SN odrzucił skargę Rzecznika Finansowego w sporze klientów z bankiem o ustalenie

Wyrokiem z 16 kwietnia 2019 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w sprawie I

ACa 1273/18 z powództwa B.K. i K.K. przeciwko Bankowi S.A. w W. o ustalenie na

skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 17 lipca

2018 r. w sprawie I C 208/18: (1) oddalił apelację oraz (2) orzekł o kosztach w

postępowaniu apelacyjnym i zażaleniowym.

Skargą nadzwyczajną z 4 kwietnia 2024 r. (data stempla pocztowego)

Rzecznik Finansowy zaskarżył prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu z 16 kwietnia 2019 r. wydany w sprawie I ACa 1273/18 w całości,

II NSNc 214/24

2

wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.

Pozwany w odpowiedzi na skargę nadzwyczajną z 15 maja 2024 r. wniósł

o oddalenie skargi nadzwyczajnej w całości oraz o wzajemne zniesienie kosztów

procesu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.

Powodowie w odpowiedzi na skargę nadzwyczajną z 29 października 2024 r.

poparli wniesioną skargę w całości, w tym wniosek o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu i przekazanie mu sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 89 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (tekst jedn.: Dz.U. 2024, poz. 622, dalej również: „u.SN”), jeżeli jest to

konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa

prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, od

prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego lub sądu wojskowego kończącego

postępowanie w sprawie może być wniesiona skarga nadzwyczajna, o ile: (1)

orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w

Konstytucji lub (2) orzeczenie w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego

wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, lub (3) zachodzi oczywista sprzeczność

istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego - a

orzeczenie nie może być uchylone lub zmienione w trybie innych nadzwyczajnych

środków zaskarżenia.

2. Skarga nadzwyczajna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia

służącym eliminowaniu z obrotu wadliwych, naruszających zasadę

demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości,

orzeczeń sądowych dotyczących konkretnych, zindywidualizowanych podmiotów

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 2019 r., I NSNk 2/19).

Konsekwentnie rolą przeprowadzanej przez Sąd Najwyższy kontroli nadzwyczajnej

nie jest eliminowanie z obrotu wszelkich wadliwych orzeczeń, a jedynie tych, które

godzą w podstawy umowy społecznej będącej fundamentem demokratycznego

II NSNc 214/24

3

państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, a

zatem dotyczą określonego kształtu relacji pomiędzy jednostką a władzą publiczną

(przedmiotowa strona zasady demokratycznego państwa prawnego) lub godności

upodmiotowionej jednostki (podmiotowa strona zasady demokratycznego państwa

prawnego).

3. Cel skargi nadzwyczajnej, jakim jest wyeliminowanie z obrotu wadliwego

orzeczenia może zostać zrealizowany wyłącznie w przypadku zaistnienia jednej z

trzech przesłanek szczególnych wskazanych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN. Podmiot

wnoszący skargę musi więc przede wszystkim wykazać zaistnienie przynajmniej

jednego z uchybień wymienionych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN. Zaistnienie tego

rodzaju uchybienia potwierdza wadliwość zaskarżonego wyroku, a jednocześnie

otwiera drogę do badania czy wadliwość ta powinna być usunięta z uwagi na

naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego

zasady sprawiedliwości społecznej. Samo zatem zaistnienie przesłanki szczególnej

wskazanej w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN nie przesądza o konieczności wyeliminowania

z obrotu wadliwego orzeczenia. Wskazać w tym miejscu bowiem należy, że

stabilność oraz prawomocność orzeczeń sądowych, a także kształtowanych przez

nie stosunków prawnych również jest zasadą konstytucyjną, wywodzoną z prawa

do sądu (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP), zaś odstąpienie od niej

powinno być podyktowane wyjątkowymi względami. Konsekwentnie stwierdzone

uchybienia muszą być na tyle poważne, by wzgląd na całokształt zasady

wynikającej z art. 2 Konstytucji RP nakazywał ingerencję w powagę

rzeczy osądzonej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2020 r., I NSNu 2/20).

Ten punkt widzenia potwierdzał wielokrotnie Europejski Trybunał Praw Człowieka

(dalej: „ETPCz”) podkreślając, że prawo do rzetelnego procesu musi być

interpretowane w świetle zasady rządów prawa, będącej wspólnym dziedzictwem

państw – stron Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności

(Dz.U. 1993, nr 61, poz. 284 ze zm.). Jednym z fundamentalnych aspektów rządów

prawa pozostaje zaś zasada pewności prawnej, która przewiduje wymóg, by tam,

gdzie sądy ostatecznie rozstrzygnęły jakąś kwestię, ich orzeczenie – co do zasady

– nie było kwestionowane (zob. np. wyroki ETPCz z: 28 października 1999 r. w

sprawie Brumărescu przeciwko Rumunii, skarga nr 28342/95, par. 61; 24 lipca 2003

II NSNc 214/24

4

r. w sprawie Ryabykh przeciwko Rosji, skarga nr 52854/99, par. 52; 6 października

2011 r. w sprawie Agrokompleks przeciwko Ukrainie, skarga nr 23465/03, par. 148).

Skarga nadzwyczajna jest zatem „wentylem bezpieczeństwa”, środkiem

absolutnie ekstraordynaryjnym, który winien być wnoszony przez uprawniony

podmiot tylko we wskazanych w ustawie sytuacjach i nie może być postrzegana

jako instrument zainicjowania instancji kasacyjnej. Podstawy skargi nadzwyczajnej

należy pojmować w sposób zawężający (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 24

czerwca 2020 r., I NSNc 49/19).

W uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej treść art. 89 § 1 u.SN, w

taki sposób, by pierwotna przesłanka wniesienia skargi nadzwyczajnej realizowała

expressis verbis naczelną zasadę ustroju Rzeczypospolitej Polskiej wywodzącą się

z art. 2 Konstytucji, zostało podkreślone, że intencją ustawodawcy było

dopuszczenie wniesienia skargi „tylko wtedy, gdy będzie to absolutnie niezbędne z

punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawnego

urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej” (zob. uzasadnienie

Poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz

niektórych innych ustaw z dnia 2 maja 2018 r., druk nr 2480).

4. W przedmiotowej sprawie Rzecznik Finansowy nie zarzucił w petitum

skargi nadzwyczajnej zaskarżonemu wyrokowi naruszenia zasady

demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości

społecznej. Z tego powodu uznać należy, że skarga dotknięta jest wadą

konstrukcyjną skutkującą koniecznością jej odrzucenia a limine (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2021 r., I NSNc 61/20). Kierując się bowiem

argumentum a minori ad maius uznać należy, że skoro w dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego uznano, że brak wyczerpującego i spójnego

uzasadnienia podstaw, na których skarżący opiera skargę nadzwyczajną, stanowi

wadę dyskwalifikującą pismo procesowe jako skargę nadzwyczajną oraz musi

prowadzić do odrzucenia skargi bez wzywania strony skarżącej do usunięcia

braków (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 30 czerwca 2020 r., I NSNp 3/19;

28 września 2020 r., I NSNc 51/19; 23 listopada 2022 r., I NSNc 105/22 wraz z

przytoczonym orzecznictwem), to tym bardziej brak prawidłowego sformułowania

II NSNc 214/24

5

takiej podstawy (tu: podstawy ogólnej skargi nadzwyczajnej) prowadzi do jej

odrzucenia.

5. Z powyższych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3986 § 2

i 3 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN, odrzucił skargę nadzwyczajną.

O wzajemnym zniesieniu kosztów postępowania wywołanego wniesioną

skargą nadzwyczajną Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39818 k.p.c.

w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN.

[P.Sz.]

[r.g.]