Sąd Najwyższy odrzucił kolejną skargę Rzecznika MŚP w sporze o składki przedsiębiorcy

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 24 czerwca 2021 r. oddalił

apelację P. Ł. od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z 7 grudnia 2020 r., mocą

którego oddalono jego odwołanie od decyzji organu rentowego z 10 lipca 2019 r.,

ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia w okresie od czerwca

2015 r. do grudnia 2018 r. oraz od decyzji z 1 lipca 2019 r. ustalającej kwoty

II NSNc 320/24

2

należnych składek na Fundusz Pracy w okresie od czerwca 2015 r. do grudnia

2018 r.

Z poczynionych w sprawie i wiążących Sąd Najwyższy ustaleń wynika, że

odwołujący zadeklarował podstawę wymiaru składek na obowiązkowe

ubezpieczenia społecznej i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w wysokości: za

miesiące: od stycznia do grudnia 2014 r. – w wysokości 2247,60 zł; za miesiące od

stycznia do maja 2015 r. – w wysokości 2375,40 zł; za miesiące: czerwiec, lipiec,

sierpień 2016 r., marzec 2016 r. – w wysokości 9897,50 zł; kwiecień, listopad,

grudzień 2016 r. – w wysokości 10 137,50 zł; lipiec, sierpień 2017 r. – w wysokości

10 657,50 zł; marzec, kwiecień 2018 r. – w wysokości 11 107,50 zł; listopad,

grudzień 2018 r. – w wysokości 11 107,50 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił odwołującemu zasiłek chorobowy

w łącznej kwocie: za okres od 1 września 2015 r. – 29 lutego 2016 r. w wysokości

39 173,00 zł; za okres od 4 maja 2016 r. do 31 października 2016 r. w wysokości

41 080,40 zł; za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. w wysokości

41 222,75 zł; za okres od 1 września 2017 r. do 28 lutego 2018 r. w wysokości

41 222.75 zł; za okres od 1 maja 2018 r. do 29 października 2018 r. w wysokości

41 450,50 zł.

W okresie 2015-2018 wnioskodawca pobrał świadczenie w łącznej kwocie

204 149,40 zł.

Z sumarycznego zestawienia Ksiąg Podatkowych wynika, że w latach 2014-

2016 i 2018 r. działalność odwołującego wykazywała stratę: w 2014 r. w wysokości

18 843,65 zł, w 2015 r. w wysokości 13 127,21 zł, w 2016 r. w wysokości

34 621,99 zł, w 2018 r. w wysokości 159 336,86 zł. W 2017 r. firma odwołującego

wygenerowała zysk w kwocie 12 556,03 zł.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu podzielił stanowisko Sądu Okręgowego w

Świdnicy, że działania odwołującego polegające na manipulacyjnym zawyżeniu

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dowodzą, że jego

rzeczywistą intencją było uzyskanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych w

wysokości wielokrotnie przewyższającej nakłady. Strona pozwana słusznie

zauważyła, iż celem przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą jest

osiągnięcie jak najwyższego zysku, przy minimalizowaniu kosztów, przy czym zysk

II NSNc 320/24

3

rozumiany jest jako nadwyżka przychodu nad stratami. Z postępowania

dowodowego zebranego w sprawie wynika, że działalność gospodarcza

odwołującego nie służyła zarobkowaniu, a jedynie pozyskiwania świadczeń

z ubezpieczeń społecznych.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu podzielił stanowisko Trybunału

Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z 29 listopada 2017 r. w sprawie P 9/15, gdzie

potwierdzono zgodność art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 41 ust. 12 i 13, art. 68 ust. 1

pkt 1 lit. c i art. 86 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w

zakresie, w jakim stanowi podstawę ustalania przez Zakład Ubezpieczeń

Społecznych wysokości podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe,

z art. 2 w związku z art. 84 i art. 217 oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Pismem z 8 czerwca 2022 r. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców

wniósł skargę nadzwyczajną od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

z 24 czerwca 2021 r. w sprawie III AUa 219/21.

Postanowieniem z 15 listopada 2023 r., sygn. II NSNc 239/23, Sąd

Najwyższy odrzucił skargę nadzwyczajną. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy

podkreślił, że skarżący nie wykazał, że wystąpienie w niniejszej sprawie ze skargą

nadzwyczajną jest konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą

demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości

społecznej.

Pismem z 31 stycznia 2024 r. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców

ponownie wniósł skargę nadzwyczajną od wyroku Sądu Apelacyjnego

we Wrocławiu z 24 czerwca 2021 r. w sprawie III AUa 219/21.

Postanowieniem z 12 lutego 2024 r., sygn. III WSNcU 1/24 Sąd Apelacyjny

we Wrocławiu odrzucił skargę nadzwyczajną. W uzasadnieniu podniósł, że od tego

samego orzeczenia w interesie tej samej strony skarga nadzwyczajna może być

wniesiona tylko raz. Wyjaśnił, że wskazany przepis jest kategoryczny i pozwala na

wniesienie skargi nadzwyczajnej tylko raz, a obecnie wniesiona skarga

nadzwyczajna jest drugim takim nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wniesionym

przez ten sam podmiot w sprawie tych samych stron procesu i dotyczy tego

samego zagadnienia. Zaznaczył również, że skarżący podniósł te same zarzuty. W

ocenie Sądu Apelacyjnego ponowne wniesienie skargi nadzwyczajnej stanowi

II NSNc 320/24

4

obejście uregulowania wskazanego w art. 90 § 1 u.SN i nie zasługuje

on na aprobatę.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący, zaskarżając

postanowienie w całości, wskazując na naruszenie art. 90 § 1 u.SN w związku

z art. 3986 § 2 k.p.c., poprzez jego wadliwe zastosowanie, polegające na przyjęciu,

że skarga nadzwyczajna z 31 stycznia 2024 r. od wyroku Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu z 24 czerwca 2021 r., III AUa 219/21 stanowi kolejną skargę

nadzwyczajną od wskazanego wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, podczas

gdy odrzucenie skargi nadzwyczajnej z 8 czerwca 2022 r. zniweczyło skutki

procesowe związane z jej wniesieniem, tym samym skarga nadzwyczajna

z 31 stycznia 2024 r. jest jedyną skargą nadzwyczajną wniesioną od wskazanego

wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu.

Postanowieniem z 8 sierpnia 2024 r., sygn. I NZ 12/24, Sąd Najwyższy

oddalił zażalenie. W uzasadnieniu zaznaczył, że skarga nadzwyczajna wniesiona

31 stycznia 2024 r. zasadniczo nie różni się od skargi nadzwyczajnej z 8 czerwca

2022 r., gdyż jedyna istotna zmiana polega na dodaniu w petitum zwrotu „z uwagi

na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawa

urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej”. Tymczasem – zdaniem

Sądu Najwyższego – prawidłowo skonstruowana skarga nadzwyczajna powinna w

tym względzie nie tylko przytaczać art. 89 § 1 in principio u.SN, ale również

zawierać konkretyzację zasady demokratycznego państwa prawnego

mieszczących się w niej zasad szczegółowych oraz wskazanie, na czym polega ich

naruszenie w konkretnej sprawie.

Pismem z 7 października 2024 r. Rzecznik Małych i Średnich

Przedsiębiorców wniósł kolejną skargę nadzwyczajną od wyroku Sądu

Apelacyjnego we Wrocławiu z 24 czerwca 2021 r. w sprawie sygn.

akt III AUa 219/19.

Na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 i 2 u.SN zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:

1. rażące naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię oraz naruszenie

zasad lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji RP

prowadzą do naruszenia idei sprawiedliwości społecznej, jak i szczegółowych

zasad pochodnych idei sprawiedliwości społecznej określonej w art. 2 Konstytucji

II NSNc 320/24

5

RP, tj.: zasady ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie

prawa, zasady lojalności państwa względem obywateli, która ściśle wiąże się z

bezpieczeństwem prawnym jednostki, zasady przewidywalności prawa

stanowionego przez państwo oraz respektowania przez władzę działań

podejmowanych w zaufaniu do państwa gwarantujących ochronę wolności

człowieka, naruszenia te prowadzą do ograniczenia praw jednostki na rzecz

imperium państwa, co pozostaje w sprzeczności z zasadą demokratycznego

państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, tym

samym konieczne jest wzruszenie zaskarżonego orzeczenia z uwagi

na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawa

urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej;

2. błędną jego wykładnię tj. art. 18 ust. 8, art. 20 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. 2023,

poz. 1230 ze zm., dalej: „ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych”), a także

błędną wykładnię norm kompetencyjnych, tj. art. 41 ust. 13, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c,

art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 86 ust. 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 2a ust. 1 i 2 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych polegającą na:

1. bezpodstawnym odejściu od wykładni literalnej,

2. na nieprzedstawieniu metody interpretacji,

3. zastosowaniu wykładni contra legem zawierającej element nowości

normatywnej,

4. naruszeniu reguł preferencji, tj. zasady interpretacji na korzyść podmiotu

zobowiązanego w prawie daninowym poprzez wykładnię rozszerzającą przepisów

uprawniających i wykładnię zawężającą przepisów zobowiązujących – in dubio pro

tributario, w tym zakazu stosowania analogii do zwiększenia obowiązków

daninowych, a także zasady exceptiones non sunt extendende, tj. zakazu

interpretacji wyjątków rozszerzająco,

co skutkowało przyjęciem, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który nie

kwestionował tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym osoby prowadzącej

pozarolniczą działalność gospodarczą, uprawniony jest do kontrolowania,

kwestionowania, a także obniżenia zadeklarowanej w granicach ustawowych

podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne: emerytalne,

II NSNc 320/24

6

rentowe, wypadkowe i dobrowolne chorobowe w sytuacji, gdy w ocenie Zakładu

działania przedsiębiorcy mają charakter manipulacyjny i zmierzają do uzyskania

wyższych świadczeń w związku z krótkookresowym opłacaniem składek w

maksymalnej wysokości, przed okresem zamierzonego skorzystania ze świadczeń,

podczas gdy art. 18 ust. 8 i art. 20 ust. 1-3 klarownie stanowią, iż ryczałtowo

określona przez prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą podstawa

wymiaru ww. składek w granicach w nich wskazanych ma charakter kwoty

deklarowanej, zatem nie można mówić o jej manipulacyjnym charakterze w

pejoratywnym rozumieniu, nie ma znaczenia osiągany przez przedsiębiorcę

przychód ani strata, ani spodziewane korzyści z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, norma prawna wyrażona w tych przepisach ma charakter normy

imperatywnej, w konsekwencji jej zastosowanie nie może być zmieniane ani wolą

stron, ani organów, w tym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a wskazane normy

kompetencyjne dotyczące organu w żaden sposób nie umożliwiają organowi

kwestionowania zadeklarowanej w granicach ustawowych podstawy wymiaru ww.

składek;

5. naruszenie zasady oraz wolności i prawa człowieka i obywatela określonych

w Konstytucji RP tj.: zasady demokratycznego państwa prawa wyrażoną w art. 2

Konstytucji RP, zasady praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP,

konstytucyjnego prawa podmiotowego do zabezpieczenia społecznego, a także

zasady wzajemności świadczeń z ubezpieczeń społecznych wyrażone w art. 67 ust.

1 i 2 Konstytucji RP w związku z art. 84 i art. 217 Konstytucji RP poprzez

naruszenie zasady pewności prawa i ochrony praw nabytych, zasady wyłączności

ustawowej prawa daninowego, zasady określoności regulacji daninowych, zasady

zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa poprzez rażące

naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię tj. art. 18 ust. 8, art. 20 ust. 1 i 3

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także norm kompetencyjnych, tj. art.

41 ust. 13, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 86 ust. 1 i 2 pkt 2 w

związku z art. 2a ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

polegającą na bezpodstawnym odejściu od wykładni literalnej, na

nieprzedstawieniu metody interpretacji, zastosowaniu wykładni contra legem

II NSNc 320/24

7

zawierającej element nowości normatywnej, przy jednoczesnym naruszeniu reguł

preferencji.

Na podstawie art. 91 § 1 u.SN skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w całości i orzeczenie co do istoty

sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga nadzwyczajna podlegała odrzuceniu.

Przed przystąpieniem do rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności skargi

nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy wyjaśnia przyczyny podjęcia postępowania

w niniejszej sprawie.

Postanowieniem z dnia 17 października 2024 r., II NSNc 207/24, na

podstawie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. per analogiam, Sąd Najwyższy zawiesił niniejsze

postępowanie z uwagi na konieczność przeprowadzenia zmian legislacyjnych,

usuwających wady procesowe, określone w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej (Wielka Izba) z 21 grudnia 2023 r., C-718/21 oraz w wyroku

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 r. Wałęsa przeciwko

Polsce (skarga nr 50849/21) w terminie tam zakreślonym.

Wskazane orzeczenia nie zostały w zakreślonym terminie lojalnie przez

ustawodawcę wykonane. Termin wyznaczony pierwotnie w wyroku pilotażowym

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa

przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), upłynął bezskutecznie. 20 listopada 2024 r.

Europejski Trybunał Praw Człowieka, na wniosek Polski, postanowił przedłużyć

termin na wykonanie wyroku w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (nr skargi

50849/21). Także ten termin upłynął bezskutecznie. W związku z tym 17 listopada

2025 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka po raz kolejny postanowił przedłużyć

termin na wykonanie przez Polskę wyroku w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (nr

skargi 50849/21).

W związku z brakiem lojalnego wykonania przez ustawodawcę krajowego

wskazanych orzeczeń oraz w związku z brakiem wiarygodnych informacji o

II NSNc 320/24

8

perspektywie ich wykonania i wprowadzenia wymaganych zmian legislacyjnych

usuwających stwierdzone wady procesowe wynikające z braku niezależności

Krajowej Rady Sądownictwa, Sąd Najwyższy ważąc konkurujące wartości uznał, że

dalsze oczekiwanie na usunięcie stwierdzonych wad procesowych przez

ustawodawcę nie jest korzystne dla stron ani uzasadnione, ponieważ może

skutkować naruszeniem obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

Rzetelne rozpoznanie sprawy wymaga zawsze lojalnego i wszechstronnego

zbadania uwarunkowań prawnych i faktycznych sprawy, ale powinno następować

w rozsądnym terminie.

Nie oznacza to bynajmniej, że utraciły doniosłość ustalenia poczynione w

uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2020 r., I

NOZP 3/19, mającej moc zasady prawnej. W uchwale tej Sąd Najwyższy

przypomniał, że podstawą funkcjonowania Unii Europejskiej jest wzajemne

zaufanie państw członkowskich, w szczególności przez przestrzeganie prawa UE. Z

tego względu, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 akapit

pierwszy (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/30 ze zm.) – Państwa Członkowskie powinny

zapewnić na swym terytorium stosowanie i poszanowanie prawa Unii Europejskiej

oraz podejmować w tym celu środki służące zapewnieniu wykonania zobowiązań

wynikających z traktatów lub aktów instytucji Unii Europejskiej. Na Rzeczypospolitej

Polskiej ciąży więc w dalszym ciągu obowiązek zapewnienia Krajowej Radzie

Sądownictwa niezależności. Brak niezależności Krajowej Rady Sądownictwa jest

przyczyną wątpliwości co do niezależności niektórych składów orzekających w

sądach krajowych.

Sąd Najwyższy odnotowuje przy tym, że sam Sąd Najwyższy nie może

samodzielnie rozwiązać problemu braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa,

chociaż również w okresie poprzedzającym wydanie wyżej wskazanych wyroków

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka, sędziowie Sądu Najwyższego mając na celu umożliwienie ustawodawcy

dostosowania ustawodawstwa do standardów prawa europejskiego, w reakcji na

uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (sygn. BSA I-4110-1/20),

powstrzymywali się od orzekania (zob. postanowienie składu siedmiu sędziów

II NSNc 320/24

9

Sądu Najwyższego z 2 marca 2020 r., I NSW 1/20; postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lutego 2020 r., I NO 3/20; z 26 lutego 2020 r., I NO 190/19;

z 26 lutego 2020 r., I NSP 2/20; z 26 lutego 2020 r., I NSP 200/19; z 19 marca 2020

r., I NSP 11/20; z 19 marca 2020 r., I NSP 14/20; z 19 marca 2020 r., I NSP 15/20;

z 19 marca 2020 r., I NSP 8/20; z 23 marca 2020 r., I NSW 4/20; z 30 marca 2020

r., I NSW 7/20; z 13 lutego 2020 r., I NO 187/19; z 23 marca 2020 r., I NSW 4/20; z

30 marca 2020 r., I NSW 7/20). Także po wydaniu wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r., C-718/21 oraz wyroku

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko

Polsce (skarga nr 50849/21), Sąd Najwyższy podkreślał konieczność podjęcia

przez ustawodawcę koniecznych inicjatyw legislacyjnych (zob. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z 5 marca 2024 r., I NKRS 76/21; z 19 marca 2024 r., I NKRS

7/23; z 19 marca 2024 r., I NKRS 34/23; z 19 marca 2024 r., I NKRS 45/23; z 19

marca 2024 r., I NKRS 70/23; z 20 marca 2024 r., I NKRS 44/23; z 20 marca 2024

r., I NKRS 59/23; z 20 marca 2024 r., I NKRS 69/23; z 20 marca 2024 r., I NKRS

82/23; z 20 marca 2024 r., I NKRS 93/23; z 9 kwietnia 2024 r., II NSK 127/23; z 9

kwietnia 2024 r., II NSKP 11/23; z 11 kwietnia 2024 r., II NSKP 71/23; z 11 kwietnia

2024 r., II NSNc 470/23; z 11 kwietnia 2024 r., III CB 14/22; z 25 kwietnia 2024 r., I

NB 6/22; z 18 kwietnia 2024 r., I NSW 14/18; z 9 lipca 2024 r., I NSW 23/24; z 8

października 2024 r., I NO 34/23; z 10 października 2024 r., II NSNc 181/24; z 10

października 2024 r., II NSNc 151/24; z 10 października 2024 r., II NSNc 194/24;

z 10 października 2024 r., II NSNc 250/24).

Dnia 15 maja 2026 r. Sejm RP działając na podstawie art. 187 ust. 1 pkt 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 9a ust. 1 i art. 11d ust. 5 ustawy z dnia 12

maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 1186) oraz art.

29a ust. 1 Regulaminu Sejmu RP, dokonał wyboru członków Krajowej Rady

Sądownictwa kwalifikowaną większością głosów (3/5).

Przystępując do rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności skargi

nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy przypomina, że skarga nadzwyczajna jest

nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, który jest wnoszony wyłącznie przez

podmioty publiczne i wyłącznie w interesie publicznym, wyrażającym się w

obowiązku zapewnienia zgodności orzeczeń sądowych z zasadą demokratycznego

II NSNc 320/24

10

państwa prawnego. Wprowadzeniu tego środka zaskarżenia towarzyszyło bowiem

przekonanie ustawodawcy, że skutecznej ochrony praw i wolności konstytucyjnych

człowieka i obywatela nie jest w stanie zapewnić skarga konstytucyjna

ukształtowana wyłącznie jako środek ochrony indywidualnej przed wadliwymi

aktami normatywnymi, a nie przed ich wadliwą wykładnią lub zastosowaniem przez

sądy powszechne lub wojskowe (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 15 października 2020 r., III PZP 4/20, zasada prawna;

postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 12 marca 2003 r., S 1/03;

uzasadnienie wyroku pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego z 19 lutego 2003

r., P 11/02).

Stosownie do art. 89 § 1 in principio u.SN skarga nadzwyczajna musi

znajdować oparcie w podstawie ogólnej oraz w co najmniej jednej z trzech podstaw

szczególnych, wymienionych w art. 89 § 1 pkt 1, 2, 3 u.SN. Artykuł 89 § 1 u.SN

wysuwa na pierwszy plan podstawę ogólną skargi nadzwyczajnej, wymagając

wykazania, że jej wniesienie jest konieczne do zapewnienia zgodności

zaskarżonego orzeczenia sądu powszechnego lub sądu wojskowego z zasadą

demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości

społecznej (art. 89 § 1 u.SN), a w dalszej kolejności wymienia przesłanki

szczególne: naruszenie prawa konstytucyjnego (art. 89 § 1 pkt 1 u.SN), rażące

naruszenie prawa materialnego lub procesowego (art. 89 § 1 pkt 2 u.SN), oczywistą

sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału

dowodowego (art. 89 § 1 pkt 3 u.SN).

Przedmiotem zaskarżenia mogą być wyłącznie orzeczenia sądów

powszechnych i sądów wojskowych kończące postępowanie w sprawie (art. 89

§ 1 u.SN). Zaskarżenie skargą nadzwyczajną orzeczeń Sądu Najwyższego nie jest

dopuszczalne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 października 2022 r.,

I NSNc 588/21). Nie jest także dopuszczalne zaskarżenie skargą nadzwyczajną

orzeczeń sądów administracyjnych ani trybunałów krajowych lub

międzynarodowych.

Konstrukcyjne wymogi skargi nadzwyczajnej określa również art. 90 u.SN.

Rozstrzyga, że skarga nadzwyczajna może być wniesiona tylko raz od tego

samego orzeczenia w interesie tej samej strony, że skargi nadzwyczajnej nie

II NSNc 320/24

11

można oprzeć na zarzutach, które były przedmiotem rozpoznawania skargi

kasacyjnej lub kasacji przyjętej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, a także

wyklucza wniesienie skargi nadzwyczajnej od wyroku ustalającego nieistnienie

małżeństwa, orzekającego unieważnienie małżeństwa albo rozwód, jeżeli choćby

jedna ze stron po uprawomocnieniu się takiego orzeczenia zawarła związek

małżeński, oraz od postanowienia o przysposobieniu oraz w sprawach

o wykroczenia i wykroczenia skarbowe.

Przepisy u.SN o skardze nadzwyczajnej jako przepisy kompetencyjne są w

orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładane i stosowane ściśle. W szczególności

Sąd Najwyższy uznaje, że konstrukcyjnym wymogiem skargi nadzwyczajnej jest

zarówno przytoczenie podstaw, jak i ich uzasadnienie oraz określenie granic

zaskarżenia i sformułowania żądania uchylenia lub zmiany orzeczenia. Samo

wskazanie w skardze nadzwyczajnej przepisów prawa, z których naruszeniem

zostało wydane zaskarżone orzeczenie, bez bliższego określenia zarzutów, w jaki

sposób i w jakim zakresie zaskarżone orzeczenie narusza prawo, czyni skargę

nadzwyczajną namiastką środka zaskarżenia. Także brak wyczerpującego i

spójnego uzasadnienia podstaw, na których skarżący opiera skargę, stanowi wadę

konstrukcyjną dyskwalifikującą pismo procesowe jako skargę nadzwyczajną oraz

musi prowadzić do jej odrzucenia bez wzywania do usunięcia braków (por. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 30 kwietnia 1938 r., C III 319/37 oraz

orzeczenia Sądu Najwyższego: z 8 lutego 1935 r., III C 778/34; z 9 marca 1936 r.,

C III 915/35; z 21 października 1938 r., C II 325/38, wyroki Sądu Najwyższego: z 25

kwietnia 2013 r., I UK 572/12; z 16 lipca 2014 r., II PK 266/13; z 24 czerwca 2015 r.,

I PK 227/14; postanowienia Sądu Najwyższego: z 6 listopada 1996 r. II UKN 12/96;

z 20 listopada 1996 r. I PKN 22/96; z 11 marca 1997 r., III CKN 13/97; z 13 czerwca

2008 r., III CSK 104/08; z 28 kwietnia 2010 r., II PK 326/09; z 27 stycznia 2012 r., V

CSK 174/11; z 30 czerwca 2020 r., I NSNp 3/19; z 28 września 2020 r., I NSNc

51/19; z 14 września 2021 r., I NSNc 104/21; z 6 kwietnia 2022 r., I NSNc 63/22; z

22 czerwca 2022 r., I NSNc 309/21).

Ponadto, niedopuszczalne jest podnoszenie w skardze nadzwyczajnej

zarzutów, które były przedmiotem rozpoznawania przez Sąd Najwyższy, również

wtedy, gdy skarżący formułuje zarzuty nieco inaczej, ale nie ma wątpliwości, że

II NSNc 320/24

12

zostały one zbadane w ramach kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 6 kwietnia 2022 r., I NSNc 63/22; z 22

czerwca 2022 r., I NSNc 309/21; z 14 września 2021 r., I NSNc 104/21; z 4 lipca

2019 r., I NSNk 1/18). Nie jest bowiem dopuszczalne obchodzenie przez

skarżącego przepisów bezwzględnie obowiązujących, w szczególności

kompetencyjnych ani podważanie prawomocności orzeczeń Sądu Najwyższego.

Wartości pewności prawa i jednolitości orzecznictwa Sądu Najwyższego

przemawiają konsekwentnie za tym, aby ściśle interpretować przesłanki

dopuszczalności skargi nadzwyczajnej.

Będąca przedmiotem oceny w niniejszej sprawie skarga nadzwyczajna

nie odpowiada wymogom ustawy i jest niedopuszczalna z następujących powodów.

Po pierwsze, Sąd Najwyższy stwierdza, że art. 90 § 1 u.SN wyklucza

ponowne wniesienie skargi nadzwyczajnej także wtedy, gdy została już odrzucona

z powodów formalnych (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 marca 2026 r.,

II NSNc 44/24; z 29 sierpnia 2024 r., II NSNc 122/24; z 20 czerwca 2024 r.,

II NSNc 418/23; z 8 sierpnia 2024 r., sygn. I NZ 12/24).

Sąd Najwyższy przypomina, że logiczno-językowa wykładnia przepisu

wskazuje, że skarga nadzwyczajna może być wniesiona tylko raz od tego samego

orzeczenia w interesie tej samej strony. Jeżeli w sprawie nie ma wątpliwości, że

skarga została wniesiona w interesie tej samej strony i że jest to w istocie ta sama

skarga nadzwyczajna – skoro jej przedmiotem jest ten sam wyrok Sądu

Apelacyjnego we Wrocławiu z 24 czerwca 2021 r., III AUa 219/21, wszystkie trzy

skargi nadzwyczajne wniósł ten sam podmiot – Rzecznik Małych i Średnich

Przedsiębiorców – i zawierają one tożsame zarzuty i tożsame postawy, a nawet

tożsame uzasadnienia zarzutów, to nie można mieć wątpliwości, że badana skarga

jako wniesiona wbrew zakazowi ustawowemu art. 90 § 1 u.SN, nie jest

dopuszczalna.

Nie ma podstaw do redukcji teleologicznej art. 90 § 1 u.SN i uznania, że

ustanowiony w nim zakaz wyklucza jedynie ponowne wniesienie skargi

nadzwyczajnej merytorycznie rozpoznanej i oddalonej w całości lub w części.

Kodeks postępowania cywilnego w odróżnieniu od u.SN nie zawiera przepisu

rozstrzygającego, że skarga kasacyjna (lub inne środki zaskarżenia) może być

II NSNc 320/24

13

wniesiona tylko raz przez stronę lub w interesie tej samej strony. Trzeba uznać

założenie racjonalności ustawodawcy i stwierdzić, że zagadnienie to

nieprzypadkowo zostało uregulowane w art. 90 § 1 u.SN, który określa warunki

dopuszczalności wniesienia skargi nadzwyczajnej.

Stosowanie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego do skargi

nadzwyczajnej jest dopuszczalne tylko odpowiednio na podstawie art. 95 u.SN (zob.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 18 października 2023 r., I

NZP 1/23; wyroki Sądu Najwyższego: z 8 maja 2019 r., I NSNc 2/19; z 24 lipca

2019 r., I NSNc 9/19). W sytuacji wyraźnego uregulowania w u.SN kwestii

dopuszczalności ponownego wnoszenia skargi nadzwyczajnej, nie może być

wątpliwości, że odpowiednie stosowanie przepisów ogólnych nie wchodzi w

rachubę, albowiem nie może usprawiedliwiać obchodzenia szczególnych przepisów

u.SN.

Na rzecz przyjętej wykładni przemawiają także argumenty systemowe i

funkcjonalne. W szczególności skarga nadzwyczajna nie może służyć do

destabilizacji porządku prawnego, podważania prawomocnych orzeczeń sądowych

i leżących u ich podstaw stosunków. Skarga nadzwyczajna stanowi odstępstwo od

konstytucyjnej zasady stabilności stosunków prawnych ukształtowanych

prawomocnymi orzeczeniami sądowymi (art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Podobne do skargi nadzwyczajnej środki zaskarżenia, umożliwiające konkretną

kontrolę konstytucyjności stosowania prawa i eliminowania rażąco wadliwych

orzeczeń są stosowane w systemach prawnych innych państw członkowskich Unii

Europejskiej, ale ich dopuszczalność jest ściśle limitowana. Tak też uczynił

ustawodawca i dał temu wyraz w art. 90 § 1 u.SN oraz w uzasadnieniu projektu

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, wskazując, że „[s]tabilność

prawomocnych orzeczeń sądowych jest niewątpliwie wartością, zakorzenioną także

w Konstytucji RP”. Wartość pewności prawa i stabilności prawomocnych orzeczeń

sądowych jest także chroniona w jurysdykcji międzynarodowej i uznawana za

wartość wspólną europejskim porządkom prawnym (zob. wyrok pilotażowy

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko

Polsce, skarga nr 50849/21; wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: z 28

października 1999 r. w sprawie Brumărescu przeciwko Rumunii, skarga nr

II NSNc 320/24

14

28342/95; z 24 lipca 2003 r. w sprawie Ryabykh przeciwko Rosji, skarga nr

52854/99; z 21 czerwca 2011 r. w sprawie Giuran przeciwko Rumunii, skarga nr

24360/04; z 9 czerwca 2015 r., Compar S.R.O. przeciwko Słowacji, skarga nr

25132/13).

Po drugie, skarga nadzwyczajna Rzecznika Małych i Średnich

Przedsiębiorców wciąż nie zawiera ani poprawnie skonstruowanego zarzutu, ani

uzasadnienia podstawy ogólnej skargi nadzwyczajnej (art. 89 § 1 in principio u.SN).

Sformułowany w art. 89 § 1 in principio u.SN warunek dopuszczalności skargi

nadzwyczajnej w sposób oczywisty nawiązuje do wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP

zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady

sprawiedliwości społecznej. Artykuł 89 § 1 in principio u.SN powinien być więc

interpretowany w zgodzie z Konstytucją RP, z uwzględnieniem bogatego dorobku

nauki prawa i orzecznictwa (zob. przykładowo B. Banaszak, Prawo konstytucyjne,

Warszawa 2017, s. 181-193 wraz z cytowanym tam orzecznictwem; W. Sokolewicz,

M. Zubik, uwagi nr 30-38 do art. 2, w: L. Garlicki, M. Zubik (red.), Konstytucja

Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. I, Warszawa 2016, s. 127-140). W

uzasadnieniu podstawy ogólnej skargi nadzwyczajnej należy konkretnie wyjaśnić,

na czym polega niezgodność zaskarżonego orzeczenia z zasadą demokratycznego

państwa prawnego, w szczególności przez: 1) wskazanie naruszonej zasady

pochodnej wywiedzionej z art. 2 Konstytucji RP oraz 2) sposobu jej naruszenia, a

także uzasadnienie zarzutu. Przy konstruowaniu podstawy ogólnej skargi skarżący

nie jest ograniczony katalogiem zasad pochodnych sformułowanych w

orzecznictwie, więc może powołać się także na inną zasadę pochodną, pod

warunkiem jednak, że szczegółowo przedstawi tok rozumowania, w drodze którego

wywiódł taką zasadę z art. 2 Konstytucji RP (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 30 czerwca 2020 r., I NSNp 3/19; z 28 września 2020 r., I NSNc

51/19; z 4 lutego 2021 r., I NSNk 8/20; z 6 kwietnia 2022 r., I NSNc 63/22; z 22

czerwca 2022 r., I NSNc 309/21; uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego: z 3

czerwca 2019 r., I NSNc 7/19; z 25 czerwca 2020 r., I NSNc 21/20; z 26 marca

2026 r., II NSNc 44/24).

Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców nie wykazuje w skardze

nadzwyczajnej w czym wyraża się interes publiczny w jej wniesieniu z punktu

II NSNc 320/24

15

widzenia demokratycznego państwa prawnego. Nie można uznać, że warunek ten

spełniają ogólne i pozbawione konkretnego odniesienia do zaskarżonego

orzeczenia twierdzenia (np. „[u]chybienia w zaskarżonym wyroku są na tyle

poważne, że ażeby uczynić zadość wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasadzie

sprawiedliwości społecznej, konieczna jest ingerencja w powagę rzeczy osądzonej”

– strona 48 skargi nadzwyczajnej). Takie sformułowanie skargi uniemożliwia

Sądowi Najwyższemu jej ocenę i stwierdzenie, czy w niniejszej sprawie

rzeczywiście zachodzi konieczność zapewnienia zgodności zaskarżonego

orzeczenia z zasadą demokratycznego państwa prawnego.

Po trzecie, badana skarga nie określa ani w jaki sposób zasada

demokratycznego państwa prawnego została naruszona, przez niewłaściwą

wykładnię, czy przez niewłaściwe zastosowanie, ani nie zawiera uzasadnienia

zarzutów.

Po czwarte, skarżący trafnie odwołuje się do uchwały składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23. Wskazuje, jednak,

że „nie może mieć zastosowania”. Uchwała powiększonego składu Sądu

Najwyższego rozstrzyga o sposobie rozumienia normy prawnej.

W demokratycznym państwie prawnym z zasady nie można uznać, że orzeczenie

sądu powszechnego wydane zgodnie z tak określoną przez Sąd Najwyższy normą

prawną może podważać zasadę demokratycznego państwa prawnego, chyba że

akt normatywny, z którego normę wywiedziono jest niezgodny z Konstytucją RP. W

niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, gdyż Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z 29 listopada 2017 r. w sprawie P 9/15, potwierdził kompetencję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie ustalania wysokości podstawy wymiaru

składki na ubezpieczenie chorobowe. Artykuł 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 41 ust.

12 i 13, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 86 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych były badane przez Trybunał Konstytucyjny, który orzekł o ich

zgodności m.in. z art. 2 Konstytucji RP. Zatem orzeczenie sądu powszechnego

wydane zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego nie może naruszać zasady

demokratycznego państwa prawnego. Tym bardziej takiemu orzeczeniu co do

zasady nie można zarzucić rażącej obrazy prawa, wymaganej do prawidłowego

skonstruowania skargi nadzwyczajnej.

II NSNc 320/24

16

Po piąte, zupełnie chybione są rozważania skarżącego wykazujące rzekomą

niezgodność uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 29 listopada

2023 r., III UZP 3/23 z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10. Skarżący zdaje się nie dostrzegać, że uchwała

Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10 „nie wyrażała zgody na

nadużycia w zakresie korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, w

tym przez nieuzasadnione zawyżanie podstawy wymiaru składek” (zob. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23).

Jak słusznie też wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 25 kwietnia 2024 r.,

III USKP 22/22, „[z]ałożeniem demokratycznego państwa prawa, a co za tym idzie i

obowiązującego w nim prawa, że korzystanie z prawa i kompetencji powinno

odbywać się w dobrej wierze, z poszanowaniem aksjologii i zasad prawa”.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

O wzajemnym zniesieniu kosztów postępowania wywołanego wniesioną

skargą nadzwyczajną Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39818 k.p.c.

w związku z art. 95 pkt 1 u.SN.

[kf]

[r.g.]