Sąd Najwyższy podjął zawieszone postępowanie w sprawie podstawy wymiaru składek ZUS

Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku pilotażowym z 23 listopada 2023 r.

Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21, zobowiązał Państwo Polskie do

przeprowadzenia stosownych zmiany legislacyjnych w terminie 12 miesięcy, usuwających

wady procesowe, które skutkują naruszeniem przez Polskę art. 6 ust. 1 Europejskiej

Konwencji Praw Człowieka. Na te same uchybienia systemowe wskazał Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 21 grudnia 2023 r., C 718/21.

W Rzeczypospolitej Polskiej sędziowie podlegają Konstytucji i ustawom (art. 178 ust.

1 Konstytucji RP). Sąd Najwyższy nie ma możliwości usunięcia wad procesowych, które

prowadzą do naruszenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i europejskiego prawa

traktatowego (art. 267 TFUE), bowiem mają one charakter systemowy i wiążą się z

II NSNc 268/24

2

procedurą nominowania sędziów. To rolą ustawodawcy jest przeprowadzenie takich

zmian legislacyjnych, by do naruszenia prawa nie dochodziło. Państwo ponosi

odpowiedzialność za to, czy a jeśli tak to w jaki sposób zmienić prawo i doprowadzić do

jego zgodności z traktatami i konwencją.

Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie zawiesił postępowanie, dając tym samym czas

Państwu (tj. władzy ustawodawczej i wykonawczej) na podjęcie decyzji w tym zakresie i

ewentualne wprowadzenie zmian. Mimo upływu długiego czasu, znacznie wykraczającego

poza granice wyznaczone w wyroku pilotażowym, zmiany legislacyjne w tym obszarze nie

nastąpiły. Z powszechnie dostępnych informacji wynika, że brak jest zgody politycznej na

dokonanie jakichkolwiek zmian normatywnych w zakresie wyznaczonym w/w wyrokiem,

mimo istniejących obowiązków międzynarodowych. Marszałek Sejmu rozpoczął procedurę

wyboru przez Sejm sędziów – członków Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie

przepisów, które stały się głównym powodem stwierdzenia nieprawidłowości

przez trybunały. Jednocześnie wprowadzono mechanizm samoograniczenia się Sejmu,

polegający na przyjęciu uchwały wyrażającej zapewnienie, że w przypadku kształtowania

składu Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa, Sejm uwzględni w swoich decyzjach wyniki wyborów

dokonanych przez sędziów w wyborach powszechnych i transparentnych, wymogi

konstytucyjne co do składu Krajowej Rady Sądownictwa i ograniczenia wynikające z

ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (uchwała Sejmu

Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 lutego 2026 r. w sprawie przywrócenia konstytucyjnych

standardów wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa wybieranych spośród sędziów,

MP 2026, poz. 259).

W konsekwencji należy uznać, że ustały przesłanki dalszego zawieszenia

postępowania, bowiem Rzeczpospolita Polska nie dokonując żadnych zmian

normatywnych, ale korygując sam faktyczny sposób wykonywania ustawy, wyraziła wolę

odnośnie do sposobu reakcji na zobowiązania wynikające z wyroku pilotażowego.

Odpowiedzialność za skutki ewentualnego stwierdzenia, że ten sposób realizacji wyroku

jest nieprawidłowy czy niewystraczający, ponosić będzie władza wykonawcza i

ustawodawcza. Dalsze oczekiwanie na usunięcie przez ustawodawcę stwierdzonych w

wyrokach organów międzynarodowych wad polskiej procedury nominacji sędziów nie jest

możliwe ze względu na obowiązek sądu rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

[a.ł]

II NSNc 268/24

3