Ubezpieczona nie dostanie odsetek od wyrównania renty, SN oddalił skargę kasacyjną

II USKP 301/26

2

Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z dnia 2 maja 2024 r., z urzędu

sprostował rubrum wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 30 grudnia

2022 r., przez wskazanie, że sprawa toczy się o „odsetki” zamiast „o wysokość

świadczenia” (pkt 1) oraz oddalił apelację J. K. (pkt 2).

W sprawie ustalono, że mąż odwołującej się (L. K.) pobierał emeryturę od

2002 r. w związku z pełnieniem służby (28 lat, 8 miesięcy i 3 dni). W dniu 16

października 2011 r. organ rentowy decyzją z 2 listopada 2011 r. przyznał

odwołującej się policyjną rentę rodzinną po zmarłym mężu.

W 2017 r., po uzyskaniu informacji IPN-u o pełnieniu przez męża odwołującej

się służby na rzecz totalitarnego państwa (od 1 kwietnia 1984 r. do 31 lipca 1990 r.),

organ rentowy ponownie ustalił wysokość renty rodzinnej, ograniczając jej wysokość

do kwoty 1.747,19 zł (do wysokości przeciętnej renty rodzinnej).

Po złożeniu odwołania Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej przyznał

ubezpieczonej od 1 października 2017 r. prawo do świadczenia w dotychczasowej

wysokości. Apelacja organu rentowego od tego wyroku została prawomocnie

oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 28 października 2021 r. (III

AUa 1964/20). Następnie organ emerytalny otrzymał akta w dniu 5 kwietnia 2022 r. i

decyzją z dnia 6 kwietnia 2022 r. wykonał prawomocny wyrok Sądu Okręgowego,

naliczając odwołującej się wyrównanie od 1 października 2017 r. do 30 kwietnia

2022 r. w kwocie brutto 164.221,81 zł (do wypłaty 64.692,24zł). Wyrównanie

świadczenia zostało przekazane na rachunek bankowy odwołującej się w dniu 14

kwietnia 2022 r. Następnie ona (pismo z 24 kwietnia 20222 r.) wniosła o naliczenie

odsetek ustawowych. W tej sytuacji pozwany zaskarżoną decyzją (z 4 maja 2022 r.)

odmówił ich wypłaty.

Sąd Okręgowy uznał odwołanie za bezzasadne, odwołując się do art. 32 ust.

1 ustawy zaopatrzeniowej. Nadto – jego zdaniem - organ rentowy był związany

informacją IPN-u o przebiegu służby, co wykluczało ustalenie innych okoliczności niż

w tym dokumencie zawartych. Z kolei stosownie do art. 118 ust. 1 ustawy z 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz.1749, dalej ustawa emerytalna) organ rentowy

wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz

pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania

II USKP 301/26

3

tej decyzji. W razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem

organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do

wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu

odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie

ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

W końcu zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2009 r., I

UK 345/08 organ rentowy nie ma obowiązku wypłaty odsetek od świadczenia

rentowego przyznanego w terminie 30 dni od wpływu prawomocnego wyroku sądu

zmieniającego uprzednią decyzję tego organu, odmawiającą prawa do renty, jeżeli

rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu odwoławczym uzasadnione było ustaleniami,

które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu z uwagi na ograniczenia

dowodowe w postępowaniu przed tym organem.

Tym samym pozwany nie mógł ustalić wysokości świadczenia z pominięciem

art. 15 i 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Sąd Apelacyjny przychylił się do poglądu odnośnie do bezzasadności

roszczenia o odsetki (art. 49a ustawy zaopatrzeniowej w związku z art. 85 ust. 1

ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 491, dalej ustawa systemowa). Decyzja organu rentowego

z 6 kwietnia 2022 r. została wydana w terminie określonym w art. 118 ust. 1a ustawy

emerytalnej. Organ rentowy ponosi tylko odpowiedzialność za odmowę przyznania

świadczenia, jeżeli niezbędne okoliczności faktyczne uzasadniające nabycie prawa

zostały ustalone w postępowaniu przed tym organem, a odmowa przyznania

świadczenia jest wynikiem błędu w wykładni lub zastosowaniu prawa materialnego

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 listopada 2020 r., II UK 244/19, LEX

3075354). Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w przypadku odwołującej się,

skoro dopiero w sprawie VI U 219/19 (III AUa 1964/20) ustalono charakter i rodzaj

służby męża odwołującej się.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik

odwołującej się, podnosząc naruszenie prawa materialnego, to jest: (-) art. 42 ust. 3

Konstytucji RP w związku z art. 13a ust. 5 i art. 49a ustawy zaopatrzeniowej w

związku z art. 85 ust. ustawy systemowej polegającej na przyjęciu, że nie doszło do

opóźnienia w wypłacie świadczenia na skutek okoliczności, za które

II USKP 301/26

4

odpowiedzialność ponosi pozwany, podczas gdy organ emerytalny nie zweryfikował

prawdziwości informacji IPN-u. W sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa

procesowego (art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47

KPP UE i art. 6 ust. 1 Konwencji) polegające na rozpoznaniu sprawy w Sądzie

Okręgowym w Katowicach, jak i w Sądzie Apelacyjnym w Katowicach przez

jednoosobowy skład sądu orzekającego, który był sprzeczny z przepisami prawa,

gdyż w rozpoznaniu sprawy brał w nim udział sędzia wyłączony z mocy ustawy

(powołany na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.

z 2018 r. poz. 3), a jego bezstronność w sprawie dotyczącej odpowiedzialności za

odebranie z przyczyn politycznych świadczenia narusza wyżej standardy

niezawisłości i bezstronności, co powoduje nieważność postępowania

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu z

uwzględnieniem kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Jej oś koncentruje się wokół dwóch

problemów prawnych. Pierwszy z nich dotyka nienależytej obsady Sądu

Okręgowego i Apelacyjnego (art. 379 pkt 4 k.p.c.), drugi zmierza do wykazania

błędnej wykładni norm prawa materialnego, jakiej miał się dopuścić Sąd Apelacyjny,

odmawiając skarżącej prawa do odsetek wskutek – jak twierdzi autor skargi

kasacyjnej – bezpodstawnego związania informacją uzyskaną z Instytutu Pamięci

Narodowej odnośnie do okresu służby jej małżonka na rzecz totalitarnego państwa i

w konsekwencji wypłaty wyrównania świadczenia bez należnych odsetek.

Niewątpliwie akceptacja procesowego zarzutu jest dalej idąca, a jego

ewentualna aprobata niweczy powinność wyjaśnienia kwestii materialnoprawnych.

Dlatego też zostanie omówiona w pierwszej kolejności. I tak skarżący podnosi, że w

postępowaniu sądowym (w pierwszej i drugiej instancji) doszło do naruszenia art.

379 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 45 Konstytucji RP, art. 47 KPP UE i art. 6 Konwencji,

II USKP 301/26

5

skoro w obu instancjach skład sądu (jednoosobowy) był sprzeczny z przepisami

prawa, gdyż brał w nim udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, który został

powołany na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w trybie ukształtowanym

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. Tym samym doszło do naruszenia standardu

niezawisłości i bezstronności w rozumieniu konstytucyjnym i konwencyjnym.

Analiza tego zarzutu wymaga przypomnienia, że postępowaniu kasacyjnym

kontroli podlega wyrok Sądu drugiej instancji, a nieważność postępowania przed

Sądem pierwszej instancji może być brana pod uwagę jedynie pośrednio, gdy jej

pominięcie stanowiło także uchybienie postępowania przed sądem odwoławczym i

to takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Pośrednie badanie jest zatem możliwe, gdy skarżący zarzuci sądowi odwoławczemu

naruszenie art. 386 § 2 k.p.c. przez nieuwzględnienie zarzutu nieważności

postępowania przed sądem pierwszej instancji (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 8 czerwca 1998 r., I CKN 719/97, LEX nr 1219804). Przepis ten nie został

przywołany przez skarżącego w podstawach zaskarżenia (ani we wniosku o przyjęcie

skargi do rozpoznania), co oznacza, że kwestia nieważności postępowania przed

Sądem Okręgowym wymyka się spod kontroli Sądu Najwyższego.

Odnośnie do nieważności postępowania przed Sądem drugiej instancji, to w

aktach sprawy znajduje się raport z losowania składu orzekającego (k-70 akt III AUa

271/23) oraz zawiadomienie (k-73 akt III AUa 271/23) o składzie sądu (w trybie 42a

§ 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, jednolity

tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 334), które doręczono ubezpieczonej w dniu 21 marca

2023 r. Z kolei pismem z dnia 27 marca 2023 r. odwołująca się złożyła wniosek o

zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego Sądu

Apelacyjnego X. Y. w sprawie III AUa 271/23. Wniosek ten został oddalony

postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 września 2023 r. (III

AUo 2/23). Odwołująca się zaskarżyła powyższe postanowienie zażaleniem, które

zostało oddalone postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13

grudnia 2023 r. (III AUz 194/23p), zaś w jego uzasadnieniu wskazano, że

wnioskodawczyni nie wykazała jakichkolwiek okoliczności dotyczących

postępowania sędziego po powołaniu na urząd sędziego Sądu Apelacyjnego, które

miałyby mieć wpływ na ocenę jej bezstronności niezawisłości w sprawie.

II USKP 301/26

6

Powyższa sekwencja zdarzeń nie może umknąć, kiedy ocenia się wątek

nienależytej obsady sądu, z jaką mamy do czynienia wskutek wejścia w życie ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Schemat postępowania wyznacza

w tej mierze uchwała składu połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNC 2020 nr 4, poz. 34), otwierając drogę w procedurze

cywilnej na możliwość powoływania okoliczności prowadzących, w konkretnych

przypadkach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu

art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 KPP UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji. Jeśli

skarżący uważał, że – dotychczasowe rozstrzygnięcia w tej mierze nie wyczerpują

możliwości dalszego kontestowania składu sądu – to powinien przytoczyć argumenty

odnośnie do istnienia w domenie publicznej określonych zachowań, które z

perspektywy respektowania zasady praworządności rzutowałby ujemnie na kształt

składu Sądu Apelacyjnego (zob. na przykład wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14

grudnia 2022 r., III USKP 126/21, OSNP 2024 nr 1, poz. 8). Obowiązek ten rysuje się

tym bardziej w sytuacji, w której w postępowaniu incydentalnym Sąd Apelacyjny

zwracał uwagę na braki we wskazaniu konkretnych okoliczności prowadzących do

możliwości wyłączenia sędziego. Na pewno samoistną przesłanką potencjalnego

uwzględnienia stanowiska kasatora nie może być sam fakt wydania wyroku

oddalającego jego apelacje.

Idąc dalej, należy zwrócić uwagę, że w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 5

kwietnia 2022 r., III PZP 1/22 (OSNP 2022 nr 10, poz. 95) wyjaśniono, iż ocena co

do sprzeczności składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.,

gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana po dniu 23 stycznia 2020 r. na

urząd sędziego w sądzie powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.

z 2018 r., poz. 3), wymaga prowadzenia ustaleń według kryteriów określonych w

uzasadnieniu cytowanej już uchwały połączonych Izb. Zarzut nieważności

postępowania (w takim układzie zależności) ma swoje znaczenie, gdy osadzony jest

nie tylko w konkretnym przepisie określającym nieważność postępowania, ale także

w określonej podstawie faktycznej. Choć nieważność postępowania Sąd Najwyższy

II USKP 301/26

7

ma na uwadze z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.), to jednak wymaga się od skarżącego

wskazania konkretnej podstawy prawnej i przyczyny nieważności. Nie ma podstaw

do zastępowania strony w tym obowiązku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22, LEX nr 3371942).

Ma rację skarżący, że sędzia X. Y. została powołana Postanowieniem

Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia [...] 2021 r. (MP poz. […]) na urząd sędziego Sądu

Apelacyjnego w Katowicach. Już do pierwszego wniosku w toku sprawy przed

Sądem Apelacyjnym skarżący dołączył kopię uchwały Krajowej Rady Sądownictwa

Nr [...], lecz zawartych tam wniosków nie poddał analizie w skardze kasacyjnej.

W związku z tym należy odwołać się do tezy 2. powoływanej już uchwały Sądu

Najwyższego – połączonych Izb, zgodnie z którą sprzeczność składu sądu z

przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w

składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie

powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu

powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu

niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 KPP

UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Tego rodzaju sytuacja była rozważana przez Sąd Najwyższy między innymi w wyroku

z dnia 18 października 2022 r., I USKP 119/21 (OSNP 2023 nr 6, poz. 69), który

przedstawił szereg istotnych i podzielanych przez obecny skład Sądu Najwyższego

uwag, a mianowicie: (-) uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. ma

ex lege moc zasady prawnej (art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym, jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 622, dalej: ustawa o SN), wiąże

zatem wszystkie składy orzekające Sądu Najwyższego, także skład orzekający w

rozpoznawanej sprawie; (-) uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego została co

prawda uznana przez Trybunał Konstytucyjny (wyrok z dnia 20 kwietnia 2020 r., U

2/20, OTK-A 2020, poz. 61) za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183

ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, art. 2 i art. 4 ust. 3

Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji. Skutek ten miałby polegać

na tym, że, uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego straciła moc obowiązującą

II USKP 301/26

8

jako akt normatywny (jako przepis prawa). Jednakże w uchwale z dnia 5 kwietnia

2022 r., III PZP 1/22 (OSNP 2022 nr 10, poz. 95) Sąd Najwyższy ocenił

konsekwencje przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i stwierdził, że nie

wkracza w tę ocenę (kwalifikację) Trybunału Konstytucyjnego (co do tego, że

uchwała Sądu Najwyższego stanowi nie tylko normę prawną, lecz wręcz przepis

prawa) i jej skutek (w postaci utraty mocy obowiązującej uchwały połączonych Izb

Sądu Najwyższego jako aktu normatywnego lub jako przepisu prawa), uznając

niezależność płaszczyzn dokonywanych ocen prawnych przez Trybunał

Konstytucyjny i przez Sąd Najwyższy oraz niezależność kognicji obu tych organów (i

pozostawiając tę ocenę doktrynie; por. krytycznie o wyroku Trybunału

Konstytucyjnego: A. Kappes, J. Skrzydło: Czy wyroki neo-sędziów są ważne? –

rozważania na tle uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia

2020 r., Palestra 2020 nr 5, s. 120; P. Tuleja: Ustrojowe znaczenie uchwały Sądu

Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., PiP 2020 nr 10, s. 48; A. Łazarska: Refleksje na

temat czynników „mrożących” europejski dialog prejudycjalny, Europejski Przegląd

Sądowy 2020 nr 12, s. 4; A. Wyrozumska: Rozdział 7 (w:) Problem praworządności

w Polsce w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2018-2020), wstęp,

wybór i redakcja: J. Barcz, A. Grzelak i R. Szyndlauer, Warszawa 2021; L. Garlicki:

Trybunał Strasburski a kryzys polskiego sądownictwa. Uwagi na tle wyroku

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 19 grudnia 2020 r., Ástrádsson

przeciwko Islandii, Przegląd Sądowy 2021 nr 4, s. 5; W. Hermeliński, B. Nita-

Światłowska: Glosa do wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 1 grudnia 2020 r., skarga

nr 26374/18, Gudmundur Andri Ástrádsson przeciwko Islandii, Europejski Przegląd

Sądowy 2021 nr 5, s. 38; K. Stefański: Konsekwencje ukarania sędziego przez Izbę

Dyscyplinarną Sądu Najwyższego, PiP 2021 nr 12, s. 3).

W związku z tym wymaga podkreślenia, że w uzasadnieniu uchwały

połączonych Izb w części, która ma znaczenie przy rozpatrywaniu w obecnej sprawie

zachodzącej ewentualnie nieważności postępowania wynikającej z art. 379 pkt 4

k.p.c., wyjaśniono, że ocenę bezstronności i niezawisłości sądu przeprowadza się na

każdym etapie postępowania sądowego. Służą do tego różne instrumenty i regulacje

kontrolne. Może z nich skorzystać zarówno obywatel, którego sprawa rozpoznawana

II USKP 301/26

9

jest przez sąd, jak też inni uczestnicy postępowania, a w pewnych szczególnych

sytuacjach także sam sędzia lub sąd wyższej instancji.

Oceniając zasadność wątpliwości co do bezstronności sędziego, sąd bierze

pod uwagę wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej zachowanie. Mogą

one obejmować powiązanie sędziego ze stronami sporu, okoliczności świadczące o

uzależnieniu sędziego od określonych podmiotów zewnętrznych, w tym innych

organów państwa czy partii politycznych. Znaczenie może mieć przy tym sposób

uzyskania określonych profitów lub awansów przez sędziego. Wszystkie te

okoliczności są szczegółowo analizowane w literaturze prawniczej. W szczególności

mechanizm ten powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości

poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do

samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają

lub orzekały sądy z ich udziałem. Nie jest zatem wykluczone, że mimo powstania

zasadniczych wątpliwości co do tego, czy dochowany zostaje standard niezawisłości

i bezstronności danego sędziego uczestniczącego w składzie sądu ze względu na

objęcie przez niego urzędu w postępowaniu konkursowym przeprowadzonym w

sposób ustalony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa, to w konkretnych okolicznościach wątpliwości te nie zostaną

potwierdzone, co będzie równoznaczne z koniecznością przyjęcia, że skład sądu z

jego udziałem spełnia minimalne wymagania dla zachowania niezawisłości i

bezstronności. W ramach zróżnicowania i indywidualizacji oceny wpływu wadliwości

procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i

niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest

uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów.

Są nimi (także) okoliczności dotyczące samego sędziego, a mianowicie: 1)

zaangażowanie sędziego bezpośrednio przed powołaniem na urząd w jednostkach

podległych Ministrowi Sprawiedliwości lub innych organach władzy wykonawczej,

gdy kierownictwo organów zwierzchnich tych jednostek kształtowane było przez

większość parlamentarną uchwalającą ustawę z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa; 2) stosunek sędziego do dokonywanych

zmian, publicznie wyrażany zarówno w procedurze konkursowej, jak i później,

zwłaszcza w zakresie akceptacji niekonstytucyjnych działań organów władzy

II USKP 301/26

10

wykonawczej wobec sądów, w tym Sądu Najwyższego, czy akceptacji utraty przez

Krajową Radę Sądownictwa przymiotu niezależności; 3) stwierdzenie innych

wadliwości w postępowaniu o powołanie do pełnienia urzędu, a zwłaszcza

zaniechania wyłączenia się poszczególnych członków Krajowej Rady Sądownictwa

w przypadkach postępowania wobec osób z nimi powiązanych, pozytywnego

rozstrzygania konkursów na urząd sędziego na rzecz osób uzyskujących awanse o

charakterze administracyjnym w strukturze sądownictwa w drodze arbitralnych

decyzji Ministra Sprawiedliwości, szczególnego braku transparentności procedur

konkursowych wynikającego z utajniania części obrad Krajowej Rady Sądownictwa

lub jej zespołów, albo braku możliwości zapoznania się z przebiegiem danego

konkursu, głosowania przez członków Rady in pleno bez szczególnego uzasadnienia

wbrew opiniom zespołów Rady, uzyskania wskazania Rady na urząd sędziego przy

braku opinii organów samorządu sędziowskiego, lub po uzyskaniu opinii wyraźnie

ukazującej brak poparcia kandydatury, w szczególności poprzez nieuzyskanie

większości głosów poparcia lub uzyskanie wyraźnie niższego poparcia niż inny

kandydat startujący w tym samym konkursie, a bez racjonalnego uzasadnienia takiej

decyzji, albo po wcześniejszym uzyskaniu przez kandydata delegacji do sądu

wyższego rzędu na podstawie arbitralnej decyzji Ministra Sprawiedliwości,

niemającej racjonalnego uzasadnienia merytorycznego związanego z jakością pracy

danego sędziego lub też bez takiej delegacji, w przypadku niskiej jakości tej pracy;

4) procedury konkursowe, w których wskazano osobę o oczywiście mniejszych

kompetencjach w stosunku do innych osób startujących w konkursie - w przypadku

sędziów przedstawianych do awansowania przez Krajową Radę Sądownictwa

istotne znaczenie będzie miał charakter awansu, w szczególności to, jak szybko do

niego doszło oraz na jakie stanowisko awansował dany sędzia; przykład

awansowanie sędziego sądu rejonowego na stanowisko sędziego sądu

apelacyjnego (tym bardziej Sądu Najwyższego) budzić może istotne wątpliwości co

do jego niezależności, ze względu na podejrzenie, że swoje stanowisko zawdzięcza

przede wszystkim politycznemu poparciu, a nie wiedzy prawniczej i doświadczeniu.

Identycznie co do wymogu oceny procedury powoływania sędziów jako komponenty

rozstrzygnięcia o niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście

zagwarantowania skutecznej ochrony sądowej na gruncie art. 19 ust. 1 akapit drugi

II USKP 301/26

11

TUE wypowiadał się wielokrotnie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por.

wyroki TSUE: w sprawie C-585/18 i in., w sprawie C-824/18, w sprawie C-791/19, w

sprawie C-487/19 - omówione w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26

lipca 2022 r., III KK 404/21, OSNK 2023 nr 5-6, poz. 22).

Uwzględniając dotychczasowe rozważania, Sąd Najwyższy stwierdza, że w

składzie Sądu, który wydał zaskarżony wyrok, orzekała (jednoosobowo) sędzia (X.

Y.) powołana na urząd sędziego Sądu Apelacyjnego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie i składzie określonym przepisami ustawy z dnia

8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Kwestia czy sędzia ów został powołany do

pełnienia urzędu w okolicznościach, które spowodowały naruszenie standardu

niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 KPP

UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji wymaga oceny przez pryzmat dostępnych materiałów,

przede wszystkim procedury konkursowej przed Krajową Radą Sądownictwa. Pani

sędzia zgłosiła akces do udziału w konkursie na jedno wolne miejsce w Sądzie

Apelacyjnym w Katowicach, ogłoszone w Monitorze Polskim z 2019 r., poz. 415 i na

podstawie uchwały Nr [...] z dnia [...] 2020 r. została przedstawiona Prezydentowi RP

z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu

apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Katowicach.

Na posiedzeniu w dniu [...] 2020 r. zespół członków KRS jednomyślnie

postanowił rekomendować Radzie przedstawienie Prezydentowi RP wniosku o

powołanie na wolne stanowisko sędziowskie Pani sędzi. Dalej Rada podzieliła

stanowisko zespołu członków i podjęła uchwałę, że kandydatura Pani sędzi zostanie

przedstawiona Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego sądu apelacyjnego. Rada stwierdziła, że kandydatka w 1993 r.

ukończyła wyższe studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu

[…], uzyskując tytuł magistra z wynikiem dobrym. Dalej po dobyciu aplikacji sądowej

w okręgu Sądu Okręgowego w Katowicach w 1995 r. złożyła egzamin sędziowski z

wynikiem ogólnym dobrym i została mianowana asesorem sądowym i pełniła

czynności sędziowskie w Sądzie Rejonowym w […]. Postanowieniem Prezydenta RP

z dnia [...] 1997 r. została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

Sądu Rejonowego w [...]. Z dniem 1 kwietnia 1999 r. została delegowana do pełnienia

II USKP 301/26

12

obowiązków sędziego w Sądzie Okręgowym w [...]1 (Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych).

Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] 2001 r.

została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w

[...], a następnie została przeniesiona do Sądu Okręgowego w [...].

Orzekała w pionie pracy i ubezpieczeń społecznych, pełniąc także funkcje wizytatora.

Była również wiele razy delegowana do Sądu Apelacyjnego w [...] (lata 2014-2019).

Pani sędzia prowadziła zajęcia z aplikantami z zakresu prawa pracy oraz szkolenia

w Okręgowym Inspektoracie Pracy oraz wykłady dla sędziów i asesorów, urzędników.

Ocenę kwalifikacji Pani sędzi sporządziła sędzia Sądu Apelacyjnego w

Katowicach, która wskazała, że wyniki przeprowadzonych badań akt oraz analiza

danych statystycznych prowadzą do wniosku, że kandydatka w pełni zasługuje na

powołanie jej na urząd sędziego Sądu Apelacyjnego. Na posiedzeniu Kolegium Sądu

Apelacyjnego w Katowicach 16 grudnia 2019 r. kandydatka uzyskała 3 głosy „za”,

przy braku głosów „przeciw” i 1 głosie „wstrzymującym się” (suma poparcia 18/24).

Powyższe okoliczności oraz informacje dostępne w domenie publicznej nie

pozwalają podzielić założenia, że w postępowaniu konkursowym przeprowadzonym

przez Radę miały miejsce takie wadliwości, które prowadziłyby w niniejszej sprawie

do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1

Konstytucji RP, art. 47 KPP UE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji. Przy tej ocenie nie można

również pominąć „wyniku testu”, jaki w sprawie miał miejsce przed Sądem

Apelacyjnym w Katowicach na wniosek odwołującej się (jej wniosek a potem

zażalenie zostały oddalone).

Obecnie twierdzenia skarżącego nie wnoszą nowych okoliczności do sprawy,

nie kontestują wniosków wypływających z uzasadnienia postanowienia w sprawie III

AUo 3/23 (III AUz 194/23p), pozostając nadal abstrakcyjnym i hipotetycznym

stanowiskiem strony, które w jakikolwiek sposób miałoby potwierdzić jego

stanowisko, że awans Pani sędzi stanowi wyraz swoistej „odpłaty” władzy politycznej

za wzięcie udziału w procesie demontażu państwa prawnego.

Sąd Najwyższy nie dopatrzył się również tego rodzaju aktywności Pani sędzi,

którą można byłoby potraktować jako zachowanie służące przejęciu lub utrzymaniu

wpływu na władzę sądowniczą przez władzę wykonawczą lub polityków, a za które

II USKP 301/26

13

to zachowania sędzia ten zostałby „wynagrodzony” - przez Krajową Radę

Sądownictwa (w odniesieniu do innego sędziego i okoliczności objęcia urzędu zob.

np. wyrok Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2024 r., III USKP 103/23, OSNP 2025 nr

4, poz. 41).

W świetle ujawnionych informacji o doświadczeniu zawodowym sędziego i jej

dotychczasowej karierze Pani sędzia jako sędzia Sądu Okręgowego mogłaby

skutecznie startować w konkursie na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego także

przed prawidłowo ukonstytuowaną i właściwie działającą Krajową Radą

Sądownictwa.

Summa summarum, Sąd Najwyższy uznaje, że skład Sądu odwoławczego

wydającego wyrok w niniejszej sprawie nie był sprzeczny z przepisami prawa w

rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 45 Konstytucji RP, art. 47 KPP UE i

art. 6 Konwencji. Odnośnie do supozycji, że skład Sądu odwoławczego był

jednoosobowy, to trzeba odesłać skarżącego do uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, OSNP 2023 nr 10, poz.

104) i następczych zmian w procedurze cywilnej.

W tej sytuacji należy ocenić kwestię, czy doszło do naruszenia prawa

materialnego, w tym norm Konstytucji RP w związku z odmową przyznania skarżącej

prawa do odsetek.

W związku z tym przypomnienia wymaga, że na podstawie z art. 13a ust. 1, 5

i 6 ustawy zaopatrzeniowej, na wniosek organu emerytalnego, Instytut Pamięci

Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w terminie 4

miesięcy od dnia jego otrzymania na podstawie posiadanych akt osobowych

sporządza i przekazuje organowi emerytalnemu informację o przebiegu służby na

rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b tej ustawy. Powyższa

informacja jest równoważna z zaświadczeniem o przebiegu służby sporządzanym na

podstawie akt osobowych przez właściwe organy służb; nie stosuje się do niej

przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

W ocenie skarżącej, po stronie pozwanego doszło do zawinionego

zaniechania weryfikacji danych zawartych w informacji IPN-u, a w konsekwencji

wydania nieprawidłowej decyzji. To stanowisko jednak pomija, że pozwany, przy

ustalaniu prawa do świadczenia i jego wysokości a następnie wydawaniu stosownej

II USKP 301/26

14

decyzji, był związany „informacją o przebiegu służby”, bo ona jest równoważna z

zaświadczeniem o przebiegu służby sporządzanym na podstawie akt osobowych

przez właściwe organy służb. Ten kierunek wykładni aprobuje orzecznictwo Sądu

Najwyższego (zob. na przykład postanowienie z dnia 9 grudnia 2011 r., II UZP 10/11

(OSNP 2012 nr 23-24, poz. 298), podnosząc, że związanie to obejmuje organ

emerytalny, który przy wydawaniu decyzji musi kierować się danymi zawartymi w

informacji o przebiegu służby, a dopiero sądu powszechnego nie wiążą treści

wynikające z informacji o przebiegu służby w organach bezpieczeństwa państwa

przedstawionej przez Instytut Pamięci Narodowej - zarówno co do faktów

(ustalonego w tym zaświadczeniu przebiegu służby), jak i co do kwalifikacji prawnej

tych faktów (zakwalifikowania określonego okresu służby jako służby w organach

bezpieczeństwa państwa).

Nadto na gruncie ustawy zaopatrzeniowej wypowiedział się już Sąd

Najwyższy (zob. postanowienia: z dnia 5 listopada 2020 r., II UK 244/19, LEX nr

3075354; z dnia 8 maja 2025 r., II USK 322/24, LEX nr 3889147; z dnia 29 listopada

2016 r., II BU 1/16, LEX nr 3540981). W powołanych judykatach przyjęto, że do

przewidzianego w art. 85 ust. 1 zdanie drugie ustawy systemowej wyłączenia

obowiązku wypłaty odsetek nie jest wystarczające wykazanie, iż organ emerytalny

nie ponosi winy w powstaniu opóźnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7

października 2004 r., II UK 485/03, OSNP 2005 nr 10, poz. 147). Zawarte w tym

przepisie określenie: „okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności"

jest bardziej zbliżone znaczeniowo do używanego w przepisach prawa określenia

"przyczyn niezależnych od organu", co oznacza, że Zakład Ubezpieczeń

Społecznych nie jest obowiązany do wypłaty odsetek nie tylko wtedy, gdy nie ponosi

winy w opóźnieniu, lecz także wtedy, gdy opóźnienie w ustaleniu i wypłacie prawa do

świadczenia pieniężnego z ubezpieczenia społecznego jest skutkiem innych

przyczyn niezależnych od Zakładu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego

2009 r., II UK 191/08, LEX nr 736735). W wyroku z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK

159/04 (OSNP 2005 nr 19, poz. 308) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że wydanie

przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty

świadczenia w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem,

oznacza, iż opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za

II USKP 301/26

15

które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można było mu zarzucić

niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa. Podobną zasadę stosuje się w

przypadku, gdy organ rentowy wydaje decyzję odmowną na podstawie wykładni

prawa sprzecznej z wykładnią przyjętą w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego - art. 85 ust. 1 ustawy systemowej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9

stycznia 2019 r., II UK 470/17, OSNP 2019 nr 11, poz. 133).

Dlatego podejmując próbę klasyfikacji błędów organu rentowego, można je

podzielić na błędy w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa oraz błędy w

ustaleniach faktycznych, będące skutkiem naruszenia przepisów proceduralnych.

Błąd w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa jest popełniany wówczas,

gdy na podstawie prawidłowo i kompletnie zebranego materiału dowodowego i po

ustaleniu niezbędnych okoliczności organ rentowy wydaje decyzję odmawiającą

ustalenia prawa, ponieważ błędnie dokonuje interpretacji obowiązujących regulacji w

przedmiotowym stanie faktycznym. W takiej sytuacji sąd nie uzupełnia ustaleń

faktycznych dokonanych przez organ rentowy. Jeżeli zatem organ rentowy dokonał

nieprawidłowej wykładni lub błędnego zastosowania prawa, to ubezpieczonemu

należą się odsetki od kwoty świadczenia przyznanego wyrokiem sądu liczone od

upływu terminu, w którym organ rentowy powinien był wydać prawidłową decyzję

uwzględniającą wniosek (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2009 r., I UK

345/08, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 293).

Również w doktrynie zauważa się, że zasadą jest, iż organ rentowy ponosi

odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania

decyzji za każdym razem, gdy popełnia błąd w wykładni lub niewłaściwym

zastosowaniu prawa oraz gdy popełnia błąd w ustaleniach faktycznych będący

skutkiem naruszenia przepisów proceduralnych. Ogólnie pojęcie błędu organu

rentowego w prawie ubezpieczeń społecznych jest rozumiane szeroko i oznacza

każdą obiektywną wadliwość decyzji, niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem

zaniedbania, pomyłki, celowego działania samego organu rentowego, czy też

niewłaściwych działań pracodawców. Okoliczność czy organ rentowy przy

przyznawaniu prawa do świadczenia dopuścił się błędu, powinna być oceniona z

uwzględnieniem następujących okoliczności: czy organ rentowy miał możliwość

wydania decyzji zgodnej z prawem i czy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki

II USKP 301/26

16

warunkujące nabycie prawa do świadczenia. W przypadku twierdzących odpowiedzi

na powyższe pytania, należy uznać, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za

nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, nawet gdyby nie

można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa (A. Jamróz:

Odpowiedzialność organu rentowego za ostatnią okoliczność niezbędną do wydania

decyzji, Przegląd Sądowy 2011 nr 11-12, s. 155).

W analizowanym wypadku kwestia ewentualnego błędu organu emerytalnego

należałoby upatrywać w decyzji pierwotnej, to jest z 2017 r., na mocy której doszło

do ponownego przeliczenia wysokości policyjnej renty rodzinnej z uwzględnieniem

informacji o przebiegu jej służby sporządzonej przez Instytut Pamięci Narodowej.

Godzi się zauważyć, że wskazana decyzja została wydana przed podjęciem uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20 (OSNP 2021 nr 3, poz.

28), kluczowej dla sporów w przedmiocie ponownego ustalenia wysokości emerytur

policyjnych. W swej argumentacji skarżąca pominęła treść postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 9 grudnia 2011 r., II UZP 10/11 (OSNP 2012 nr 23-24, poz. 298),

na które bezpośrednio wskazuje Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów

z dnia 16 września 2020 r., III UZP 1/20. W postanowieniu tym wyrażono pogląd, że

sąd ubezpieczeń społecznych, rozpoznający sprawę w wyniku wniesienia odwołania

od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych i Administracji w sprawie ponownego ustalenia (obniżenia) wysokości

emerytury policyjnej byłego funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa, nie jest

związany treścią informacji o przebiegu służby w organach bezpieczeństwa państwa

przedstawionej przez Instytut Pamięci Narodowej zarówno co do faktów (ustalonego

w tym zaświadczeniu przebiegu służby), jak i co do kwalifikacji prawnej tych faktów

(zakwalifikowania określonego okresu służby jako służby w organach

bezpieczeństwa państwa). Związanie to obejmuje jedynie organ emerytalny, który

przy wydawaniu decyzji musi kierować się danymi zawartymi w informacji o

przebiegu służby, a dopiero sąd powszechny ma obowiązek oceny całego materiału

dowodowego, łącznie z treścią informacji Instytutu Pamięci Narodowej.

Podsumowując, pozwany był związany treścią informacji o przebiegu służby

w organach bezpieczeństwa państwa przedstawioną przez Instytut Pamięci

Narodowej, a ustawa zaopatrzeniowa nie zezwalała organowi rentowemu na

II USKP 301/26

17

weryfikację jej treści. Nie ma zatem racji skarżący, że pozwany działał ułomnie, skoro

nie dysponował takimi narzędziami, jakimi mógł posłużyć się sąd powszechny,

zmieniając per saldo zaskarżoną decyzję Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie, z pominięciem art.

24a ustawy zaopatrzeniowej.

Po wydaniu prawomocnego wyroku organ emerytalny wykonał go (vide

decyzja z 6 kwietnia 2022 r.) i ponownie ustalił ubezpieczonej wysokość świadczenia

od 1 października 2017 r., to jest od daty obniżenia świadczenia, naliczając zarazem

wyrównanie za okres od 1 października 2017 r. do 30 kwietnia 2022 r., które zostało

przekazane na rachunek bankowy odwołującej się w dniu 14 kwietnia 2022 r.

W takim układzie zależności skarżąca nie ma racji, by doszło do ziszczenia

się przesłanek prowadzących do odpowiedzialności pozwanego za opóźnienie w

wypłacie świadczenia. Zgodnie z art. 49a ustawy zaopatrzeniowej, jeżeli organ

emerytalny nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia w

terminach określonych w ustawie, jest zobowiązany do wypłaty odsetek od tego

świadczenia na zasadach określonych w art. 85 ust. 1, 1a i 2 ustawy systemowej. W

tym sensie kluczowego znaczenia nabiera art. 85 ust. 1 zdanie 2 ustawy systemowej,

zgodnie z którym obowiązek wypłaty odsetek nie dotyczy przypadku, gdy opóźnienie

w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które

Zakład nie ponosi odpowiedzialności.

Jednocześnie nie ma podstaw do akceptacji stanowiska odnośnie do

naruszenia art. 42 ust. 3 Konstytucji RP. Dana norma określa konstytucyjne

standardy odnoszące się do prawa karnego materialnego i procesowego, które mają

charakter gwarancyjny dla jednostki. Oznacza ona, że odpowiedzialności karnej nie

może ponosić osoba niewinna, a dodatkowo, że wina musi zostać stwierdzona

prawomocnym wyrokiem sądowym, a zatem wcześniej musi zostać wykazana

(udowodniona) przez oskarżyciela. Zasady te nie znajdują jednak zastosowania

odnośnie do ustalania przesłanek wpływających na prawo do lub wysokość

świadczeń zabezpieczenia społecznego, co zostało już wyjaśnione w orzecznictwie

Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 24 lutego 2010 r., K 6/09, OTK - A

2010 nr 2, poz. 15). Argumentowano wtenczas, że prawa niesłusznie nabyte z zakres

ubezpieczeń społecznych nie podlegają ochronie, zaś ustawodawca był uprawniony

II USKP 301/26

18

do korekt wysokości świadczeń funkcjonariuszy, a ona nie może być uznana za

środek represyjny nawiązujący do prawa karnego. Trybunał jednoznacznie stwierdził,

że „kwestionowane przepisy nie zawierają sankcji karnych, ani nawet sankcji o

charakterze represyjnym; nie przesądzają też winy adresatów norm w nich

wyrażonych. Naturalnie dolegliwości wynikające z obniżenia świadczenia nie mają

zastosowania gwarancje konstytucyjne dotyczące odpowiedzialności karnej, co

wynika nie tylko z nazwy zastosowanego środka ustawowego, ale przede wszystkim

z treści kontrolowanego przepisu ustawy (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z

dnia 10 grudnia 2002 r., P 6/02, OTK-A 2002 nr 7, poz. 91; z dnia 18 listopada 2010 r.,

P 29/09, OTK-A 2010 nr 9, poz. 104).

Za utrwalony należy uznać także pogląd, że bezpieczeństwo prawne jednostki

może pozostawać w kolizji z innymi wartościami (wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 14 czerwca 2000 r., P 3/00, OTK 2000 nr 5, poz. 138), co oznacza nie tylko

możliwość zmiany obowiązującego prawa, ale również niezwłocznego

wprowadzenia w życie nowych regulacji prawnych (wyroki Trybunału

Konstytucyjnego: z dnia 7 lutego 2001 r., K 27/00, OTK 2001 nr 2, poz. 29; z dnia 24

lutego 2010 r., K 6/09, OTK - A 2010 nr 2, poz. 15)

Warto także dodać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd,

że ustawa z 2016 r. (tak zwana ustawa dezubekizacyjna), uwzględniają