Spór o prawo do emerytury,, 10 tys. zł. Skarga oddalona

Decyzją z 12 sierpnia 2020 r., znak […], Zakład Ubezpieczeń Społecznych III

Oddział w Warszawie, na podstawie art. 28 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił B.K. prawa

do emerytury, ponieważ nie udowodnił on wymaganych co najmniej 20 lat okresów

składkowych i nieskładkowych.

II USKP 310/26

2

Odwołanie od powyższej decyzji złożył B. K.

Wyrokiem z 28 października 2021 r., sygn. akt VIII U 2491/21, Sąd Okręgowy

– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu zmienił zaskarżoną decyzję i

przyznał odwołującemu prawo do emerytury, poczynając od 1 lipca 2020 r. (punkt 1)

i zasądził od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału w

Warszawie na rzecz radcy prawnego M.B. 664,20 zł tytułem wynagrodzenia za

pomoc prawną udzieloną z urzędu odwołującemu się (punkt 2).

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego organ rentowy zaskarżył apelacją.

W wyroku z 28 grudnia 2023 r., sygn. akt III AUa 1666/21, Sąd Apelacyjny w

Poznaniu zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddalił odwołanie (punkt 1); zmienił

zaskarżony wyrok w punkcie 2 i przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w

Poznaniu radcy prawnemu M.B. kwotę 180 zł wraz z podatkiem od towarów i usług

VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującemu z

urzędu (punkt 2); przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Poznaniu radcy

prawnemu M.B. kwotę 240 zł wraz z podatkiem od towarów i usług VAT tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującemu z urzędu w

postępowaniu przed sądem drugiej instancji.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego (w całości) skargą kasacyjną zaskarżył

pełnomocnik z urzędu ubezpieczonego. W skardze – opartej na drugiej podstawie

kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. – zarzucono:

1) wydanie orzeczenia przez Sąd Apelacyjny w nieprawidłowo

ukształtowanym składzie sądu, powodujące nieważność postępowania apelacyjnego,

o której mowa w art. 379 § pkt 4 k.p.c. przez naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. oraz art. 47 akapit drugi Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej w odniesieniu do odwołującego się przez rażące

naruszenie standardu rzetelnego procesu sądowego, wynikającego z ww. przepisów,

polegające na rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i w

konsekwencji wydaniu prawomocnego wyroku, mocą którego zmieniono orzeczenie

Sądu pierwszej instancji i pozbawiono B.K. prawa do emerytury - przez sąd, który był

nienależycie obsadzony. W ocenie skarżącego nieważność postępowania wynika z

tego, że w jednoosobowym składzie Sądu Apelacyjnego znajdował się sędzia

II USKP 310/26

3

powołany przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3),

gdyż R.P. została powołana przez Prezydenta RP do pełnienia urzędu na stanowisku

sędziego Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w dniu 18 grudnia 2020 r. na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa zawarty w jej uchwale z dnia 10 lipca 2020 r., co w

świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 roku oraz

art. 47 akapit drugi Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej prowadzić musi do

konieczności uznania Sądu za nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 379 pkt 4

k.p.c. i nieważności postępowania sądowego;

2) naruszenie art. 3671 § 2 w związku z art. 3671 § 1 pkt 2 w związku z art.

4778 § 1 oraz art. 2 k.p.c. w związku z art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP przez ich

błędną wykładnię i wydanie orzeczenia w składzie jednoosobowym na posiedzeniu

niejawnym w sytuacji, kiedy Sąd Apelacyjny orzekał w niniejszej sprawie,

rozpoznając apelację od orzeczenia Sądu Okręgowego w sprawie, w której tenże

sąd był właściwy rzeczowo, a nadto sprawa o prawo do emerytury nie ma charakteru

wyłącznie majątkowego, co ponownie doprowadziło do nieprawidłowego

ukształtowania składu Sądu Apelacyjnego w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. i

nieważności postępowania.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w innym składzie oraz o

zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania kasacyjnego, w

tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W skardze nie

zawarto wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

ubezpieczonemu przez radcę prawnego z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpatrywana skarga kasacyjna nie ma uzasadnionej podstawy. Skarżący

uzasadnienie zarzutów procesowej podstawy swojej skargi kasacyjnej opiera na

twierdzeniu o sugerowanej w skardze nieważności postępowania sądowego

określonej w art. 379 pkt 4 k.p.c. zgodnie z którym nieważność postępowania

II USKP 310/26

4

zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo

jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. oraz art. 47 akapit drugi Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej skarżący opiera na twierdzeniu, że sugerowana

nieważność postępowania wynika z tego, że w jednoosobowym składzie Sądu

Apelacyjnego znajdował się sędzia powołany przy udziale Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia

2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), co w świetle powołanych regulacji musi prowadzić do

konieczności uznania Sądu za nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 379 pkt 4

k.p.c. i nieważności postępowania sądowego.

Tak przedstawione zarzuty są bezzasadne, a przedstawiona w skardze

sytuacja nie powoduje nieważności postępowania sądowego w rozumieniu art. 379

pkt 4 k.p.c. – w niniejszej sprawie przed Sądem drugiej instancji nie wystąpiła

nieważność postępowania. W postanowieniu z 2 grudnia 2025 r., II USK 209/25, Lex

Nr 3953850, Sąd Najwyższy stwierdził, że powołanie sędziego sądu powszechnego

na wniosek aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa nie jest

okolicznością, która samodzielnie może prowadzić do przyjęcia, że postępowanie z

udziałem takiego sędziego jest dotknięte nieważnością w rozumieniu art. 379 § 4

k.p.c. i pozbawia stronę prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez

niezawisły i bezstronny sąd.

Sąd Najwyższy wskazywał wielokrotnie, że osobą nieuprawnioną do

orzekania w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. jest osoba nieposiadająca w ogóle

uprawnień do tego, aby zasiadać w składzie orzekającym sądu, a więc taka, która

nie została powołana na stanowisko sędziego, lub też orzekała przed powołaniem,

albo po rezygnacji z urzędu, czy przejściu w stan spoczynku, albo będąc wadliwie

wybrana do pełnienia funkcji ławnika. W orzecznictwie uznano, że osobą

nieuprawnioną do orzekania jest też sędzia, który nie ma w ogóle delegacji do

orzekania w danym sądzie, jak i ten, którego delegacja nie spełnia ustawowych

wymagań warunkujących ważność i skuteczność aktu delegowania (postanowienie

II USKP 310/26

5

Sądu Najwyższego z 28 lutego 2020 r., III CSK 225/19, Legalis nr 2599890). Ponadto

sprzeczność składu sądu w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy,

gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) - ale

nawet w takiej sytuacji tylko wtedy, kiedy wadliwość procesu powołania prowadzi, w

konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności

w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności (postanowienie Sądu Najwyższego z: 28 kwietnia 2021 r., IV CZ 5/21,

Legalis nr 2629687; z 15 września 2023 r., I CSK 4893/22, Legalis nr 2992002; z 21

stycznia 2025 r., II USK 169/24, Lex Nr 3819174).

Argumentacja Sądu Najwyższego zawarta w uchwale składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNC 2020 Nr 4, poz. 34) prowadzi do konkluzji,

że powołanie sędziego sądu powszechnego na wniosek aktualnie funkcjonującej

Krajowej Rady Sądownictwa nie jest okolicznością, która samodzielnie może

prowadzić do przyjęcia, że postępowanie z udziałem takiego sędziego jest dotknięte

nieważnością w rozumieniu art. 379 § 4 k.p.c. (postanowienia Sądu Najwyższego z:

20 marca 2024 r., II USK 380/23, LEX nr 3695225 czy 28 czerwca 2023 r., I PSK

47/22, LEX nr 3575106) i pozbawia stronę prawa do sprawiedliwego rozpoznania

sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd. Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone

w cytowanej uchwale połączonych Izb nie może być wykorzystywane instrumentalnie,

wyłącznie w celu podważenia orzeczenia wydanego w sprawie przez stronę, która

mając ku temu sposobność przed Sądem pierwszej lub drugiej instancji, nie

zgłaszała żadnych zarzutów i nie miała uwag do sposobu obsadzenia sądu

orzekającego w jej sprawie, a zgłasza je dopiero wówczas, gdy wynik sprawy okazuje

się dla niej niekorzystny (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 maja 2024 r., I CSK

1410/23, LEX nr 3717305 i powołane tam orzeczenia).

Skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności, które poza powołaniem

wskazanej w skardze Sędzi Sądu Apelacyjnego w Poznaniu przez Krajową Radę

II USKP 310/26

6

Sądownictwa po zmianach wprowadzonych przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017

r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,

mogłyby prowadzić do stwierdzenia, że przy orzekaniu w niniejszej sprawie przez

Sąd Apelacyjny doszło do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w

rozumieniu art. 45 Konstytucji RP.

Bezzasadny jest zarzut błędnej wykładni art. 3671 § 2 w związku z art. 3671 §

1 pkt 2 w związku z art. 4778 § 1 oraz art. 2 k.p.c. w związku z art. 45 ust. 1 i art. 2

Konstytucji RP.

Oceniając, czy w sprawie doszło do nieważności postępowania z racji

rozpoznania apelacji przez Sąd Apelacyjny w składzie jednego sędziego, trzeba

zauważyć, że Sąd ten orzekał w dniu 28 grudnia 2023 r. Ma to znaczenie, jeśli

weźmie się pod uwagę, że wprawdzie Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu

sędziów z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, OSNP 2023 Nr 10, poz. 104, przesądził,

że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego

sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca

2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,

przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz

wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 z późn.

zm.) ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1

Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art.

2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379

pkt 4 k.p.c.), to jednak równocześnie w tej samej uchwale Sąd Najwyższy przyjął, że

ta wykładnia prawa obowiązuje od dnia podjęcia uchwały. Już po podjęciu

przytoczonej uchwały weszła w życie - dokonana ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o

zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1860) - zmiana przepisów o składzie sądu w

postępowaniu apelacyjnym. W konsekwencji z dniem 28 września 2023 r. art. 367 §

3 k.p.c. został uchylony, a w świetle art. 3671 k.p.c., niniejsza sprawa podlegała

rozpoznaniu w składzie jednoosobowym. W postanowieniu z 15 stycznia 2025 r., III

PSK 28/24, LEX nr 3817780, Sąd Najwyższy stwierdził, że obecnie reguła dotycząca

składu sądu odwoławczego została odwrócona i zgodnie z art. 3671 § 1 in principio

II USKP 310/26

7

k.p.c., zasadą jest rozpoznawanie spraw przez sąd drugiej instancji w składzie

jednego sędziego, co nie kłóci się z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Odnosząc się do twierdzeń skargi kasacyjnej podnoszonych w zakresie

rozpatrywanego zarzutu procesowej podstawy skargi, stwierdzić trzeba, że co do

zasady wszystkie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami o prawa

majątkowe. Pośrednio wynika to z art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. Zgodnie z tym

przepisem, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna

przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o

przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty, oraz o objęcie obowiązkiem

ubezpieczenia społecznego. Oznacza to, że wymienione kategorie spraw mają

charakter majątkowy, jednak wartość przedmiotu zaskarżenia nie determinuje

dopuszczalności skargi kasacyjnej, która w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych przysługuje, co do zasady wówczas, gdy wartość przedmiotu

zaskarżenia wynosi co najmniej 10.000 zł (art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.). Skoro

mamy więc do czynienia ze sprawą majątkową, rozstrzyganą w pierwszej instancji

przez sąd okręgowy, po myśli art. 4778 § 1 k.p.c. i wartość przedmiotu zaskarżenia

nie przekracza miliona złotych - to w drugiej instancji słusznie orzekał Sąd Apelacyjny

w Poznaniu w składzie jednoosobowym (art. 3671 § 1 pkt 2 k.p.c.). Pomimo tego, że

rozpoznawana sprawa należy do kategorii spraw objętych wyjątkiem, dotyczących

spraw rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sąd okręgowy, jako właściwy

rzeczowo (art. 3671 § 1 pkt 2 k.p.c.), to jednak w odniesieniu do tych spraw w art.

3671 § 1 pkt 2 k.p.c. wyraźnie zaznaczono, że dodatkowo uwzględnienia wymaga

kryterium z art. 3671 § 1 pkt 1 k.p.c. W uzasadnieniu uchwały z 9 kwietnia 2024 r.,

III CZP 59/23, OSNC 2024/9/83, Sąd Najwyższy stwierdził, że z uwagi na wyraźne

powiązanie obu regulacji nie powinno budzić wątpliwości, że ustawodawca dążył do

tego, aby również w sprawach rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sąd

okręgowy jako właściwy rzeczowo stosować uzupełniająco kryterium wartości

przedmiotu zaskarżenia określone w art. 3671 § 1 pkt 1 k.p.c. Odmienne stanowisko

musiałoby rodzić pytanie, jaką treść normatywną ma wprowadzone do art. 3671 § 1

pkt 2 k.p.c. zastrzeżenie "z uwzględnieniem pkt 1". Interpretacja prowadząca do

pominięcia tej wzmianki w odniesieniu do przedstawionej sytuacji oznaczałaby

wykładnię odrywającą się całkowicie od dosłownego brzmienia przepisu i

II USKP 310/26

8

stanowiłaby niedopuszczalną wykładnię per non est. Założeniem leżącym u podstaw

wprowadzenia art. 3671 § 1 pkt 2 k.p.c. było zatem stosowanie kryterium wartości

przedmiotu zaskarżenia również w odniesieniu do spraw majątkowych

rozpoznawanych w pierwszej instancji przez sąd okręgowy jako właściwy rzeczowo.

Umożliwia to jednolite traktowanie spraw o charakterze majątkowym, co stanowi

wartość pożądaną przez praktykę. Alternatywna interpretacja prowadziłaby do

wniosku, że sprawy majątkowe o dużej wartości przedmiotu zaskarżenia, ale

niespełniające kryterium kwotowego ustalonego w art. 3671 § 1 pkt 1 k.p.c., byłyby

rozpoznawane w postępowaniu apelacyjnym w składzie jednoosobowym, podczas

gdy sprawy majątkowe, o których mowa w art. 3671 § 1 pkt 2 k.p.c. (rozpoznawane

w pierwszej instancji przez sąd okręgowy jako właściwy rzeczowo), o znikomej

wartości przedmiotu zaskarżenia, byłyby rozpoznawane w postępowaniu

apelacyjnym w składzie kolegialnym.

Sąd drugiej instancji nie naruszył art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, skoro skład

sądu orzekającego, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, był zgodny z przepisami

Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis art. 3671 § 1 pkt 2 k.p.c. nie został uznany

za niezgodny z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny - nie został nawet

skierowany do Trybunału Konstytucyjnego żaden wniosek w tym zakresie (art. 33 ust.

1 pkt 1 ustawy dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed

Trybunałem Konstytucyjnym w zw. z art. 188 pkt 1 Konstytucji RP). Nie można więc

stwierdzić, że treść art. 3671 § 2 k.p.c. jest oczywiście i jaskrawo niekonstytucyjna -

brak jest jakichkolwiek podstaw do ingerencji Sądu Najwyższego w tym zakresie.

Tym bardziej, że art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wskazuje wyraźnie, iż każdy ma prawo

do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez

właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd - nie określając wprost, jaki ma być

skład tego sądu, pozostawiając tę kwestię do rozstrzygnięcia ustawodawcy na

drodze ustawowej. Warto w tym miejscu przywołać także zdanie odrębne trójki

sędziów do uchwały Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22), w którym

podkreślono akceptację stanowiska wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z 9

czerwca 2022 r. (III USKP 145/21, OSNP 2022 Nr 11, poz. 113), zgodnie z którym

Sąd Najwyższy w przypadku długotrwałej i nieuzasadnionej bezczynności Trybunału

Konstytucyjnego ma prawo dokonywać oceny zgodności przepisów ze wzorcem

II USKP 310/26

9

konstytucyjnym, a w konsekwencji odmawiać ich zastosowania, gdy weryfikacja nie

przebiegnie pomyślnie. Rozwiązanie to jednak ma charakter wyjątku, nie może być

zatem stosowane w każdym wypadku. Sąd Najwyższy nie powinien badać

konstytucyjności - jest to bowiem wyłączna domena Trybunału Konstytucyjnego

(wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2024 r., I USKP 83/24, Lex nr 3787574).

Z powyższych względów – uznając, że rozpatrywana skarga kasacyjna nie ma

uzasadnionej podstawy – Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39814 k.p.c. Sąd Najwyższy nie orzekał o kosztach pomocy prawnej udzielonej

ubezpieczonemu przez radcę prawnego z urzędu z uwagi na brak stosownego

wniosku w tym zakresie - § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja

2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu

(Dz. U. z 2026 r., poz. 136).

Jarosław Sobutka

Ewa Stryczyńska Robert Stefanicki

[SOP]