SN uchylił wyrok oddalający odprawę dla celniczki, która przyjęła umowę o pracę

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie, wyrokiem z dnia 31

II PSKP 214/26

2

marca 2023 r., oddalił powództwo D. K. o zasądzenie od Skarbu Państwa - Izby

Administracji Skarbowej w W. kwoty 32.334,42 zł tytułem odprawy wraz z odsetkami

za opóźnienie od 1 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty oraz zasądził od powódki na

rzecz pozwanego kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W sprawie ustalono, że powódka pełniła służbę jako funkcjonariusz celny od

1 lipca 1995 r., a od dnia 1 marca 2017 r. do 31 maja 2017 r. pełniła służbę w Izbie

Administracji Skarbowej w W.. W piśmie z 19 maja 2017 r. Dyrektor Izby Administracji

Skarbowej w W., na podstawie art. 165 ust. 7 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r.

Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (jednolity tekst:

Dz.U. z 2016 r., poz. 1948, dalej jako p.w.KAS) złożył powódce propozycję

określającą warunki zatrudnienia w ramach korpusu służby cywilnej w Izbie

Administracji Skarbowej w W.: rodzaj umowy o pracę – na czas nieokreślony,

stanowisko służbowe - młodszy kontroler skarbowy, zaliczane do grupy stanowisk

specjalistycznych w służbie cywilnej, miejsce wykonywania pracy – P., komórka

organizacyjna - SPA Dział Podatku Akcyzowego i Podatku od Gier w Urzędzie

Skarbowym w P.. Zaproponowane warunki pracy, po ich przyjęciu, miały

obowiązywać od dnia 1 czerwca 2017 r. Powódka pisemnie potwierdziła otrzymanie

propozycji w dniu 31 maja 2017 r.

Zdaniem Sądu Rejonowego, w ustalonym stanie faktycznym nie mógł znaleźć

zastosowania którykolwiek z przepisów zawartych w ustawie z dnia 16 listopada

2016 r., o Krajowej Administracji Skarbowej (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz.

1131, dalej jako ustawa KAS) i p.w.KAS, stanowiących podstawę do przyznania

odprawy.

Sąd Rejonowy wskazał, że nie będzie tu miała zastosowania treść uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2020 r. (III PZP 7/19). W ocenie tego Sądu,

należało mieć na uwadze, że sytuacja funkcjonariuszy, którym zaproponowano

przekształcenie służby w stosunek pracy nie może być korzystniejsza od sytuacji

funkcjonariuszy, którym propozycji tej nie przedstawiono, i ich stosunek służby

wygasł. Należało pamiętać, że odprawa ma charakter socjalny, ma łagodzić sytuację

ekonomiczną osób, które utraciły dalsze zatrudnienie. Funkcjonariusze, którym

przedstawiono propozycję zatrudnienia otrzymują nieprzerwanie wynagrodzenie i

mają stabilne utrzymanie pracy, a zatem nie było uzasadnienia, by do tego

II PSKP 214/26

3

otrzymywali jeszcze odprawę.

Sąd Rejonowy zaznaczył, że każdorazowo odprawa jest jednorazowym

świadczeniem związanym z definitywną zmianą statusu osoby zatrudnionej,

powodującą ustanie zatrudnienia. Nie można było wywieść prawa do odprawy z

tytułu zwolnienia ze służby dla osób, które przeszły w cywilne zatrudnienie bez ani

jednego dnia przerwy, nawet korzystając z zasad prokonstytucyjnej wykładni

przepisów.

Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z dnia 6 czerwca 2024 r., oddalił apelację

powódki. Jego zdaniem, nie ma zastosowania art. 250 ust. 4 ustawy KAS, który daje

możliwość uzyskania odprawy pieniężnej w przypadku zwolnienia funkcjonariusza ze

służby na skutek zniesienia lub reorganizacji jednostki organizacyjnej KAS. Powódka

nie stała się funkcjonariuszem Krajowej Administracji Skarbowej, ponieważ

otrzymała propozycję zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, którą przyjęła, a

nadto, że zarówno uchylana ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, jak i

p.w. KAS uzależniają prawo do odprawy pieniężnej od warunków, których powódka

formalnie nie spełniła. W przypadku funkcjonariuszy, którzy przyjęli nowe warunki

zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, nie ustaje natomiast ogólnie rozumiane

„zatrudnienie", czyli więź prawna, z której pozyskiwali środki do życia. Trafnie Sąd

Rejonowy zwrócił uwagę, że w przypadku powódki odpadł element utraty utrzymania,

niepewności co do dalszych losów, nie doszło do utraty zatrudnienia, nie trzeba się

było przekwalifikowywać, nie trzeba było szukać pracy, bo to sam pracodawca

zaproponował kontynuowanie go w zmienionej formie. W ocenie Sądu, takie

okoliczności nie mieściły się w celu i funkcji odprawy z tytułu zwolnienia ze służby.

Nie mieściły się w nich również niekorzystne konsekwencje związane z utratą

„munduru”.

W ocenie Sądu Okręgowego, powyższe rozważania potwierdziły, że -

wykluczenie z grona osób, którym należały się odprawa w związku z reorganizacją

Służby Celno-Skarbowej, funkcjonariuszy, którzy przyjęli nowe warunki zatrudnienia

na podstawie umowy o pracę, było celowym działaniem ustawodawcy.

Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik powódki, zaskarżając wyrok Sądu

Okręgowego w całości.

W podstawach skargi kasacyjnej wskazał na naruszenie przepisów prawa

II PSKP 214/26

4

materialnego, a to: (-) art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej w związku art. 170 ust.

4 p.w. K.A.S. w związku z art. 32 Konstytucji RP, przez ich niezastosowanie, podczas

gdy Sąd Najwyższy (vide wyroki: z dnia 27 kwietnia 2022 r., I PSKP 64/21; z dnia 17

maja 2023 r., I PSKP 20/22; z dnia 17 października 2023 r., II PSKP 88/22 oraz

uchwały z dnia 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23) rozstrzygnął, że funkcjonariusz Służby

Celnej, zwolniony ze służby przez złożenie do dnia 31 maja 2017 r. tak zwanej

propozycji pracy umownej, powinien otrzymać odprawę na podstawie art. 163 ust. 4

ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 170 ust. 4 p.w. K.A.S. w związku z art. 32

Konstytucji RP. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w ramach konstrukcji art. 165 ust. 7 p.w.

K.A.S. w związku z art. 171 ust. 1 pkt 2 p.w. K.A.S. funkcjonariusze nie mieli żadnego

wpływu na zwolnienie ze służby, zachowali jedynie wpływ na nawiązanie stosunku

pracy. Z tego względu bez znaczenia pozostaje, czy funkcjonariusz został zwolniony

ze służby przez złożenie do dnia 31 maja 2017 r. propozycji pracy, czy przez takiej

propozycji nie otrzymał, gdyż skutek jest ten sam, a mianowicie dochodzi do

zwolnienia ze służby i aktualizują się prawa należne funkcjonariuszowi w związku ze

zwolnieniem ze służby, w tym prawo do otrzymania świadectwa służby (o tym

rozstrzygnęła uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2020 r., III PZP 7/19) i

wypłaty należnej odprawy (o tym rozstrzygnęła opisana wyżej uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23). W efekcie wyrok Sądu

Okręgowego w Warszawie jest sprzeczny z wykładnią prawa przedstawioną przez

Sąd Najwyższy. Ponadto jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 maja

2023 r. (I PSKP 20/22) odprawa w służbach mundurowych ma charakter gratyfikacji

za wieloletnią służbę. W świetle art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej ustawodawca

rozstrzygnął, że funkcjonariusz zwolniony ze służby, w związku ze zniesieniem, lub

reorganizacją jednostki otrzymuje należne świadczenie. Odprawa wzrasta

proporcjonalnie wraz z wysługą lat. Wbrew ocenie Sądu Okręgowego, ustawodawca

nie powiązał prawa do otrzymania odprawy z tytułu zwolnienia ze służby, z dalszą

drogą zawodową funkcjonariusza po zwolnieniu ze służby. O zwolnieniu

funkcjonariusza ze służby rozstrzygnęła czynność Dyrektora KAS w W., złożona do

dnia 31 maja 2017 r. (propozycja pracy) ze wszelkimi konsekwencjami, w tym

obowiązkiem wypłaty odprawy. Zatem zakończenie stosunku służby nie odbyło się

za zgodą obu stron, w wyniku zdarzenia, czy też inicjatywy powódki. W uchwale z

II PSKP 214/26

5

dnia 19 lutego 2020 r., III PZP 7/19, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że regulacja art. 165

ust. 7 p.w. KAS w związku z art. 171 ust. 1 pkt. 2 p.w. KAS, nie ma charakteru

odnowienia (w rozumieniu art. 506 k.c.). W konsekwencji przez przyjęcie „propozycji

pracy” funkcjonariusz nie zrzekał się żadnego ze swoich uprawnień z tytułu

zwolnienia ze służby, w tym prawa do odprawy, którą de facto wypracował na

przestrzeni lat jej pełnienia, a ostatnią przesłanką do otrzymania odprawy było

zwolnienie ze służby; (-) art. 163 ust. 4 ustawy p Służbie Celnej, przez niewłaściwe

zastosowanie i przyjęcie, że odprawa należna funkcjonariuszowi z tytułu zwolnienia

ze służby, ma charakter socjalny (kompensacyjny), gdy tymczasem, jak wskazał Sąd

Najwyższy w sprawie I PSKP 20/22 odprawa w służbach mundurowych ma charakter

gratyfikacji za wieloletnią służbę; (-) art. 11 k.p. w związku z art. 165 ust. 7 p.w. KAS,

art. 170 p.w. KAS i art. 171 p.w. KAS, przez błędną wykładnię i przyjęcie, że złożona

funkcjonariuszowi „propozycja pracy” była zgodna z zasadą „swobody nawiązania

stosunku pracy” a jej przyjęcie powodowało ustanie stosunku służbowego, gdy

tymczasem bez względu na to czy funkcjonariusz przyjął propozycję pracy czy też

nie, i tak następował skutek w postaci zwolnienia ze służby (w przypadku przyjęcia

propozycji pracy w dniu określonym w propozycji, z kolei w przypadku nie przyjęcia

propozycji pracy, stosunek służbowy ustałby najpóźniej dnia 31 sierpnia 2017 r.),

oznaczona konstrukcja prawna nie spełnia standardu zgodności z Konstytucją RP,

na przykład z art. 2,7, 32 i art. 60, o czym na gruncie przekształcenia innych służb

orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2004 r. (K 45/02); (-) art.

104 ustawy o Służbie Celnej, ewentualnie (od dnia wejścia w życie ustawy KAS), art.

179 KAS w związku z art. 146 ust. 2 i ust. 3 KAS, art. 180 KAS, przez ich

niezastosowanie i przyjęcie, że funkcjonariusza Służby Celnej (po przekształceniu ex

lege Służby Celno-Skarbowej) można zwolnić ze służby na podstawie złożenia przez

Dyrektora KAS propozycji pracy (czynności o charakterze cywilno-prawnym

powodującej zwolnienie ze służby na płaszczyźnie prawa administracyjnego),

podczas gdy ustawa o Służbie Celnej (art. 104 tej ustawy - do dnia 1 marca 2017 r.)

i ustawa o KAS (art. 179 KAS w związku z art. 146 ust. 2 i ust 3 KAS - od dnia 1

marca 2017 r.), zawiera ściśle określone przesłanki na podstawie których można

zwolnić funkcjonariusza ze służby i kategorycznie należy ocenić, że nie ma wśród

nich przesłanki złożenia tak zwanej propozycji pracy, co więcej przed zwolnieniem

II PSKP 214/26

6

funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej należało uzyskać opinię - właściwego

naczelnika urzędu celno-skarbowego lub właściwego naczelnika urzędu skarbowego

— w stosunku do każdego funkcjonariusza - czego również w przypadku powódki

nie zrealizowano (Państwo Polskie istotnie ma prawo do reformy administracji, ale

musi respektować wymogi konstytucyjne, zapewnić realizację praw nabytych i ustalić

odpowiedni okres dostosowawczy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19

listopada 1996 r., K 7/95 (OTK 1996 nr 6, poz. 73); (-) art. 165 ust. 7 p.w. KAS w

związku z art. 171 ust. 1 pkt 2 p.w. KAS, przez zaniechanie ustalenia przyczyn

zwolnienia powódki ze służby. W istocie Sąd Rejonowy i Sąd Okręgowy a priori

przyjęły, że art. 165 ust. 7 p.w. KAS uczynił z Dyrektora KAS na trzy miesiące

autonomiczny organ w strukturach administracji Państwa Polskiego, który mógł

dowolnie zwalniać funkcjonariuszy ze służby, bez żadnego uzasadnienia i nie

ponosząc z tego tytułu żadnej odpowiedzialności.

W dalszej kolejności wskazał na naruszenie przepisów postępowania, które

mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie: (-) art. 233 k.p.c. w

związku z art. 299 k.p.c. przez pominięcie dowodu z przesłuchania powódki, w

zakresie w którym wyjaśniła, że po 22 latach służby, została zwolniona ze służby

przez złożenie tak zwanej propozycji pracy, w trybie art. 165 ust. 7 p.w. KAS w

związku z art. 171 ust. 1 p.w. KAS, bez żadnego uzasadnienia, bez pouczenia o

drodze odwoławczej, nie wiedziała w jaki sposób Dyrektor KAS analizował jej

kwalifikacje i przebieg służby, nie posiadała wiedzy, w którym elemencie jej

kwalifikacje okazały się niższe od koleżanek i kolegów, którym umożliwiono

kontynuowanie służby. Co ważne powódka nigdy nie zgodziła się na zwolnienie ze

służby. Powódka sygnalizowała, że wykonywała wszystkie polecenia przełożonych,

na przestrzeni lat była awansowana zarówno na stanowisku jak i w stopniu, nikt nigdy

nie zgłaszał uwag co do jej kompetencji. Wobec powódki nigdy nie toczyło się

postępowanie karne czy też dyscyplinarne w związku z niedopełnieniem obowiązków

służbowych. Powódka jedynie przypuszcza, że została zwolniona ze służby tylko

dlatego, że z dniem 31 maja 2017 r. nastąpiła redukcja etatów dla funkcjonariuszy w

KAS w W. z ok. 1612 etatów na 1157 etatów; (-) art. 228 § 1 i 2 k.p.c. w związku z

art. 316 k.p.c., przez nieuwzględnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego

2020 r., III PZP 7/19, wyroków Sądu Najwyższego: z dnia 27 kwietnia 2022 r., I PSKP

II PSKP 214/26

7

64/21; z dnia 12 października 2022 r., III PSKP 78/21; z dnia 16 marca 2023 r., III

PSKP 19/22; z dnia 12 kwietnia 2023 r., II PSKP 63/22; z dnia 9 maja 2023 r., III

PZKP 31/22; z dnia 17 maja 2023 r., I PSKP 94/21; uchwały Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 1 lipca 2019 r., I OPS 1/19, chwały Sądu Najwyższego z

dnia 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, w których to orzeczeniach dopiero Sąd Najwyższy

po 3-7 latach od reformy zrekonstruował prawa funkcjonariuszy Służby Celnej

gwarantowane w ustawie o Służbie Celnej, których funkcjonariusze zostali

pozbawieni w p.w. KAS, a tym samym została otworzona droga sądowa do zbadania

zasadności i legalności zwolnienia ze służby w oparciu o art. 165 ust. 7 p.w. KAS - w

formie czynności - złożenia przez Dyrektora KAS tzw. propozycji pracy, a na mocy

uchwały z dnia 19 lutego 2020 r., III PZP 7/19, Sąd Najwyższy rozstrzygnął o

obowiązku wydania świadectwa służby, przy zastosowaniu art. 188 ustawy KAS per

analogiam, o prawnej możliwości przywrócenia do służby funkcjonariusza

zwolnionego ze służby w trybie art. 165 ust. 7 p.w. KAS w związku z art. 171 ust. 1

pkt 2 p.w. KAS przy zastosowaniu art. 184 ustawy KAS per analogiam, o uprawnieniu

funkcjonariusza do otrzymania odprawy na zasadzie art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie

Celnej w związku z art. 170 ust. 4 p.w. KAS w związku z art. 32 Konstytucji RP.

Z uwagi na powyższe uchybienia pełnomocnik powódki wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez zasądzenie od

pozwanego na rzecz powódki tytułem odprawy kwoty 32.334,42 zł wraz z

ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty,

ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie w całości, a także

o uchylenie w całości poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie od

pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania przed Sądem

Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Niemniej procesowe aspekty związane z art. 233 i 299 k.p.c. nie są zasadne,

bowiem ocena dowodów wykracza poza specyfikę postępowania kasacyjnego, zaś

dowód z przesłuchania stron nie ma w tego rodzaju sprawie takiego znaczenia, jakie

II PSKP 214/26

8

chce mu przypisać skarżący.

Wątpliwości dotyczące roszczeń o odprawę w związku ze zwolnieniem ze

służby dochodzonych przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej, a mianowicie,

czy prawo do odprawy powinno przysługiwać funkcjonariuszom, którzy propozycję

pracy otrzymali i ją przyjęli, czy powinno być przyznane jedynie tym funkcjonariuszom

celnym, którym nie zaproponowano ani służby, ani dalszej pracy w Krajowej

Administracji Skarbowej (lub którzy te propozycje odrzucili), odnoszących się do

wykładni z art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej oraz art. 170 ust. 3 i 4 ustawy

p.w.KAS zostały rozstrzygnięte uchwałą Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024 r., III

PZP 2/23 (OSNP 2024 nr 7, poz. 69). Stwierdzono w niej, że funkcjonariuszowi

służby celnej, który zgodnie z art. 165 ust. 3 ustawy p.w.KAS stał się

funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej pełniącym służbę w jednostkach

Krajowej Administracji Skarbowej i który następnie przyjął propozycję, o jakiej mowa

w art. 165 ust. 7 tej ustawy, określającą nowe warunki zatrudnienia na podstawie

umowy o pracę, stając się zgodnie z art. 171 ust.1 wyżej wymienionej ustawy

pracownikiem zatrudnionym w Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie

umowy o pracę, przysługuje - w związku z zakończeniem służby - prawo do odprawy

pieniężnej (art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, w

związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i 4 ustawy p.w.KAS).

Podejmując uchwałę, Sąd Najwyższy przyznał, że problematyka skutków tzw.

"ucywilnienia" stosunków służbowych funkcjonariuszy Służby Celnej stała się już

przedmiotem bogatego orzecznictwa sądowego, w tym orzeczeń Sądu Najwyższego

i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił

koncepcję "przekształcenia" administracyjnoprawnego stosunku służby w stosunek

pracy w uchwale składu siedmiu sędziów z 1 lipca 2019 r., I OSP 1/19 (ONSAiWSA

2019 Nr 5, poz. 71). Jednak koncepcja ta została trafnie odrzucona w orzecznictwie

Sądu Najwyższego (por. postanowienie z 4 lutego 2021 r., II PSKP 6/21, LEX nr

3117767; uchwała Sądu Najwyższego z 19 lutego 2020 r., III PZP 7/19, OSNP 2020

Nr 7, poz. 63), który przyjął, że w zaistniałej sytuacji doszło do ustania stosunku

służbowego i nawiązania w jego miejsce stosunku pracy. We wskazanej wyżej

uchwale Sądu Najwyższego (III PZP 7/19, tak samo w postanowieniu Sądu

Najwyższego z 4 lutego 2021 r., II PSKP 6/21, Zeszyty Naukowe Sądownictwa

II PSKP 214/26

9

Administracyjnego 2022 nr 1, s. 132, z omówieniem M. Szpyrki) Sąd Najwyższy uznał,

że zawierając umowę o pracę strony stosunku służbowego, jednocześnie przyjmują,

iż ulega zakończeniu dotychczasowy administracyjnoprawny stosunek służbowy

funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Nie jest to jednak "przekształcenie", w

którym nowy stosunek pracy zastępuje poprzedni, czyli przykładowo jak w

odnowieniu z art. 506 k.c., lecz sytuacja, w której poprzedni stosunek służby ulega

zakończeniu i strony zawierają nowy (odrębny) stosunek prawny (stosunek pracy).

Ta zmiana ma u podstaw ukształtowaną ustawą alternatywę, w której istnieje wybór

między przyjęciem propozycji zatrudnienia na podstawie umowy o pracę a

wygaśnięciem stosunku służbowego. Wybór zatrudnienia pracowniczego nie

oznacza zatem, że stosunek służbowy nie kończy się. Ustanie w takiej sytuacji

stosunku służbowego, wynikające w istocie z uzgodnienia, że funkcjonariusz będzie

zatrudniony jako pracownik, uzasadnia stwierdzenie, że dochodzi do zwolnienia z

dotychczasowej służby. W konsekwencji powyższego Sąd Najwyższy przyjął we

wskazanej uchwale stanowisko, że były funkcjonariusz celny ma prawo do

otrzymania świadectwa służby na podstawie art. 188 ust. 1 ustawy o Krajowej

Administracji Skarbowej w związku z art. 171 ust. 1 pkt 2 ustawy p.w.KAS. W dalszej

części uzasadnienia Sąd Najwyższy uznał, że podstawa do przyjęcia poglądu o

przysługiwaniu odprawy w takiej sytuacji wynika z prokonstytucyjnej wykładni

przepisów ustawowych, uwzględniającej zasadę równości wobec prawa i równego

traktowania przez władze publiczne. Sąd Najwyższy stanął zatem na stanowisku,

zgodnie z którym, mimo że prawo do odprawy nie wynika wprost z art. 170 ust. 1

ustawy - ustawy p.w.KAS, konieczne jest odstąpienie od jego wykładni językowej na

rzecz wykładni funkcjonalnej i systemowej. Taka możliwość wynika z analizy

orzeczeń Sądu Najwyższego, w których podkreśla się trafnie, że odejście od wyników

wykładni językowej jest uzasadnione wtedy, gdy prowadzi ona do absurdu albo do

rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji lub gdy zachodzi

sprzeczność jej wyników z podstawowymi założeniami systemu prawnego albo

niemożność jej akceptacji ze względów moralnych lub społecznych (uchwały Sądu

Najwyższego: z 14 października 2004 r., III CZP 37/04, OSNC 2005 Nr 3, poz. 42; z

20 lipca 2005 r., I KZP 18/05, OSNKW 2005 Nr 9, poz. 74; z 23 maja 2012 r., III CZP

11/12, OSNC 2012 Nr 10, poz. 118; wyroki Sądu Najwyższego: z 8 maja 1998 r., I

II PSKP 214/26

10

CKN 664/97, OSNC 1999 Nr 1, poz. 7; z 21 lipca 2004 r., V CK 21/04, OSNC 2005

nr 7-8, poz. 137; z 18 stycznia 2008 r., V CSK 351/07, OSNC 2009 Nr 3, poz. 44; z

17 maja 2023 r., I PSKP 20/22, OSNP 2024 Nr 1, poz. 3).

W ocenie Sądu Najwyższego, odprawa w służbach mundurowych ma

charakter gratyfikacji za wieloletnią służbę dla Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to

dodatkowym uzasadnieniem dla jej wypłaty osobie, która w sposób niezawiniony i

wbrew swojej woli służbę tę kończy. W przypadku funkcjonariusza, którego służba

na skutek przyjęcia zaproponowanych warunków zatrudnienia na stanowisku w

ramach korpusu służby cywilnej uległa zakończeniu i który utracił szereg uprawnień

składających się na tak zwane "prawo do munduru", konieczne jest

zrekompensowanie mu dotychczasowych szczególnych warunków służby

związanych z pracą w formacji mundurowej. Sąd Najwyższy wskazał, że art. 64 ust.

2 Konstytucji RP jest uznaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego podstawą

uzasadniającą przyznanie świadczenia funkcjonariuszom (uchwała siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05, OSNP 2006 nr 15-16,

poz. 227). Sytuacja takiego funkcjonariusza nie może być gorsza od sytuacji

funkcjonariusza, którego stosunek służbowy wygasł wobec niezaproponowania lub

odrzucenia zatrudnienia w formie pracowniczej, podczas gdy obaj tracą swój status

funkcjonariusza oraz związane z nim uprawnienia. Sam fakt nawiązania stosunku

pracowniczego z Krajową Administracją Skarbową nie poprawia sytuacji byłego

funkcjonariusza na tyle, aby uznać, że wyłącza prawo do odprawy. Podkreślił, że jego

sytuacja nie różni się zasadniczo od sytuacji funkcjonariusza, który przed

wygaśnięciem stosunku służbowego znalazł nową pracę i nawiązał stosunek pracy

bezpośrednio po wygaśnięciu stosunku służbowego, a przecież w tym drugim

przypadku przysługiwałaby mu odprawa na podstawie art. 170 ust. 4 ustawy pw. KAS.

Zgodnie z art. 163 ust. 4 uchylonej ustawy o Służbie Celnej, funkcjonariuszowi służby

stałej, zwolnionemu ze służby w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki

organizacyjnej, przysługuje odprawa na zasadach i w wysokości określonych w ust.

1-3 tego artykułu. Przepis ten odnosi się bezpośrednio do zniesienia lub reorganizacji

jednostki organizacyjnej, nie zaś do likwidacji i przekształcenia całej Służby; nie budzi

jednak wątpliwości Sądu Najwyższego, że w takiej sytuacji do funkcjonariusza per

analogiam znajdzie odpowiednie zastosowanie art. 170 ust. 4 ustawy p.w.KAS, który

II PSKP 214/26

11

przyznaje świadczenia należne w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki

w rozumieniu ustawy o Służbie Celnej. Wynika to ze wskazanej powyżej tożsamości

sytuacji funkcjonariusza, którego stosunek służbowy wygasł z uwagi na nieprzyjęcie

zaproponowanych warunków, jak również z uwagi na ich przyjęcie i nawiązanie w

miejsce wygasłego stosunku służbowego - stosunku pracy. Tym samym

funkcjonariuszowi należna jest odprawa na podstawie art. 163 ust. 4 ustawy o

Służbie Celnej. W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił zatem

powody, dla których nie można zaakceptować stanowiska, że - na gruncie danej

sprawy - powódkom nie należy się odprawa pieniężna, a tym samym wyznaczył

standard interpretacyjny, który obecnie nie znajduje uzasadniania dla odmiennej

wykładni niż ta zaprezentowana w uchwale. Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym skargę kasacyjną podziela powyższe poglądy, dążąc tym samym do

ujednolicenia orzecznictwa sądów powszechnych.

W konsekwencji Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 39815 § 1 k.p.c. O kosztach

orzeczono na podstawie art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

Bohdan Bieniek Piotr Prusinowski Jolanta Frańczak

AGM

[r.g.]