Sąd Najwyższy oddalił zażalenie powoda na odrzucenie skargi o niezgodność z prawem

W dniu 13 stycznia 2025 r. do akt sprawy wpłynęło pismo powoda M.M.

zatytułowane „Pismo powoda - stwierdzenie nieważności postępowania lub

kasację”, które powód wniósł osobiście. W treści pisma powód wskazał, że wyrok w

sprawie VII Pa 59/24 został wydany z naruszeniem art. 379 pkt 4 k.p.c., albowiem

skład sądu wydający orzeczenie w drugiej instancji był nienależycie obsadzony, co

doprowadziło do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W

związku z powyższym, zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2025 r. powód został

wezwany do sprecyzowania treści pisma w terminie 7 dni pod rygorem jego zwrotu

przez podanie, czy pismo jest skargą o stwierdzenie nieważności prawomocnego

II PZ 11/26

2

orzeczenia, czy też jest skargą kasacyjną, a nadto został pouczony, że w obydwu

przypadkach pismo winno zostać sporządzone przez profesjonalnego

pełnomocnika - adwokata lub radcę prawnego. Zobowiązanie powód odebrał w

dniu 26 maja 2025 r. Pismem z dnia 30 maja 2025 r. ustanowiony przez powoda

pełnomocnik procesowy — radca prawny - wskazał, że pismo powoda stanowi

skargę o stwierdzenie nieważności prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego.

Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku

kierując się art. 4246 § 3 k.p.c. odrzucił skargę powoda o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia. Sąd Okręgowy podkreślił, że w związku z

tym, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

podlega rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy, w toku tego postępowania, a także w

trakcie czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem

Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji, obowiązuje

zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych (871 § 1 k.p.c.).

Tymczasem powód skargę wniósł osobiście. Co prawda w dniu 4 czerwca 2025 r.

do akt sprawy wpłynęło pełnomocnictwo dla ustanowionego przez powoda w

postępowaniu przed Sądem Najwyższym radcy prawnego oraz pismo z dnia 30

maja 2025 r., w którym ten pełnomocnik wskazał, że pismo powoda stanowi skargę

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jego treść nie

spełnia jednak wymogów przewidzianych w art. 4241 § 1 i 2 w związku z art. 871 § 1

k.p.c. Niezależnie od powyższego skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

jest zdaniem Sądu Okręgowego niedopuszczalna z powodu tego, że istniała

możliwość zmiany lub uchylenia wyroku w drodze innych środków prawnych. Nie

ulega bowiem wątpliwości, że powodowi od wyroku wydanego przez Sąd Okręgowy

przysługiwała możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, o czym został on pouczony

przez przewodniczącego po ogłoszeniu wyroku (k. 691), jak również skargi

nadzwyczajnej, której celem jest eliminacja prawomocnych orzeczeń naruszających

zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji albo w

sposób rażący naruszających prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe

zastosowanie (art. 89 i nast. ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym).

II PZ 11/26

3

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się powód, który zaskarżył postanowienie

w całości, wskazując na naruszenie przepisów postępowania cywilnego, które

miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: w szczególności art. 4241 § 1 i 2 w zw.

z art. 871 § 1 k.p.c. przez nieuzasadnione stwierdzenie, że skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie spełnia wymogów

przewidzianych w art. 4241 § 1 i 2 w zw. z art. 871 k.p.c., art. 4245 § 1 k.p.c. oraz

naruszenie art. 379 pkt 4 k.p.c. przez nieuwzględnienie, że skład Sądu

orzekającego w drugiej instancji był nienależycie obsadzony - skład sądu był

sprzeczny z przepisami prawa; powyższa niezgodność z prawem wynika z

naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego i konstytucyjnych wolności,

praw człowieka i obywatela. Skarżący wskazał również, że innymi nadzwyczajnymi

środkami odwoławczymi przysługiwało mu również prawo wniesienia skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego

w Gdańsku, co też w sposób wyraźny wynikało z pisma Sądu Okręgowego z dnia

11 kwietnia 2025 r. skierowanego do powoda. Powołał się również na

nieuwzględnienie przez Sąd Okręgowy w Gdańsku naruszenia art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności.

Skarżący wniósł o włączenie do materiału dowodowego następujących

dokumentów:

a) czterech odpisów skargi powoda z dnia 8 stycznia 2025 r. wraz z

załącznikami,

b) zaświadczenia lekarskiego o chorobie i leczeniu się powoda - na

okoliczność uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody spowodowanej wszczęciem

postępowania sądowego przez powoda na skutek krzywdzącego powoda

postępowania pozwanego i w konsekwencji wydania wyroku przez Sąd Okręgowy

w Gdańsku, którego dotyczy skarga powoda.

Wniósł także o:

- uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku i

uwzględnienie zażalenia oraz skargi powoda

- stwierdzenie niezgodności wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z

prawem - stosownie do treści art. 4245 § 1 pkt 6 k.p.c.

II PZ 11/26

4

- zasądzenie od pozwanego kosztów sądowych związanych z

postępowaniem zażaleniowym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył:

Zażalenie nie jest zasadne.

Przepis art. 4245 § 1 k.p.c. określa wymagania konstrukcyjne skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna zawierać:

oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on

zaskarżony w całości lub w części, przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie,

wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny,

uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie wyroku,

którego skarga dotyczy oraz wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w

drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto - gdy

skargę wniesiono stosując art. 4241 § 2 k.p.c. - że występuje wyjątkowy wypadek

uzasadniający wniesienie skargi oraz wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku

z prawem.

Skarga przysługuje tylko wtedy, gdy „przez wydanie” zaskarżonego

orzeczenia stronie została wyrządzona szkoda. A contrario, jeżeli szkoda nie

wystąpiła albo wprawdzie wystąpiła, ale z innej przyczyny, skarga nie przysługuje,

czyli jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Właśnie z tego względu wśród tzw.

konstrukcyjnych wymagań skargi przewidziano obowiązek uprawdopodobnienia

wyrządzenia szkody (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.). Zaniechanie spełnienia tego

obowiązku lub niewystąpienie szkody prowadzi do odrzucenia skargi, o czym

stanowi art. 4248 § 1 k.p.c. (J. Gudowski, [w:] Kodeks postępowania cywilnego.

Tom III. Postępowanie rozpoznawcze, red. T. Ereciński, Lex 2016).

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przewidziany w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.

obowiązek uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody polega na złożeniu przez

skarżącego oświadczenia, że szkoda wystąpiła - ze wskazaniem jej rodzaju i

rozmiaru - oraz uwiarygodnienie tego oświadczenia przez powołanie i

przedstawienie dowodów (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia

II PZ 11/26

5

2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 16 i z dnia 13 grudnia 2005 r., I CNP

28/05, niepubl.). Niezbędne jest przy tym przeprowadzenie przekonującego

wywodu wskazującego czas powstania szkody oraz związek przyczynowy między

nią a wydaniem zaskarżonego orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, BSN 2006, nr 4, s. 10). Bez zaistnienia

szkody, prowadzenie tego postępowania nie ma sensu - nie zmierzałoby do

wyznaczonego mu celu. Stąd też w razie nieuprawdopodobnienia wyrządzenia

szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, zbędne

jest rozpoznawanie podstawy skargi, a właściwe staje się odrzucenie skargi jako

niespełniającej wymagania określonego w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2007 r., III BP 7/07, OSNP 2009/1-2/11).

Powód w złożonym osobiście w dniu 13 stycznia 2025 r. piśmie

zatytułowanym „Pismo powoda - stwierdzenie nieważności postępowania lub

kasację” nie odniósł się w żaden sposób do kwestii szkody spowodowanej przez

wydanie wyroku. Okoliczności tej nie podniósł również jego pełnomocnik w piśmie z

dnia 30 maja 2025 r. (data prezentaty: 4 czerwca 2025 r.), którym sprecyzował, że

pismo jest skargą o stwierdzenie nieważności prawomocnego orzeczenia. Do

szkody powód odniósł się dopiero w złożonym zażaleniu, co pozostaje bez

znaczenia dla oceny braków formalnych wcześniej złożonej skargi. Ponadto

również w zażaleniu powód nie określił wysokości szkody, nie uprawdopodobnił, że

jest ona wynikiem wydania wyroku. Przeciwnie, powód załączył zaświadczenie

lekarskie „na okoliczność uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody spowodowanej

wszczęciem postępowania sądowego przez powoda na skutek krzywdzącego

powoda postępowania pozwanego i w konsekwencji wydania wyroku przez Sąd

Okręgowy w Gdańsku, którego dotyczy skarga powoda”. Załączone zaświadczenie

lekarskie jest datowane na dzień 13 lipca 2020 r., zagadką pozostaje zatem,

dlaczego w ocenie powoda uprawdopodobnienie szkody „nie było możliwe w

momencie kierowania przez powoda skargi w dniu 8 stycznia 2025 r.”.

Zgodnie z treścią art. 871 § 1 k.p.c., w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych.

Dotyczy ono również czynności procesowych związanych z postępowaniem przed

Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji. Ustanowiony

II PZ 11/26

6

w powołanym przepisie przymus adwokacko-radcowski ma charakter bezwzględny

i obejmuje wszystkie postępowania toczące się przed Sądem Najwyższym; wyłącza

zatem zdolność strony do podejmowania czynności procesowych osobiście

(zdolność postulacyjną) z wyjątkiem wskazanym w art. 871 § 2 k.p.c., który nie

zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Środek odwoławczy wniesiony do Sądu

Najwyższego z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c. jest z tej przyczyny niedopuszczalny

i podlega obligatoryjnemu odrzuceniu bez wzywania skarżącego do usunięcia tego

uchybienia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 marca 2018 r., V CZ

16/18; niepubl.; z dnia 16 stycznia 2009 r., V CZ 87/08, niepubl.; z dnia 8

października 2014 r., II CZ 53/14, niepubl.; z dnia 10 marca 2016 r., III CZ 7/16,

niepubl. oraz z dnia 17 kwietnia 2019 r., V CZ 15/19, niepubl.). Nie spełnia

ustawowego wymagania związanego z przymusem adwokacko - radcowskim

„poparcie" przez profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, dla

skargi wcześniej wniesionej przez stronę nieuprawnioną do dokonania tego

osobiście (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2010 r., II PZ 11/10,

LEX nr 603835). Innymi słowy wniesienie skargi na niezgodność z prawem

prawomocnego wyroku z naruszeniem wymogu przymusu adwokacko-

radcowskiego, przy braku zdolności postulacyjnej powoda, nie uzasadniało

wszczęcia postępowania naprawczego. Uzupełnieniu podlegają jedynie braki

formalne skargi, o których mowa w art. 4245 § 2 k.p.c., co wprost wynika z art. 4246

§ 2 k.p.c. Wśród wymienionych w art. 4245 § 2 k.p.c. braków nie ma odnoszącego

się do bezwzględnego wymogu z art. 871 § 1 k.p.c. nieuczestniczenia zawodowego

pełnomocnika we wniesieniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca

2019 r., II UZ 3/19, LEX nr 2652421).

Z tych powodów, opierając się na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941

§ 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[A.P.]

II PZ 11/26

7

[a.ł]