Odprawa funkcjonariuszki Służby Celnej przedawniona. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku po

rozpoznaniu na rozprawie sprawy z powództwa E.D. przeciwko Skarbowi Państwa -

Izbie Administracji Skarbowej w B. o odprawę na skutek apelacji powódki E.D. od

wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 25 lipca 2024 roku w pkt I. oddalił

apelację w pkt II. Zasądził od powódki E.D. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa -

Izby Administracji Skarbowej w B. kwotę 1350 zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt

złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

apelacyjnym z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia do dnia zapłaty.

II PSK 48/25

2

Powódka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 19

grudnia 2024 r., zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa

materialnego i procesowego, to jest:

I) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały istotny wpływ na treść

orzeczenia (art. 3983 § 1 pkt. 1 k.p.c.), a to:

1) art. 163 ust. 4 Ustawy o Służbie Celnej w zw. z art. 170 ust. 3 i 4 p.w. K.A.S. w

zw. z art. 32 Konstytucji R.P. k.c., przez ich niewłaściwe zastosowanie, i przyjęcie

że stan wymagalności roszczenia o odprawę powstał w dniu 31 maja 2017 r. (tj. w

dniu zwolnienia ze służby), gdy tymczasem Sąd Okręgowy nie zauważył, że w

świetle literalnego brzmienia art. 170 ust. 4 p.w. K.A.S. funkcjonariusz Służby

Celnej zwolniony ze służby z dniem 31 maja 2017 r. przez złożenie tzw. propozycji

pracy, bez uzasadnienia (art. 165 ust. 7 p.w. K.A.S. w zw. z art. 171 ust 1 p.w.

K.A.S.) nie mógł uzyskać w latach 2017 - 2024 r. należnej odprawy. Dopiero na

mocy Uchwały z dnia 6 lutego 2024 r. (sygn. akt: III PZP 2/23) Sąd Najwyższy

ustalił, że w sprawie o odprawę dla funkcjonariuszy Służby Celnej zwolnionych ze

służby z dniem 31 maja 2017 r. przez złożenie tzw. propozycji pracy, bez

uzasadnienia (art. 165 ust. 7 p.w. K.A.S. w zw. z art. 171 ust. 1 pkt 2 p.w. K.A.S.)

doszło do pominięcia prawodawczego. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że takie pominięcie

prawodawcze może być „naprawione” przez Sąd przy pomocy reguł wykładni

funkcjonalnej i systemowej art. 170 ust. 4 p.w. K.A.S. W efekcie funkcjonariusz

Służby Celnej powinien otrzymać odprawę na podstawie art. 163 ust 4 p.w. K.A.S.

w zw. z odpowiednio stosowanym art. 170 ust 3 i 4 p.w. K.A.S. w zw. z art. 32

Konstytucji R.P. Takie ustalenia prawne potwierdził Sąd Najwyższy m.in. w 1)

postanowieniu z dnia 12 czerwca 2024 r. (sygn. akt: II PSK 22/24), 2)

postanowieniu z dnia 14 sierpnia 2024 r. (sygn. akt: III PSK 23/24), 3)

postanowieniu z dnia 25 września 2024 r. (sygn. akt: III PSK 46/24), 4)

postanowieniu z dnia 23 października 2024 r. (sygn. akt: III PSK 40/24), 5)

postanowieniu z dnia 26 listopada 2024 r. (sygn. akt: III PSK 53/24), 6)

postanowieniu z dnia 15 stycznia 2025 r. (sygn. akt: III PSK 21/24), 7)

postanowieniu z dnia 15 stycznia 2025 r., sygn. akt: III PSK 45/24), 8)

postanowieniu z dnia 13 lutego 2025 r., sygn. akt: III PSK 48/24). Skoro w sprawie

doszło do pominięcia prawodawczego (fakt prawny potwierdzony przez Sąd

II PSK 48/25

3

Najwyższy), to do dnia 6 lutego 2024 r. roszczenie nie posiadało cech roszczenia

wymagalnego (tak też: Sąd Rejonowy w Legnicy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w wyroku z dnia 12 sierpnia 2024 r. sygn. akt: IV P 119/21 oraz Sąd

Okręgowy w Legnicy V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych m.in. w wyroku z

dnia 19 listopada 2024 r. (sygn. akt: V Pa 311/24), w wyroku z dnia 21 listopada

2024 r. (sygn. akt: V Pa 306/24) w wyrokach z dnia 24 stycznia 2025 r., sygn. akt: V

Pa 309/24, V Pa 333/24, V Pa 332/24) oraz w wyroku z dnia 30 stycznia 2025 r.

(sygn. akt: V Pa 320/24) i nie może być zniesione zarzutami formalnymi.

Znamienny jest fakt, że Sąd Rejonowy w Białymstoku i Sąd Okręgowy w

Białymstoku w latach 2017 - 2024 r. oddaliły powództwa funkcjonariuszy o

odprawę, ze względy na brak podstawy prawnej.

2) naruszenie art. 252 § 1 K.A.S. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że

roszczenie powódki o odprawę stało się wymagalne od dnia 1 czerwca 2017 r. tj.

od dnia następującego po dniu zwolnienia ze służby (mimo, że istnienie roszczenia

było i jest nadal negowane przez stronę pozwaną, z powodu braku podstawy

prawnej). Zatem w dniu 1 czerwca 2017 r. rozpoczął bieg 3-letni termin

przedawnienia, który po przerwaniu biegu terminu przedawnienia pismami z dnia

22 grudnia 2017 r. i z dnia 22 października 2018 r., upłynął w dniu 22 października

2021 r., gdy tymczasem Sąd Okręgowy nie zauważył, że powódka po ponad 23

latach służby, której stosunek służby podlegał szczególnej ochronie prawnej (na

zasadzie art. 104 u.s.c. do dnia 28 lutego 2017 r., a także art. 179 K.A.S. od dnia 1

marca 2017 r.), została zwolniona ze służby z dniem 31 maja 2017 r. przez złożenie

tzw. propozycji pracy, bez uzasadnienia (art. 165 ust. 7 p.w. K.A.S. w zw. z art. 171

ust.1 pkt 2 p.w.K.AS.), bez wydania dokumentu potwierdzającego zwolnienie ze

służby, oraz bez otrzymania jakiegokolwiek pouczenia, w jakim terminie, do którego

Sądu i na jakich zasadach, może kierować roszczenie ze stosunku służby o

wypłatę odprawy. Niezwykle istotny jest fakt, że dopiero Sąd Najwyższy po 3-7

latach od reformy zrekonstruował prawa funkcjonariuszy Służby Celnej

gwarantowane w Ustawie o Służbie Celnej, których funkcjonariusze zostali

pozbawieni w Ustawie przepisy wprowadzające Krajową Administrację Skarbową

m.in. 1) na podstawie Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca

2019 r., sygn. akt: I OPS 1/19, na mocy postanowienia z dnia 4 lutego 2021 r.,

II PSK 48/25

4

sygn. akt: II PSK 6/21, wyroku z dnia 12 października 2022 r., sygn. akt: III PSKP

78/21, wyroku z dnia 30 listopada 2023 r. (sygn. akt: II PSKP 57/22), wyroku z dnia

16 marca 2023 r. (sygn. akt: III PSKP 19/22), decyzji Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka z dnia 4 czerwca 2024 r. (nr decyzji 31732/18) została otworzona

droga sądowa do zbadania zasadności i legalności zwolnienia ze służby w oparciu

o art. 165 ust. 7 p.w. K.A.S.. - w formie czynności - złożenia przez Dyrektora IAS

tzw. propozycji pracy, 2) na mocy Uchwały z dnia 19 lutego 2020 r. (sygn. akt: III

PZP 7/19) Sąd Najwyższy rozstrzygnął o obowiązku wydania świadectwa służby,

przy zastosowaniu art. 188 K.A.S. per analogiam, 3) na mocy wyroku z dnia 27

kwietnia 2022 r., sygn. akt: I PSKP 64/21), wyroku z dnia 17 maja 2023 r. (sygn.

akt: I PSKP 20/22), Uchwały z dnia 6 lutego 2024 r. (sygn. akt: III PZP 2/23),

postanowienia z dnia 10 kwietnia 2024 r. (sygn. akt: II PSK 83/23), postanowienia z

dnia 12 czerwca 2024 r. (sygn. akt: II PSK 22/24), postanowienia z dnia 14 sierpnia

2024 r. (sygn. akt: III PSK 23/24), postanowienia z dnia 25 września 2024 r. (sygn.

akt: III PSK 46/24), postanowienia z dnia 23 października 2024 r. (sygn. akt: III PSK

40/24), postanowienia z dnia 26 listopada 2024 r. (sygn. akt: III PSK 53/24),

postanowienia z dnia 15 stycznia 2025 r. (sygn. akt: III PSK 21/24), postanowienia

z dnia 15 stycznia 2025 r. (sygn. akt: III PSK 45/24), Sąd Najwyższy rozstrzygnął o

uprawnieniu funkcjonariusza do otrzymania odprawy na zasadzie art. 163 ust. 4

u.s.c. w zw. z art. 170 ust 4 p.w. K.A.S. w zw. z art. 32 Konstytucji RP. W

konsekwencji roszczenie powódki nie jest przedawnione. Alternatywnie z uwagi na

ewidentne luki prawne w ustawie p.w. K.A.S. w dniu 1 czerwca 2017 r. nie mógł

rozpocząć bieg 3 letni termin przedawniania roszczenia, ewentualnie bieg terminu

przedawnienia podlegał zawieszeniu, albowiem podstawę prawną do wypłaty

odprawy ustalił Sąd Najwyższy w Uchwale z dnia 6 lutego 2024 r. (sygn. akt: II PZP

2/23). W tym stanie prawnym i faktycznym, dopiero od dnia 6 lutego 2024 r.

funkcjonariusz znał podstawę prawną do skierowania roszczenia o wypłatę

odprawy i dopiero od tego dnia mógł rozpocząć bieg 3 letni termin do dochodzenia

roszczenia o wypłatę odprawy, który upłynie dnia 6 lutego 2027 r. (tak też m.in. Sąd

Rejonowy w Legnicy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku z dnia

12 sierpnia 2024 r. sygn. akt: IV P 119/21 oraz Sąd Okręgowy w Legnicy V Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych m.in. w wyroku z dnia 24 stycznia 2025 r., sygn.

II PSK 48/25

5

akt: V Pa 309/24). Zgodnie z rzymską paremią Agere non valenti non currit

praescriptio (przedawnienie nie biegnie przeciwko komuś, kto nie ma możliwości

obrony swego prawa);

3) art. 119 k.c. w zw. z art. 252 ust. 1 KAS przez niewłaściwe zastosowanie i

przyjęcie, że w sprawie należy liczyć 3 letni termin przedawnienia od dnia 1

czerwca 2017 r., w oparciu o art. 252 ust. 1 K.A.S., gdy tymczasem funkcjonariusze

Służby Celnej (którzy pełnili służbę na podstawie Ustawy o Służbie Celnej

uchylonej z dniem 28 lutego 2017 r.), nie zostali pouczeni o podstawie prawnej

liczenia terminu przedawnienia roszczenia, stąd też nie powinno się w drodze innej

niż ustawa wprowadzać terminów przedawnienia ani zawitych, ani nie powinno się

interpretować przepisów nakładających te terminy rozszerzające ani per analogiam;

4) art. 118 k.c. poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie, z uwagi na brak

przepisu szczególnego z racji uchylenia ustawy o Służbie Celnej, w tym jej art. 165

ust. 1, w efekcie powódka pismami z dnia 22 grudnia 2017 r., z dnia 22

października 2022 r. i z dnia 12 lutego 2024 r., przerwała bieg terminu

przedawnienia. Zatem w dniu złożenia pozwu (26 marca 2024 r.) roszczenie nie

mogło zostać uznane za przedawnione;

II) naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na treść

rozstrzygnięcia (art. 3983 § 1 pkt. 2 k.p.c.), a to:

1) art. 233 k.p.c. w zw. art. 227 k.p.c. z art. 299 k.p.c. zw. z art. 2352 § 1 k.p.c. przez

bezzasadne pominięcie dowodu z uzupełniającego przesłuchania powódki, jako

nieprzydatnego do rozstrzygnięcia sprawy i nie ustalenie w jakich okolicznościach

powódka została zwolniona ze służby i jakie inne czynności poza pismami z dnia 22

grudnia 2017 r., z dnia 22 października 2018 r. i z dnia 12 lutego 2024 r. podjęła w

celu otrzymania odprawy (których otwarty katalog zawiera art. 252 § 3 pkt 1

K.A.S.), gdy tymczasem E.D. została zwolniona ze służby, w opozycji do art. 104

u.s.c. i 179 K.A.S. przez złożenie tzw. propozycji pracy bez uzasadnienia (art. 165

ust. 7 p.w. K.A.S. w zw. z art. 171 ust. 1 pkt 2 p.w. K.A.S.), nie posiada wiedzy

dlaczego została zwolniona ze służby, w którym elemencie jej kwalifikacje okazały

się niższe od tych funkcjonariuszy którym umożliwiono kontynuowanie służby po

dniu 1 czerwca 2017 r. przez złożenie do dnia 31 maja 2017 r. tzw. propozycji

służby, nie otrzymała żadnego dokumentu z którego by wynikało, kto, kiedy i gdzie

II PSK 48/25

6

przeanalizował jej kwalifikacje i przebieg służby w trybie art. 165 ust. 7 p.w. K.A.S.

W tych realiach prawnych i faktycznych, uznanie za zasadny zarzut przedawnienia,

powoduje, że Sąd meriti nie dostrzegł wad konstrukcyjnych ustawy p.w. K.A.S. oraz

skomplikowanej relacji prawnej: Ustawy o Służbie Celnej (uchylonej z dniem 1

marca 2017 r.), Ustawy p.w. K.A..S. (obowiązującej od dnia 1 marca 2017 r.),

Ustawy o K.A.S. (obowiązującej od dnia 1 marca 2017 r.). W efekcie zarzut do

funkcjonariusza formacji mundurowej, że nie wykorzystał dostępnej inicjatywy w

celu dochodzenia odprawy, w sytuacji kiedy nawet profesjonalni prawnicy nie

wiedzieli w dniu 1 czerwca 2017 r. jaki jest status funkcjonariusza, wobec którego

zastosowano procedurę z art. 165 ust. 7 p.w. K.A.S. w zw. z art. 171 ust. 1 pkt 2

p.w .K.A.S. i jakie prawa mu przysługują, jest całkowicie bezpodstawny.

Z uwagi na powyższe uchybienia skarżąca, na podstawie art. 3984 § 1 pkt 3

k.p.c. w zw. art. 39816 k.p.c., wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie

co do istoty sprawy przez zasądzenie od pozwanego na jej rzecz tytułem odprawy

kwoty 38 267,52 zł, wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 1 czerwca

2017 r. do dnia zapłaty;

ewentualnie: na zasadzie art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. art. 39815 § 1 k.p.c.

wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia

19 grudnia 2024 r. (sygn. akt: V Pa 152/24) w całości, a także o uchylenie w całości

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 25 lipca 2024

r. (sygn. akt: VI P 445/24) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

I instancji; zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów

postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa

adwokackiego.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca podniosła,

istnienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, jak również potrzebę

dokonania przez Sąd Najwyższy wykładni przepisów prawa budzących poważne

wątpliwości, a mianowicie:

- Czy przed rozstrzygnięciem Sądu Najwyższego o wystąpieniu pominięcia

prawodawczego i ustaleniu podstawy prawnej roszczenia (w drodze wykładni)

roszczenie stało się wymagalne w dniu 1 czerwca 2017 r. i przedawniło się po

upływie 3 letniego terminu tj. w dniu 1 czerwca 2020 r. (tj. blisko 3,5 roku przed

II PSK 48/25

7

wypowiedzią Sądu Najwyższego),

-Czy słuszna jest koncepcja przedstawiona przez Sąd Rejonowy w Legnicy m.in. w

wyroku z dnia 25 lipca 2024 r. (sygn. akt: IV P 189/20) oraz w wyroku 12 sierpnia

2024 r. (sygn. akt: IV P 119/21) i potwierdzona przez Sąd Okręgowy w Legnicy

m.in. w wyrokach z dnia 19 listopada 2024 r. (sygn. akt: V Pa 311/24), z dnia 21

listopada 2024 r. (sygn. akt: V Pa 306/24), z dnia 24 stycznia 2025 r. sygn. akt: V

Pa 309/24, V Pa 333/24, V Pa 332/24), z dnia 30 stycznia 2025 r. (sygn. akt: V Pa

320/24) że prawo do odprawy dla funkcjonariusza Służy Celnej zwolnionego ze

służby przez złożenie do dnia 31 maja 2017 r. tzw. propozycji pracy, bez

uzasadnienia (art. 165 ust. 7 p.w. K.A.S. w zw. z art. 171 ust 1 pkt 2 p.w. K.A.S.),

zaktualizowało się w momencie zwolnienia ze służby (art. 163 ust. 4 u.s.c.).

Jakkolwiek z uwagi na literalne brzmienie art. 170 ust. 4 p.w. K.A.S. wymagalność

roszczenia powstała w momencie wydania Uchwały Sądu Najwyższego w dniu 6

lutego 2024 r., sygn. akt: III PZP 2/23. Na mocy ww. Uchwały Sąd Najwyższy

rozstrzygnął, że funkcjonariusz Służby Celnej powinien otrzymać odprawę na

podstawie art. 163 ust. 4 u.s.c. w zw. z art. 170 ust. 4 p.w. K.A.S. w zw. z art. 32

Konstytucji. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie

należy odstąpić wykładni literalnej art. 170 ust 4 p.w. K.A.S. na rzecz wykładni

systemowej i funkcjonalnej.

- Czy sądy powszechne właściwe do rozstrzygnięcia sprawy (I i II instancji) w

sprawie o odprawę, są uprawnione w świetle art. 252 § 2 K.A.S. (oraz

obowiązującego do dnia 28 lutego 2017 r. art. 165 § 2 u.s.c.) do zbadania

wyjątkowych okoliczności i nie uwzględnienia zarzutu przedawnienia roszczenia,

zwłaszcza, że powódka pismami z dnia 22 grudnia 2017 r., z dnia r. i z dnia 12

lutego 2024 r. wzywała Dyrektora IAS do wypłaty odprawy i otrzymała odpowiedź,

że brak jest podstawy prawnej do wypłaty odprawy.

1. Czy w sprawie biegu terminu przedawniania powinny znaleźć zastosowanie

przepisy Ustawy o Służbie Celnej (uchylonej z dniem 28 lutego 2017 r. czy

też przepisy Ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (obowiązującej od

dnia 1 marca 2017 r. (o której zastosowaniu funkcjonariusze Służby Celnej

nie zostali pouczeni);

ewentualnie: jeżeli funkcjonariusz Służby Celnej nie stał się z mocy prawa z dniem

II PSK 48/25

8

1 marca 2017 r. funkcjonariuszem Służby Celno - Skarbowej i powinien otrzymać

odprawę na podstawie art. 163 ust. 4 u.s.c. uchylonej z dniem 28 lutego 2017 r.

Ustawy o Służbie Celnej w związku z odpowiednio stosowanym art. 170 ust 4 p.w.

K.A.S. to w takim razie czy do biegu terminu przedawnienia nie powinien być

stosowany, w miejsce pragmatyk służbowych, ogólny termin przedawnienia opisany

w art. 118 Kodeksu Cywilnego (tj. 6 letni termin przedawniania).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany Skarb Państwa zastępowany

przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ewentualnie,

na wypadek nieuwzględnienia tego stanowiska, wniósł o oddalenie skargi

kasacyjnej ,a w każdym przypadku wniósł o zasądzenie od strony powodowej na

rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych

wraz z odsetkami o których mowa w art. 98 § 11 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne

skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c.,

a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,

biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy.

Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

II PSK 48/25

9

postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element

interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie

będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących

podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Uwzględniając powyższe przesłanki Sąd Najwyższy jest zdania, że

sformułowany przez skarżącą wniosek o przyjęcie jej skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie wykazuje potrzeby poddania owej skargi merytorycznej ocenie.

Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. należy

zauważyć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego oraz

doktryny istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się w tym, że w danej

sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub

znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Przesłankę

występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego należy w tym kontekście

rozumieć zatem jako konieczność uzasadnienia, dlaczego rozpoznanie skargi

kasacyjnej będzie służyło rozwojowi prawa. Podkreślić przy tym należy, że

przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej nie

może być powoływaniem okoliczności istotnych tylko w ocenie samej strony, ale

muszą one ściśle nawiązywać do przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c.

Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. powinno zatem przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia

prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390

§ 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego

przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm) albo szerzej i bardziej ogólnie -

wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej).

Z przedstawionego przez wnoszącego skargę istotnego zagadnienia prawnego

musi jednak wynikać, jaki jest konkretny problem prawny, na czym polegają istotne

wątpliwości (na przykład interpretacyjne). Sformułowane zagadnienie winno

odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie

podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy

przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Rolą Sądu

Najwyższego jako najwyższego organu sądowego w Rzeczypospolitej Polskiej nie

jest bowiem działanie w interesie indywidualnym, lecz powszechnym, przez

II PSK 48/25

10

ochronę obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania i

ujednolicanie praktyki stosowania prawa pozytywnego (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147; z

dnia 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883).

Mając na uwadze powyższe wywody wydaje się, że nie sposób uznać

sformułowanych przez skarżącą pytań za istotne zagadnienia prawne w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przypomnieć należy, ze podjęcie przez Sąd Najwyższy

uchwały w sprawie III PZP 2/23 miało jedynie to znaczenie, że wyjaśniło

wątpliwości dotyczące prawa do odprawy pieniężnej dla pracownika zatrudnionego

w Krajowej Administracji Skarbowej będącego wcześniej funkcjonariuszem Służby

Celno-Skarbowej. Jak wynika z uzasadnienia uchwały pozwany wskazywał w tym

kontekście na kompensacyjny charakter odprawy, jak i na to, że sytuacja prawna

takiego funkcjonariusza jest "lepsza" niż sytuacja funkcjonariuszy (pracowników),

którzy nie otrzymali propozycji dalszej służby (pracy) lub odmówili jej przyjęcia i

którym w związku z tym przysługuje prawo do odprawy. Na tym tle należy uznać, że

uchwała w sprawie III PZP 2/23 nie kreowała nowego stanu prawnego, ale odnosiła

się do skonkretyzowanej kwestii prawnej. Nie sposób zatem przyjąć, że dopiero od

jej podjęcia w dniu 6 lutego 2024 r. roszczenie skarżącej o odprawę z art. 163 ust. 4

u.s.c. stało się wymagalne. Odpadają zatem kwestie dotyczące biegu

przedawnienia podnoszone przez skarżącą.

Najogólniej - za początek biegu terminu przedawnienia należy uznać dzień,

w którym uprawniony mógł żądać spełnienia świadczenia. W odniesieniu do wielu

świadczeń pracowniczych termin ich spełnienia wynika wprost z przepisów prawa

pracy - Kodeksu pracy, układu zbiorowego pracy bądź regulaminu wynagrodzenia.

W takim przypadku termin ten jest jednocześnie dniem wymagalności roszczenia.

Natomiast jeżeli termin spełnienia świadczenia nie został w powyższy sposób

określony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być

spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do jego wykonania (art. 455 k.c. w

związku z art. 300 k.p.). W wielu przypadkach sprecyzowanie terminu

wymagalności roszczenia nastąpiło dzięki orzecznictwu Sądu Najwyższego, na

przykład w odniesieniu do takich kwestii jak wymagalność roszczenia o udzielenie

urlopu wypoczynkowego i o ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy (A.

II PSK 48/25

11

Kosut (w:) K.W. Baran (red.), Kodeks pracy. Komentarz. Tom II. Art. 94-304 (5),

Warszawa 2022, komentarz do art. 291, pkt 5, s. 2211). W kontekście odprawy

emerytalnej doktryna zgodnie i trafnie wskazuje, że terminem wymagalności

roszczenia o taką odprawę jest dzień ustania zatrudnienia (por. np. M. Gersdorf (w:)

M. Gersdorf, W. Ostaszewski, M. Raczkowski, K. Rączka, A. Zwolińska, Kodeks

pracy. Komentarz, Warszawa 2024, komentarz do art. 291, pkt 6).

Nie ma powodu, aby uwag sformułowanych na bazie przepisów prawa pracy nie

stosować także do zatrudnienia służbowego, zwłaszcza wobec zasadniczej

tożsamości brzmienia tych przepisów. W konsekwencji roszczenie o odprawę

przysługujące funkcjonariuszowi służby stałej, zwolnionemu ze służby w związku ze

zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, stało się wymagalne w dniu

zwolnienia ze służby.

Mając zaś na uwadze, że roszczenie powódki o wypłatę odprawy na dzień

wniesienia powództwa (a także wcześniejszego wezwania do zapłaty) było

przedawnione, oczywiste jest, że pozwany nie pozostawał w opóźnieniu, a tym

bardziej w zwłoce w wypłacie przedawnionego świadczenia. Nie ma zatem żadnych

podstaw, aby przypisywać w takim stanie faktycznym stronie pozwanej opóźnienie,

zwłokę czy najmniejszą minimalną nieterminowość w realizacji roszczenia.

Odnośnie do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. należy natomiast

wskazać, że przepisy mające być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego

powinny należeć do katalogu przepisów, których naruszenie przez sąd drugiej

instancji zarzucono w ramach podstawy skargi (postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 4 września 2002 r., I PKN 682/01, OSNP 2004 Nr 12, poz. 211). Rzeczą

skarżącego jest zaś wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż budzi

poważne wątpliwości (ze sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości

polegają), nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje

rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć

(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002 Nr 12, poz. 151; z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351;

z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231).

Oczywiste jest, że budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć

zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia.

II PSK 48/25

12

Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie

rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości

interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało

się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter

skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej

jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni

przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój jurysprudencji i prawa

pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC

2000 nr 7-8, poz. 147).

W świetle prawa do sądu ustanowionego w art. 45 Konstytucji RP nie

powinno budzić wątpliwości, że sądy powszechne właściwe do rozpoznania sprawy

o odprawę są uprawnione do badania, czy w określonej sprawie zachodzą

"wyjątkowe okoliczności" pozwalające kierownikowi jednostki organizacyjnej nie

uwzględnić terminu przedawnienia (art. 252 ust. 1 u.KAS oraz art. 165 ust. 2 u.s.c.).

Niewątpliwie podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi realizację prawa

podmiotowego strony pozwanej i jako takie otwiera możliwość nieuwzględnienia

tego zarzutu przez sąd na podstawie art. 5 k.c. (art. 8 k.p.) Należy podkreślić, że

może to nastąpić wyjątkowo, gdy zostanie wykazane, że bezczynność wierzyciela

w dochodzeniu roszczeń była usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami. Przy

ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające

znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie

poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody. W

szczególności ma znaczenie charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany,

przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania. Jednocześnie

należy wskazać na potrzebę analizowania przyczyn leżących po stronie wierzyciela,

który z roszczeniem w terminie nie wystąpił, w kontekście ich usprawiedliwionego

okolicznościami charakteru. Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała w sprawie III

PZP 2/23 miała jedynie to znaczenie, że wyjaśniła wątpliwości dotyczące prawa do

odprawy pieniężnej dla pracownika zatrudnionego w Krajowej Administracji

Skarbowej, będącego wcześniej funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej. Takiej

też oceny dokonał Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 23 lipca 2025 r. (por.

II PSK 48/25

13

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2025 r. III PSK 69/25 (LEX nr

3941149).

Nie bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje spostrzeżenie, że ocena,

czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art. 8 k.p., mieści się w

granicach swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania

kasacyjnego może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i

oczywistego naruszenia prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11

grudnia 2024 r., I PSK 99/24, LEX nr 3811327). Tych ostatnich elementów nie

wykazano w analizowanych wnioskach o przyjęcie skarg kasacyjnych do

rozpoznania, co ostatecznie obligowało Sąd Najwyższy do rozstrzygnięcia na

podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów procesu na podstawie art.

102 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.

M.G.

[a.ł]