Sąd Najwyższy uchylił wyrok w sporze funkcjonariuszki o dodatek stażowy, sprawa wraca do sądu

II PSKP 95/26

2

Sąd Okręgowy w Zielonej-Górze wyrokiem z 9 lipca 2024 r. oddalił apelację

powódki B. P. od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z 27 lutego 2024 r.,

który oddalił jej powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w

[...].

Powódka żądała zasądzenia niewypłaconej różnicy dodatku stażowego od

stycznia do sierpnia 2022 r. w kwocie 2.824 zł oraz od września 2022 r. w kwocie po

416 zł z odsetkami, ewentualnie tytułem odszkodowania za nierówne traktowanie i

szkody poniesionej wynikiem działania pracodawcy. Powódka jest funkcjonariuszem

Służby Więziennej w [...].

Sąd Rejonowy ustalił, iż we wspólnym komunikacie Ministerstwa

Sprawiedliwości, Centralnego Zarządu Służby Więziennej oraz Związków

Zawodowych z 10 lutego 2022 r. podano, że każdy funkcjonariusz Służby Więziennej

otrzyma, ze skutkiem od 1 stycznia 2022 r., podwyżkę uposażenia nie niższą niż 624

zł brutto (z nagrodą roczną nie niższą niż 677 zł brutto). Średnio podwyżka

uposażenia wynieść miała 637 zł brutto, a wraz z nagrodą roczną średnio na etat

funkcjonariusza ok. 690 zł brutto. Wskazano ponadto, że strony pozostają w

rozbieżności co do składników uposażenia (dodatek za stopień, dodatek służbowy i

wysługa lat), które zrealizują podwyżkę (pkt 1). Podwyżki dla funkcjonariuszy i

pracowników Służby Więziennej miały zostać zrealizowane ze środków

zagwarantowanych ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o ustanowieniu „Programu

modernizacji Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby

Ochrony Państwa w latach 2022-2025”, o ustanowieniu „Programu modernizacji

Służby Więziennej w latach 2022-2025” oraz o zmianie ustawy o Policji i niektórych

innych ustaw oraz ustawą budżetową na 2022 r. (pkt 2). Szczegółowy sposób

realizacji podwyżek dla funkcjonariuszy Służby Więziennej, o których mowa w

punkcie 1, miał zostać określony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości

wydanym na podstawie art. 58 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej, zmieniającym

rozporządzenie w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia

zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej, uwzględniającym rozróżnienie

części składowych dodatku służbowego na dwie części: a) „motywacyjną" -

realizowaną na dotychczasowych zasadach i b) „modernizacyjną” - ustaloną zgodnie

z zasadami realizacji podwyżki uposażeń funkcjonariuszy od 1 stycznia 2022 r. (pkt

II PSKP 95/26

3

3). W przypadku ustalenia wysokości dodatku za wysługę lat z uwzględnieniem

okresów dotychczas nieuwzględnionych lub nieudokumentowanych, dodatek

służbowy będzie podlegał odpowiedniej modyfikacji w części modernizacyjnej,

ustalonej zgodnie z zasadami realizacji podwyżki uposażeń (pkt 3 lit. e). Pod

komunikatem podpisali się przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości,

Centralnego Zarządu Służby Więziennej i NSZZ Funkcjonariuszy i Pracowników

Więziennictwa, natomiast nie sygnował nikt za KSSW NSZZ „Solidarność”.

Pismem z 28 marca 2022 r. Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] ustalił powódce

uposażenie od 1 stycznia 2022 r., wskazując na art. 57, art. 58 ust. 1 ustawy z 9

kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 29 listopada 2018 r. w sprawie uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby

Więziennej oraz § 1, § 2 ust. 1, § 3, § 4 ust. 1, § 6, § 11 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 23 marca 2022 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do

uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej.

Uposażenie zostało ustalone na następujących zasadach:

1. zasadnicze według 11 grupy zaszeregowania w kwocie 3 528 zł

miesięcznie,

2. dodatek za wysługę lat w wysokości 20% uposażenia zasadniczego, tj. w

kwocie 706 zł miesięcznie, z czego kwota 353 zł wynika z dokumentów

potwierdzających wysługę lat zaliczoną od 1 stycznia 2022 r.,

3. dodatek za stopień w kwocie 1 475 zł miesięcznie, z czego kwota 208 zł

wynika z ww. rozporządzenia;

4. dodatek służbowy:

a. ustalony w zw. z § 6 pkt 1 rozporządzenia w kwocie 500 zł,

b. ustalony w zw. z § 6 pkt 2 rozporządzenia w kwocie 63 zł zgodnie z

zasadami realizacji podwyżki od 1 stycznia 2022 r.,

łącznie w wysokości 563 zł miesięcznie.

W piśmie podano, że łączny wzrost dodatków do uposażenia zasadniczego o

charakterze stałym, stanowiący realizację podwyżki uposażenia od 1 stycznia

2022 r., wyniósł 624 zł. W przypadku powódki okresy pracy dotychczas

nieuwzględnione zaliczono od 1 stycznia 2022 r. z urzędu.

II PSKP 95/26

4

Realizacja podwyżki dla funkcjonariuszy Służby Więziennej odbyła się w

całym kraju według jednakowych zasad. Dyrektorzy aresztów śledczych i

funkcjonariusze odpowiedzialni za jej wdrożenie otrzymywali informacje dotyczące

jej przeprowadzenia w formie wiadomości e-mail oraz w czasie wideokonferencji. 24

marca 2022 r. odbyła się w tym celu odprawa służb kadrowych w Okręgowym

Inspektoracie Służby Więziennej w [...].

Dyrektor Centralnego Zarządu Służby Więziennej nie wydał pisemnego

komunikatu.

Dyrektorzy Okręgowej Służby Więziennej zostali zobowiązani do

przygotowania formy pisemnej dotyczącej należnych od 1 kwietnia 2022 r. uposażeń

funkcjonariuszy, przekazania przedmiotowych informacji służbom finansowym oraz

wprowadzania danych do systemu kadrowo-płacowego SWHR w terminie do 29

marca 2022 r. Zobowiązano ich również do wypłaty podwyżki uposażeń ze skutkiem

od 1 stycznia 2022 r. z dniem 7 kwietnia 2022 r.

W przypadku funkcjonariuszy, u których od 1 stycznia 2022 r. nastąpiła zmiana

wysokości dodatku za wysługę lat (na skutek doliczenia „stażu cywilnego" i okresu

odbywania studiów wyższych) odpowiednio zmniejszano przyznany dodatek

służbowy, tak by suma podwyżki z tych dwóch składników uposażenia oraz dodatku

za stopień nie przekraczała 624 zł.

W Areszcie Śledczym w [...] były osoby, u których nie dochodziło do zmiany

dodatku za wysługę lat i im przyznano maksymalną kwotę dodatku służbowego w

części modernizacyjnej, czyli 416 zł (…). Były też takie osoby, które nie otrzymały w

ogóle podwyżki dodatku służbowego, ponieważ cała kwota podwyżki została

przeznaczona na dodatek za wysługę lat; łączny wzrost uposażenia mógł wówczas

przekraczać pułap 624 zł (…).

Wobec tego, że powódce od 1 stycznia 2022 r. doliczono cywilny staż pracy

do wysługi lat, co skutkowało zwiększeniem dodatku stażowego o 353 zł oraz

zwiększono dodatek za stopień o 208 zł (zgodnie z przewidzianymi w rozporządzeniu

kwotami) - przyznana kwota dodatku służbowego w części modernizacyjnej została

ograniczona do kwoty 63,00 zł.

Różnicowanie dodatku służbowego odbyło się bez analizy pracy,

doświadczenia i stażu funkcjonariuszy. Jedynym czynnikiem mającym wpływ na

II PSKP 95/26

5

różnicowanie dodatku służbowego było doliczenie (lub nie) do stażu pracy - okresu

zatrudnienia (lub studiów) poza służbą (tzw. cywilny staż pracy), który dotąd nie

podlegał zaliczeniu do dodatku stażowego funkcjonariuszy Służby Więziennej, co

różniło ich od innych służb mundurowych (…). Obecnie funkcjonariusz przyjęty do

służby, nawet bez przeszkolenia, otrzymuje dodatek służbowy w części

modernizacyjnej w kwocie 416,00 zł. Wysokość dodatku służbowego w części

motywacyjnej zależy od spełnienia kryteriów przewidzianych w ustawie oraz oceny

danego funkcjonariusza. Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] nie miał żadnego wpływu

na rozdział środków pieniężnych przyznanych jednostce, celem zrealizowania

podwyżki uposażenia oraz wzrostu dodatku stażowego dla funkcjonariuszy Służby

Więziennej. Pracownicy kadr pozwanego otrzymali dokładne wytyczne, w jaki

sposób mają naliczyć uposażenia wraz z dodatkami dla funkcjonariuszy.

Sąd Rejonowy w uzasadnieniu oddalenia powództwa nie stwierdził naruszenia

prawa przez pozwanego. Wskazał na art. 57 i art. 58 ustawy o Służbie Więziennej,

podkreślając, iż od 1 stycznia 2022 r. ustawodawca zmodyfikował przepis ust. 2 art.

58, dodając postanowienia, zgodnie z którymi do wysługi lat uwzględnianej przy

ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy zalicza się okresy

wymienione w ust. 2 pkt 1-6. Do czasu wprowadzenia tej zmiany, do wysługi lat nie

były zaliczane okresy tzw. cywilnego stażu pracy, czy okres odbywania studiów. Było

to przedmiotem protestów funkcjonariuszy Służby Więziennej, którzy wskazywali na

uregulowania różnicujące ich sytuację w stosunku do innych służb mundurowych.

Zmiana była konsekwencją wejścia w życie ustawy z 17 grudnia 2021 r. o

ustanowieniu „Programu modernizacji Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży

Pożarnej i Służby Ochrony Państwa w latach 2022-2025”, o ustanowieniu „Programu

modernizacji Służby Więziennej w latach 2022-2025” oraz o zmianie ustawy o Policji

i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2448), która w przepisie art. 19 pkt 1

b nadała nowe brzmienie przepisowi art. 58 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej.

Jednocześnie na mocy tejże ustawy modernizacyjnej (art. 19 pkt 1 d), nadano nowe

brzmienie art. 58 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej, zgodnie z którym Minister

Sprawiedliwości otrzymał kompetencję do wydania rozporządzenia określającego

warunki i tryb przyznawania dodatków do uposażenia zasadniczego o charakterze

stałym, w szczególności wysokość tych dodatków, sposób ich obliczania, a w

II PSKP 95/26

6

przypadku dodatku służbowego, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, także warunki jego

obniżania, uwzględniając zakres obowiązków służbowych i ich specyfikę.

Ustawodawca realizując postanowienia art. 9 pkt 9 ustawy modernizacyjnej

przewidział więc podwyżkę uposażenia funkcjonariuszy Służby Więziennej w części

obejmującej również pozostałe dodatki, o których mowa w ustawie o Służbie

Więziennej, tj. dodatek za stopień i dodatek służbowy, ale w tym zakresie (w

przeciwieństwie do zasad ustalania dodatku za wysługę lat), zasady ich

przyznawania zostały określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 15

marca 2022 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia

zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. z 2022 r., poz. 663).

W ocenie powódki, realizacja podwyżki uposażenia funkcjonariuszy została

przeprowadzona w sposób nieprawidłowy, gdyż wzrost dodatku za wysługę lat

wynikający ze zmiany przepisów ustawy o Służbie Więziennej nie powinien mieć

wpływu na wysokość podwyżki wynikającej z wejścia w życie rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z 15 marca 2022 r. W jej ocenie, „gwarantowana’’ kwota

podwyżki, tj. 624 zł nie powinna obejmować wzrostu dodatku stażowego, a zatem w

miejsce kwoty 63 zł wskazanej w punkcie 4 pisma z 28 marca 2022 r. powinna mieć

przyznaną kwotę 416 zł i różnicy tej domagała się w pozwie. W toku postępowania

powódka rozszerzyła powództwo i poza zgłoszonym w pozwie żądaniem wyrównania

uposażenia i ustalenia jego wysokości na prawidłowym poziomie, domagała się

również zapłaty odszkodowania z tytułu dyskryminacji w zatrudnieniu.

Zmiana przepisów ustawy o Służbie Więziennej miała wpływ na uposażenie

powódki, gdyż od stycznia 2022 r. jej dodatek za wysługę lat wzrósł o 353 zł, co jest

kwotą prawidłową w zakresie tego konkretnego składnika. Wysokości tej powódka

nie kwestionowała. Kwota dodatku za stopień wynika zaś wprost z tabeli stanowiącej

załącznik do rozporządzenia. Wobec tej zmiany dodatek za stopień, w przypadku

powódki wzrósł o 208 zł. Ta kwota również nie była kwestionowana. Natomiast w

świetle powołanego rozporządzenia, dodatek służbowy (którego dotyczy spór),

składa się z dwóch części tj.: - motywacyjnej (przewidzianej w § 6 pkt 1

rozporządzenia, a ustalonej na podstawie § 5), - modernizacyjnej (o której mowa w

§ 6 pkt 2 rozporządzenia). Ten ostatni przepis stanowi, że dodatek służbowy może

składać się z części ustalonej zgodnie z zasadami realizacji podwyżki uposażeń

II PSKP 95/26

7

funkcjonariuszy od 1 stycznia 2022 r., której wysokość nie może przekroczyć kwoty

416 zł. W przypadku powódki podwyższenie dodatku na podstawie § 6 pkt 2 wyniosło

63 zł i tę część powódka kwestionowała (nie podważając jednocześnie wysokości

dodatku służbowego w części motywacyjnej wynoszącej 500 zł). Zatem na skutek

realizacji podwyżki przewidzianej w powołanych powyżej przepisach, w przypadku

powódki doszło do wzrostu całego uposażenia o łączną kwotę 624 zł. Zdaniem

powódki było to nieprawidłowe, gdyż podwyżka powinna być liczona niezależnie od

wzrostu dodatku za wysługę lat, a kwota wzrostu uposażenia obejmująca tylko

dodatek za stopień i dodatek służbowy powinna wynosić 624 zł, czyli tyle, ile

obiecano funkcjonariuszom na etapie poprzedzającym wejście w życie ww. aktów

prawnych.

W ocenie Sądu, nie ma podstaw do uwzględnienia żądania o zapłatę

wyrównania uposażenia (i ustalenia jego prawidłowej wysokości) w oparciu o

powołane regulacje, tj. ustawę o Służbie Więziennej, ustawę o ustanowieniu

„Programu modernizacji Policji, Straży Granicznej. Państwowej Straży Pożarnej i

Służby Ochrony Państwa w latach 2022-2025”, o ustanowieniu „Programu

modernizacji Służby Więziennej w latach 2022-2025” oraz o zmianie ustawy o Policji

i niektórych innych ustaw oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 15 marca

2022 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego

funkcjonariuszy Służby Więziennej. Z żadnego przepisu ustawy modernizacyjnej ani

cytowanego wyżej rozporządzenia wykonawczego do art. 58 ust. 3 ustawy o Służbie

Więziennej nie wynika bowiem, że powódka miał otrzymać kwotę 624 zł z

jakiegokolwiek tytułu, albo jaka miałaby być relacja tej kwoty do podwyższanych

dodatków. Natomiast przepis § 9 rozporządzenia stanowi wprost, że w przypadku

ustalenia wysokości dodatku za wysługę lat w trybie określonym w § 2 ust. 2, dodatek

służbowy ulega odpowiedniemu obniżeniu z części określonej w § 6 pkt 2. Nie jest

więc tak, iż z żadnego przepisu prawa nie wynika, że dodatek za wysługę lat wchodzi

w część składową realizacji podwyżki uposażeń od 1 stycznia 2022 r. Wprawdzie

przepis § 2 ust. 2 wymaga pisemnego wniosku funkcjonariusza (którego powódka

nie złożyła), lecz nawet przyznanie tej okoliczności nie daje podstawy do znalezienia

w obowiązujących przepisach podstawy do przyjęcia, że należny powódce dodatek

służbowy (w części modernizacyjnej) powinien wynosić 416 zł.

II PSKP 95/26

8

Rozporządzenie w sprawie dodatków stałych ani żaden inny przepis prawa

nie określają zasad realizacji podwyżki. Jedyny przepis, który konkretyzuje te zasady,

to § 6 pkt 2 rozporządzenia. Stanowi on wyraźnie, że dodatek służbowy „może” (nie

„musi”) składać się z części ustalonej zgodnie z zasadami realizacji podwyżki

uposażeń funkcjonariuszy od 1 stycznia 2022 r. Ponadto przepis ten określa jedynie

próg maksymalny (416 zł), nie podając progu minimalnego. Sąd nie może upatrywać

podstawy prawnej roszczeń powódki w źródłach pozaprawnych, czyli m.in. w

komunikacie Ministerstwa Sprawiedliwości, Centralnego Zarządu Służby Więziennej

oraz Związków Zawodowych z 10 lutego 2022 r. Nie można też posiłkować się tym

komunikatem w procesie wykładni ww. rozporządzenia. Nie stanowi ono przecież

źródła prawa pracy w rozumieniu art. 9 kp. Do odmiennych konkluzji nie prowadzi

fraza użyta w § 6 pkt 2 rozporządzenia, gdzie mowa o części ustalonej „zgodnie z

zasadami realizacji podwyżki uposażeń funkcjonariuszy od 1 stycznia 2022 r.”. Jest

to odesłanie niejasne, niekonkretne, wskazujące na bliżej nieokreślone ustalenia i

zasady, a poza tym nieobligatoryjne („może”). Nie przyznaje więc powódce żadnych

konkretnych roszczeń. Nawet gdyby dopuścić interpretowanie przepisów

rozporządzenia w oparciu o treść komunikatu z 10 lutego 2022 r., to wysokość

poszczególnych dodatków w praktyce ukształtowano powódce tak, że łączna kwota

ich podwyższenia (624 zł) pokrywa się z kwotą zagwarantowaną w komunikacie.

Innymi słowy - na podstawie rozporządzenia zrealizowano wymóg dotyczący kwoty

podwyżki, zawarty w komunikacie. Istotny jest tu zwłaszcza pkt 3 lit. e, który stanowi

odpowiednik § 9 rozporządzenia i który należy rozumieć tak, że podwyżka dodatku

za wysługę lat powinna „konsumować” część dodatku służbowego. Zapisano w nim

wprost, że: „w przypadku ustalenia wysokości dodatku za wysługę lat z

uwzględnieniem

okresów

dotychczas

nieuwzględnionych

lub

nieudokumentowanych, dodatek służbowy będzie podlegał odpowiedniej modyfikacji

w części modernizacyjnej, ustalonej zgodnie z zasadami realizacji podwyżki

uposażeń”. Sąd dostrzegł wadliwość nowych przepisów, na podstawie których

ustalono powódce wysokość przysługującego jej uposażenia i ocenił je krytycznie.

Dotyczy to zarówno ich niestaranności legislacyjnej, ale również takiej konstrukcji,

która odbiega od pierwotnych ustaleń, tj. niezależnej podstawy i finansowania

dodatku za wysługę lat (w sposób zrównujący sytuację funkcjonariuszy SW z innymi

II PSKP 95/26

9

służbami mundurowymi) i podwyżki uposażenia, która miała mieć oparcie w innych

przepisach, tj. powołanej ustawy modernizacyjnej. Jednakże słuszne uwagi

formułowane przez Rządowe Centrum Legislacji (k. 12) i Ministra Finansów (k. 13) -

w których wskazano na braki w zakresie § 2 i 6 rozporządzenia, w tym niezrozumiałe

brzmienie ostatniego z powołanych przepisów - w żaden sposób nie uzupełniają

podstawy prawnej obliczenia części modernizacyjnej dodatku i służbowego.

Cytowane na wstępie niniejszych rozważań przepisy, w tym § 6 są jedyną podstawą

prawną, w oparciu o którą można ocenić istnienie roszczenia zgłoszonego w pozwie.

Tymczasem kwota spornego świadczenia mieści się w granicach przez te przepisy

wyznaczonych. Za zasadnością żądania powódki nie mogło przemawiać to, że

funkcjonariuszom Służby Więziennej obiecano czy gwarantowano podwyżkę

uposażenia (niezależnie od wzrostu dodatku za wysługę lat) na poziomie 624 zł. To,

że ustawodawca kwestie te uregulował w sposób odmienny niż pierwotnie

zakładano, a jednocześnie dopuścił się legislacyjnej niestaranności, nie może

stanowić źródła roszczenia powódki. Powódka nie ma bowiem prawa do

abstrakcyjnie rozumianej „podwyżki”, a jedynie do takich składników uposażenia i w

takiej wysokości, jaką przewidują obowiązujące przepisy prawa. W tym kontekście

kwestie dotyczące wad legislacyjnych pozostają bez znaczenia dla tego roszczenia.

Rolą sądu była wyłącznie ocena czy po stronie powódki, w oparciu o powołane

powyżej przepisy, istnieje roszczenie o zapłatę konkretnych kwot. Skoro odpowiedź

na to pytanie jest negatywna - powództwo sformułowane w punktach 1 i 2 pozwu

należało oddalić. Odnosi się to do podstawy prawnej kształtującej uposażenie

powódki, jaką stanowi jej akt mianowania oraz tzw. pragmatyki służbowe (tj. ustawa

o Służbie Więziennej i rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 15 marca 2022 r.).

Sąd pracy co do zasady nie może bowiem ukształtować wynagrodzenia za pracę,

jeżeli jest ono wypłacane w wysokości mieszczącej się w granicach określonych w

przepisach prawa pracy i umowie o pracę. Jedyny wyjątek dotyczy sytuacji

naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu (niedyskryminowania z

przyczyn określonych w art. 183a § 1 k.p.), bowiem znajduje tutaj zastosowanie norma

z art. 18 § 3 k.p., zgodnie z którą postanowienia umów o pracę i innych aktów, na

podstawie których powstaje stosunek pracy, naruszające zasadę równego

traktowania w zatrudnieniu są nieważne (…).

II PSKP 95/26

10

Powódka skutecznie wykazała, że na skutek realizacji podwyżki dla

funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz równolegle wprowadzonych zasad

naliczania dodatku za wysługę lat - znalazła się w gorszej sytuacji niż funkcjonariusze

z porównywalnym, a nawet mniejszym zakresem zadań, samodzielności i

odpowiedzialności. Niesporne w sprawie było bowiem to, że podwyżka uposażeń dla

Służby Więziennej, która nastąpiła od 1 stycznia 2022 r., została zrealizowana w ten

sposób, że funkcjonariusze, których dodatek za wysługę lat miał wzrosnąć wskutek

doliczenia „stażu cywilnego” mieli odpowiednio zmniejszony dodatek służbowy w

tzw. części modernizacyjnej, co w efekcie doprowadziło do sytuacji, że suma dodatku

służbowego (składającego się z tzw. części motywacyjnej i modernizacyjnej) takich

osób jest niższa niż funkcjonariuszy, u których nie doszło do wzrostu dodatku za

wysługę lat.

Sąd zauważył, że funkcjonariusz przyjęty do służby przygotowawczej bez

przeszkolenia otrzymał dodatek służbowy w części modernizacyjnej w kwocie 416 zł.

Osoba zajmująca to samo stanowisko, co powódka (P.W.), otrzymała od 1 stycznia

2022 r. część modernizacyjną dodatku w większej kwocie, niż powódka, tylko dlatego

że miała niższą niż powódka wysługę lat. Praca powódki jest dobrze oceniana, o

czym świadczy jej dokumentacja służbowa. Ten czynnik powinien mieć - zgodnie z

§ 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 15 marca 2022 r. — wpływ na

wysokość pobieranego przez funkcjonariusza dodatku służbowego (który w ocenie

sądu postrzegać należy jako jeden składnik uposażenia, niezależnie od wadliwej

konstrukcji rozporządzenia dzielącego go na część motywacyjną i modernizacyjną).

Sąd wskazał na inne efekty procesu podwyżki, jak np. to, że część funkcjonariuszy,

których dodatek za wysługę lat znacząco wzrósł na skutek doliczenia stażu

cywilnego, nie tylko nie otrzymali w ogóle dodatku służbowego w części

modernizacyjnej, ale łącznie podwyżka uposażenia znacznie przekroczyła

deklarowaną kwotę 624 zł. Jednocześnie kwota 624 zł, która pojawiła się w

powołanym wspólnym komunikacie Ministerstwa Sprawiedliwości, Centralnego

Zarządu Służby Więziennej oraz Związków Zawodowych z 10 lutego 2022 r. oraz w

mediach - nie miała odzwierciedlenia w znowelizowanych przepisach. Jedyna kwota,

którą ustawodawca wprost powołał to górny pułap dodatku stażowego w części

modernizacyjnej. Wykazane przez powódkę konsekwencje w postaci różnicowania

II PSKP 95/26

11

uposażeń, w oderwaniu od dotychczasowych zasad, zostały spowodowane poprzez

zastosowanie działania arytmetycznego polegającego na tym, że najpierw

przydzielano odpowiednią podwyżkę dodatku za wysługę lat z tytułu ustalonego na

nowo stażu pracy - jeśli zaistniały do tego przesłanki. Następnie przyznawano

podwyżkę dodatku za stopień, a w dalszej kolejności podwyżkę dodatku służbowego

- w części modernizacyjnej (która stanowiła wyliczoną różnicę pomiędzy wzrostem

dodatku za stopień i dodatku stażowego). Łącznie przyznawano kwotę podwyżki nie

większą niż 624 zł, chyba że z podwyżki dodatku za wysługę lat wynikała kwota

wyższa. Wówczas nie przydzielano żadnej kwoty do dodatku służbowego.

Pracodawca, ustalając wysokość części „modernizacyjnej” dodatku, nie stosował

żadnych kryteriów związanych z osobą pracownika lub wykonywaną przez niego

pracą. Stosował wyłącznie wyliczenia matematyczne według powyższej metody.

Abstrahując od podstaw takiego ukształtowania uposażenia można więc postawić

tezę, że w Areszcie Śledczym w [...] doszło do zróżnicowania uposażeń, które

cechowała co najmniej nierówność w zakresie wynagrodzenia. Możliwe jest nawet

przyjęcie, że doszło do tego na skutek zastosowania niedozwolonego kryterium (tj.

takiego, który uznane jest za naganne i społecznie nieakceptowalne dla

ustawodawcy krajowego i unijnego), którym był nie tyle staż pracy, co staż pracy „w

cywilu”, bowiem te osoby zostały potraktowane gorzej w zakresie składnika, jakim

jest dodatek służbowy. Pomimo dokonania takich ustaleń, tj. przyjęcia, że doszło do

zróżnicowania uposażeń funkcjonariusz wykonujących podobną pracę lub pracę o

podobnej wartości, sąd orzekający w sprawie nie znalazł podstaw do zasądzenia

odszkodowania, o którym mowa w przepisie art. 183d k.p. (…). Pozwany Areszt

Śledczy [...] nie miał wpływu na ukształtowanie uposażenia powódki, bowiem zasady

jego naliczenia oraz przyznane środki pieniężne wynikały z decyzji ustawodawcy. Z

tej przyczyny nie może ponosić odpowiedzialności za powstałą niewątpliwie szkodę.

Sąd Okręgowy w uzasadnieniu oddalenia apelacji powódki wskazał, że Sąd I

instancji zasadnie stwierdził, iż przepisy ustawy modernizacyjnej oraz

rozporządzenia wykonawczego do art. 58 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej nie

określają w żadnym razie, aby powódka miała otrzymać świadczenie w wysokości

624 zł. Znaczenie ma § 9 rozporządzenia z 15 marca 2022 r., który stanowi, iż w

przypadku ustalenia wysokości dodatku za wysługę lat w trybie określonym w § 2

II PSKP 95/26

12

ust. 2 dodatek służbowy ulega odpowiedniemu obniżeniu w części określonej w § 6

pkt 2. Ponadto § 6 rozporządzenia stanowi, że dodatek służbowy może składać się

z części ustalonej zgodnie z zasadami realizacji podwyżki uposażeń funkcjonariuszy

od 1 stycznia 2022 r., której wysokość nie może przekroczyć kwoty 416 zł. Sąd

Rejonowy zasadnie zaznaczył, iż zapis zawarty w § 6 nie przyznaje powodowi

żadnych konkretnych roszczeń. Natomiast § 9 rozporządzenia należy zinterpretować

w ten sposób, że podwyżka dodatku za wysługę lat winna „konsumować” część

dodatku służbowego. Kluczowym elementem programu modernizacji służb było

wzmocnienie motywacyjnego systemu uposażeń funkcjonariuszy, co znalazło wyraz

w art. 19 ustawy zmieniającej, który to nowelizował ustawę o Służbie Więziennej w

zakresie dodatków do uposażenia zasadniczego o charakterze stałym

funkcjonariuszy Służby Więziennej. Dodane zostały zapisy rozszerzające katalog

okresów uwzględnianych przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat m.in. o

okresy ukończonych studiów wyższych, jak też okresy pracy w tzw. cywilu.

Jednocześnie wskazano, iż dotychczasowe przepisy wykonawcze dot. dodatków do

uposażenia zasadniczego o charakterze stałym zachowują moc do dnia wejścia w

życie nowych (art. 30 ust. 2 ustawy zmieniającej). Przepisy ustawy o Służbie

Więziennej i rozporządzenia gwarantowały wszystkim funkcjonariuszom uzyskanie

co najmniej minimalnej zakładanej kwoty podwyżki, która została określona na nie

mniej niż 624 zł. Żaden funkcjonariusz Służby Więziennej, w tym również powódka,

nie otrzymał podwyżki mniejszej niż 624 zł brutto. Minister Sprawiedliwości rozdzielił

kwotę na trzy dodatki do uposażenia zasadniczego o charakterze stałym (za wysługę

lat, za stopień i służbowy) - § 1 nowego rozporządzenia, które wskazuje przy tym

wprost na dwie części dodatku służbowego, z których druga posiada charakter

fakultatywny. Zgodnie z § 6 rozporządzenia dodatek służbowy:

1) składa się z części ustalonej na podstawie § 5 (tzw. część motywacyjna) i

2) może składać się z części ustalonej zgodnie z zasadami realizacji podwyżki

uposażeń funkcjonariuszy od 1 stycznia 2022 r., której wysokość nie może

przekroczyć kwoty 416 zł (tzw. część modernizacyjna). Z kolei w myśl § 9 ww.

rozporządzenia w przypadku ustalenia wysokości dodatku za wysługę lat w trybie

określonym w § 2 pkt 2 dodatek służbowy ulega odpowiedniemu obniżeniu z części

określonej w § 6 pkt 2. Rozporządzenie ani żaden inny przepis prawa nie określają

II PSKP 95/26

13

zasad realizacji podwyżki. Jedyny przepis, który konkretyzuje te zasady to § 6 ust. 2

rozporządzenia, który stanowi, że dodatek służbowy może (a więc nie musi) składać

się z części ustalonej zgodnie z zasadami realizacjami podwyżki uposażeń

funkcjonariuszy od 1 stycznia 2022 r. Powódka z tego tytułu nie ma więc przyznanych

żadnych konkretnych roszczeń. Ponadto kwota 416 zł na etat stanowi jedynie

maksymalny próg wysokości części dodatku służbowego - przepis ten nie określa

minimalnego pułapu. Przepisy nie dawały żadnej podstawy do stwierdzenia, iż

powódce należny jest dodatek służbowy w kwocie 416 zł. Z § 6 i § 9 rozporządzenia,

zgodnie z przyjętą koncepcją realizacji podwyższenia uposażeń funkcjonariuszy,

składającej się z 3 komponentów (dodatku za wysługę lat, dodatku za stopień

służbowy oraz dodatku służbowego), wynika wyłącznie możliwość wzrostu dodatku

służbowego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą podwyżki w

wysokości 624 zł, a sumą dodatku za stopień i ustaloną wysokością dodatku za

wysługę lat w związku z doliczeniem okresów służby i pracy cywilnej do wysługi lat,

w sytuacji, gdy ta różnica będzie większa niż zero złotych (…). Powódce doliczono

od 1 stycznia 2022 r. cywilny staż pracy do wysługi lat, co skutkowało zwiększeniem

dodatku stażowego o 353 zł. oraz zwiększono dodatek za stopień o 208 zł (zgodnie

z przewidzianymi w rozporządzeniu kwotami) - przyznana kwota dodatku

służbowego w części modernizacyjnej została ograniczona do kwoty 63 zł. Łączny

wzrost dodatków do uposażenia zasadniczego o charakterze stałym, stanowiący

realizację podwyżki uposażenia wyniósł zatem 624 zł (353 zł + 208 zł + 63 zł). Łączna

kwota podwyższenia pokrywa się z kwotą, obiecaną/zagwarantowaną w

komunikacie (…). Powódka zarzucała, iż jej uprawnienia o charakterze majątkowym

ze stosunku służbowego uległy dyskryminującemu zróżnicowaniu, tj. pośredniej

dyskryminacji płacowej ze względu na „staż cywilny”. Twierdziła, że pomimo

doliczenia jej zgodnie z nowymi regulacjami dodatkowego stażu pracy (z okresu

poprzedzającego służbę), jego wynagrodzenie nie jest wyższe od wynagrodzenia

funkcjonariuszy, którym takiego stażu nie doliczono, a realizowany cel - podniesienie

wynagrodzeń co najmniej o zakładaną kwotę - osiągnięto w ich przypadku poprzez

wprowadzenie dodatku służbowego. Wprawdzie, podwyżka uposażeń dla

funkcjonariuszy Służby Więziennej przyczyniła się do sytuacji, iż doliczenie „stażu

cywilnego” spowodowało tym samym zmniejszenie wysokości dodatku służbowego

II PSKP 95/26

14

w tzw. części modernizacyjnej oraz to, że funkcjonariusze, którym nie doliczono tego

stażu otrzymali dodatek w większej kwocie, to jednak kierujący Aresztem Śledczym

Dyrektor nie posiadał żadnej dowolności w zakresie rozdysponowaniu środków

przeznaczonych na podwyżki, a które to środki pochodziły z budżetu państwa. Areszt

Śledczy nie miał żadnej możliwości, aby wpłynąć na wydatkowanie środków

pieniężnych przeznaczonych na podwyżki, stanowi jednostkę organizacyjną sektora

finansów publicznych, nie posiada osobowości prawnej, pokrywa swoje wydatki

bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadza na rachunek budżetu

państwa (…). Prawidłowo Sąd I instancji ocenił żądanie powódki w kontekście

przepisów Kodeku cywilnego tj. art. 471 k.c. Zasadnej podstawy żądania nie

stanowiły też przepisy zakazujące nierównego traktowania, w tym dyskryminacji (…).

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na cel zmiany przepisów o dodatku stażowym poprzez

wliczenie do jego wysokości okresów pracy poza służbą. Celem tym było wyrównanie

sytuacji funkcjonariuszy służby więziennej poprzez ujednolicenie zasad

przyznawania dodatku za wysługę lat poprzez wliczenie do niego okresów pracy „w

cywilu”. Celem działania dyrektora realizującego obowiązujące go regulacje

rozporządzenia było osiągnięcie zakładanego przez ustawodawcę efektu, tj.

podniesienie poziomu wynagrodzeń wszystkich funkcjonariuszy co najmniej o 624 zł.

W stosunku do powódki efekt ten osiągnięto wliczając jej przede wszystkim

dodatkowy staż sprzed okresu służby, a co do funkcjonariuszy, którzy takiego stażu

nie posiadali poprzez zastosowanie regulacji z § 6 pkt 2 ww. rozporządzenia z 15

marca 2022 r.

W konsekwencji znajduje tu zastosowanie art. 18 § 3 kp, który stanowi, że nie

stanowią naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu działania

podejmowane przez określony czas, zmierzające do wyrównywania szans

wszystkich lub znacznej liczby pracowników wyróżnionych z jednej lub kilku przyczyn

określonych w art. 183a § 1 przez zmniejszenie na korzyść takich pracowników

faktycznych nierówności, w zakresie określonym w tym przepisie.

Można uznać, iż o ile w przypadku powódki i porównywanych z nią

funkcjonariuszy ustawodawca zastosował trochę inną metodę dojścia do

zakładanego minimalnego poziomu wzrostu wynagrodzenia, to metoda ta nie tylko

nie zwiększyła, ale przeciwnie zmniejszyła dysproporcje płacowe pomiędzy

II PSKP 95/26

15

funkcjonariuszami wykonującymi taką samą pracę (w okolicznościach rozpatrywanej

sprawy powódka nie wykazała, aby jej praca w związku ze stażem pracy w okresie

poprzedzającym służbę była bardziej przydatna, czy też jakościowo lub ilościowo

odmienna od innych funkcjonariuszy). Oznacza to, iż rozpatrywane całościowo

regulacje rozporządzenia w omawianym zakresie nie pozostają w sprzeczności z

celem, który przyświecał ustawodawcy krajowemu przy implementowaniu rozwiązań

prawa wspólnotowego, tj. zapewnienia jednakowego wynagrodzenia za taką samą

pracę.

Istotne jest, iż w związku z wejściem w życie nowelizacji ustawy zaliczono

powódce na poczet dodatku stażowego okres pracy „w cywilu”, przy czym

rozporządzenie z 15 marca 2022 r. również w tym zakresie odzwierciedlało tę

nowelizację. Nie można więc mówić, aby poprzez wyliczenie dodatkowego stażu jego

wynagrodzenie było niższe od wynagrodzeń funkcjonariuszy, którzy takiego stażu

nie posiadają. Przeciwnie, o ile powódka, z uwagi na zastosowany powyżej opisany

mechanizm, miała ograniczony dodatek służbowy w tzw. części modernizacyjnej - 63

zł, o tyle w jej przypadku dodatek stażowy wzrósł o 353 zł, a zatem łącznie ze

wzrostem dodatku za stopień o 208 zł. łączna kwota podwyżki wyniosła

gwarantowane 624 zł.

Ustawodawca wprowadzając tzw. dodatek modernizacyjny zmniejszył

dysproporcje płacowe pomiędzy funkcjonariuszami posiadającymi staż pracy przed

służbą i takiego stażu nieposiadającymi. Celem było to, żeby funkcjonariusze, którzy

nie mieli wypracowanego takiego stażu, otrzymali z kolei wyższy dodatek

modernizacyjny, czyli wyrównanie dysproporcji płacowych. Tego rodzaju cel jest

niewątpliwe zgodny z zasadą prawa do jednakowego za jednakową pracę, czyli

zasadą przyświecającą zarówno uregulowaniom prawa wspólnotowego, jak i

uchwalonym w ich implementacji przepisom ujętym w rozdziale Ila Kodeksu pracy.

Jednocześnie powódka nie wykazała, aby jej praca był więcej warta w związku z

dłuższym stażem pracy poza służbą niż praca funkcjonariuszy takiego stażu

nieposiadającymi. Jak już wyżej wskazano, dłuższy staż nie musi się wiązać z

wyższym wynagrodzeniem, a jest jedynie kryterium, które w pewnych

okolicznościach pozwala uzasadnić wyższe zarobki dla pracownika o wyższym

stażu, w porównaniu do tych z niższym stażem.

II PSKP 95/26

16

Podkreślić trzeba, iż pracodawca posługując się kryterium stażu pracy ma

prawo usprawiedliwić różnicowanie wynagrodzenia za pracę pracowników

wykonujących taką samą (jednakową) pracę, ale nie może być w żaden sposób

(oczywiści poza wiążącymi go regulacjami placowymi znajdującymi oparcie w

przepisach prawa) do takiego różnicowania przymuszany. Innymi słowy kryterium

stażu pracy (zakładowego i pozazakładowego) może w pewnych sytuacjach

uzasadniać wypłacanie pracownikowi wyższego wynagrodzenia, ale samoistnie -

bez oparcia w obowiązujących regulacjach płacowych - nie daje roszczenia o wypłatę

wyższego wynagrodzenia w porównaniu do innych pracowników wykonujących

jednakową pracę, lecz legitymujących się niższym stażem pracy. Generalnie brak

zróżnicowania zarobków z uwagi na staż pracy nie jest bowiem samoistnie

nierównym traktowaniem ani dyskryminacją w przypadku, gdy praca jest jednakowa

i o jednakowej wartości.

W skardze kasacyjnej zarzucono:

- naruszenia prawa procesowego:

a. art. 382 k.p.c. w związku z art. 233 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c., przez błędne

dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie ustaleń o

zgodności rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 23 marca 2022 r. w sprawie

dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby

Więziennej z art. 58 ust. 3 ustawy z 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, art. 32

ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o

Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności;

b. art. 382 k.p.c. w związku z art. 233 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. poprzez

niezastosowanie art. 45 Konstytucji RP w związku z art. 6 Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w związku z art. 178, art. 8 a także art.

92 Konstytucji RP polegające na zaniechaniu dokonania kontroli zgodności

przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 23 marca 2022 r. w sprawie

dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby

Więziennej, a w szczególności § 6 i § 9 tegoż rozporządzenia zarówno z przepisami

Konstytucji RP, jak i Kodeksu Pracy i ustawy o ustanowieniu „Programu modernizacji

Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Ochrony Państwa w

latach 2022-2025”, o ustanowieniu „Programu modernizacji Służby Więziennej w

II PSKP 95/26

17

latach 2022-2025” oraz z przepisami prawa międzynarodowego - czym naruszono

prawo do rzetelnego i sprawiedliwego procesu, a także rzetelnej procedury sądowej;

c. art. 233 k.p.c. w związku z art 183b § 1 Kodeksu Pracy przez dowolną ocenę

materiału dowodowego, dokonaną w sposób wybiórczy, a częściowo nawet

nielogiczny i sprzeczny z doświadczeniem życiowym z negatywnymi

konsekwencjami dla „powoda oraz przerzucenie ciężaru dowodowego na powoda

mimo, iż ten wykazał dyskryminację swojej osoby” poprzez:

1. pominiecie przez Sąd II instancji treści rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 18 marca 2022 r. w sprawie wielokrotności kwoty bazowej stanowiącej

przeciętne uposażenie funkcjonariuszy Służby Więziennej jako aktu prawnego

wykonującego zarówno ustawę budżetową jak i „modernizacyjną” z którego powód

wywodzi wysokość kwoty 624 zł jako należnej mu comiesięcznej podwyżki

uposażenia w roku 2022; w uzasadnieniu wyroku sąd nie wskazał, dlaczego zostały

one pominięte. Treść uzasadnienia ww. rozporządzenia jednoznacznie wskazuje na

przepisy ustaw (art 1 ust. 2 ustawy budżetowej oraz z art. 10 ust. 5 ustawy

modernizacyjnej) jako będące podstawami realizacji podwyżek i określające ich

kwoty. Natomiast przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 marca

2022 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego

funkcjonariuszy Służby Więziennej jako przepisy wykonawcze powinny określić

sposób rozdysponowania kwot podwyżek, tak aby było zgodne to z przepisami ww.

ustaw. Przepisy rozporządzenia są nieprecyzyjne i sprzeczne z obiema ustawami, a

zatem powinny zostać pominięte przy orzekaniu - jako akty niższej rangi. Wybiórcze

i wbrew logice oparcie się wyłącznie na przepisach rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 23 marca 2022 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym

do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej spowodowało

wydanie orzeczenia wadliwego w stopniu zasadniczym.

2. Sąd II Instancji pominął i nie odniósł się do przedstawionych treści

uzasadnień do projektów rozporządzeń w sprawie wielokrotności kwoty bazowej

poszczególnych służb objętych ustawą modernizacyjną (Policji, Straży Pożarnej i

Straży Granicznej) z których jednoznacznie wynika, że właśnie w oparciu o zapisy

ustawy budżetowej i ustawy modernizacyjnej we wszystkich służbach mundurowych

realizacja podwyżki była możliwa w oparciu o zmianę wskaźnika wielokrotności

II PSKP 95/26

18

bazowej i nie mogła być inna niż 624 zł miesięcznie i 677 zł z nagrodą roczną.

Analogia postępowania we wszystkich służbach i w oparciu o tożsame akty prawne

jednoznacznie potwierdza wysokość podwyżki, a także ma wpływ na wykazanie celu

jaki przyświecał ustawodawcy, tj. równe traktowanie wszystkich służb mundurowych.

Wbrew logice i doświadczeniu życiowemu zostało to pominięte i nie podano przyczyn

takiego zaniechania.

3. Sąd II instancji wywiódł wszystkie swoje Sądy wyłącznie w oparciu o treść

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 marca 2022 r. w sprawie

dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby

Więziennej pomijając i nie analizując zapisów ustawowych na podstawie, których akt

ten został wydany. Jest to sprzeczne z doświadczeniem życiowym i logiką. Treść

tego rozporządzenia stoi w oczywistej sprzeczności z wszystkimi przywołanymi

dowodami, znajdującymi swoje źródło w zapisach ustawowych, co świadczy o jego

wadliwości. Akt prawny w postaci rozporządzenia nie może być analizowany w

oderwaniu od przepisów ustawowych, które miał wykonywać i nie może samodzielnie

stanowić podstawy wydania wyroku bez odniesienia się do wskazanych przez

powoda przepisów. Podwyżka uposażeń realizowana była w oparciu o 2 ustawy -

budżetową i modernizacyjną oraz 2 rozporządzenia - w sprawie wielokrotności kwoty

bazowej i dodatków o charakterze stałym nie tylko w Służbie Więziennej, ale też

innych służbach. Trzy pierwsze akty prawne dotyczące Służby Więziennej są ze sobą

spójne natomiast rozporządzenie w spra