której Sąd Najwyższy postanowieniem z 27 stycznia 2022 r.

odmówił przyjęcia do rozpoznania. Również od tego wyroku Sądu Okręgowego w

Krakowie Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł skargę nadzwyczajną dopiero 6

października 2025 r. (data nadania listu poleconego).

II NSNc 158/25

6

W przedstawionym stanie faktycznym zastosowanie znajduje roczny termin

przewidziany w art. 89 § 3 zd. 1 u.SN. Wobec wydania przez Sąd Najwyższy

postanowienia w dniu 27 stycznia 2022 r., termin do wniesienia skargi nadzwyczajnej

upłynął 27 stycznia 2023 r. Tymczasem przedmiotowa skarga została wniesiona

dopiero 6 października 2025 r., a zatem po upływie ustawowo określonego terminu.

W konsekwencji skargę należy uznać za wniesioną z uchybieniem terminu,

co skutkuje koniecznością jej odrzucenia.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3986

§ 2 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN, orzeka, jak w sentencji.

O wzajemnym zniesieniu kosztów postępowania wywołanego wniesioną

skargą nadzwyczajną Sąd Najwyższy orzeka na podstawie art. 39818 k.p.c.

w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN.

[D.Z.]

[r.g.]