Sąd Najwyższy uchylił wyrok w sporze spółki z ZUS o ustawodawstwo dla pracownika

II USKP 414/26

2

E. sp. z o.o. z siedzibą w K. (płatnik składek) zaskarżył skargą kasacyjną w

części (co do pkt II i III) wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 14 listopada 2024 r.,

III AUa 1728/21. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 12 ust. 1

Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29

kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.

U. UE. L. z 2004 r. Nr 166, s. 1 ze zm.). (dalej jako rozporządzenie), przez jego

niezastosowanie w odniesieniu do J.W. (ubezpieczony, pracownik płatnika składek),

gdy w ustalonym stanie faktycznym sprawy zostały spełnione wszystkie przesłanki

do zastosowania tego przepisu, a w szczególności ustalono, że pomiędzy pierwszym

a drugim okresem delegacji ubezpieczonego wystąpiła ponad roczna przerwa od

delegowania, co uzasadniało zastosowanie art. 12 ust. 1 rozporządzenia

podstawowego w odniesieniu do spornych okresów delegacji, a w konsekwencji

orzeczenie, że J.W. podlegał ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń

społecznych w okresie od 6 stycznia 2015 r. do 26 grudnia 2015 r. oraz że brak jest

podstaw do wycofania zaświadczeń A1 dotyczących tego okresu.

Wyrokiem tym – w zaskarżonej części - Sąd drugiej instancji oddalił apelację

płatnika składek od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z 14 lipca 2021 r., V U

3019/19 w sprawie z odwołania płatnika składek od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, Oddział w Kielcach (organ rentowy) o ustalenie właściwego

ustawodawstwa dla ubezpieczonego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia

9 sierpnia 2019 r. organ rentowy wycofał zaświadczenia A1 potwierdzające, że w

okresie od 6 stycznia 2015 r. do 30 czerwca 2015 r., od 1 lipca 2015 r. do 26 grudnia

2015 r. dla ubezpieczonego zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie na

podstawie art. 13 ust. 1 rozporządzenia podstawowego i stwierdził, że ubezpieczony

od 6 stycznia 2015 r. do 26 grudnia 2015 r. nie podlega ustawodawstwu polskiemu

w zakresie zabezpieczenia społecznego ze względu na podleganie ustawodawstwu

belgijskiemu. Sąd pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczony w okresie zatrudnienia

u płatnika składek otrzymał zaświadczenia A1 potwierdzające, że w okresie od 6

II USKP 414/26

3

stycznia 2015 r. do 30 czerwca 2015 r., od 1 lipca 2015 r. do 26 grudnia 2015 r. w

stosunku do niego zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie. Ubezpieczony

świadczył pracę jedynie na terytorium Belgii. Organ rentowy na wniosek płatnika

składek wydawał zaświadczenia potwierdzające zastosowanie polskich przepisów w

zakresie ustawodawstwa właściwego na podstawie art. 13 ust. 1 rozporządzenia

podstawowego dla pracowników najemnych w związku z wykonywaniem pracy na

terytorium Polski i Belgii. Po przeprowadzeniu kontroli na budowach, instytucja

belgijska - odpowiednik organu rentowego pismem z 2016 r. zwrócił się do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Siedlcach z wnioskiem o wycofanie

zaświadczeń A1 dla pracowników płatnika składek w okresie od 1 stycznia 2015 r. do

31 października 2016 r. Instytucja belgijska w czasie prowadzonego przez siebie

dochodzenia w odniesieniu do płatnika składek oraz jego pracowników dokonała,

m.in., przesłuchania zatrudnionych tam osób. Pracownicy ci oświadczyli, że pracę w

Belgii wykonują w wymiarze 40 godzin tygodniowo, natomiast wynagrodzenie jest im

wypłacane na konto w Polsce. W czasie wykonywania pracy w Belgii sami opłacają

zakwaterowanie oraz pokrywają koszty podróży między Polską a Belgią. Zadania w

ramach wykonywanej pracy otrzymują od dwóch belgijskich kierowników, którzy

sprawdzają jakość ich pracy. Ponadto, pracownicy oświadczyli, że pracę wykonują

jedynie na terytorium Belgii, natomiast nigdy nie świadczyli jej w Polsce. Podczas

pobytu w Polsce pracownicy mogą zawnioskować o urlopy wypoczynkowe lub

bezpłatne, ewentualnie jest im wypłacane tzw. wynagrodzenie postojowe.

Oddalając odwołanie od decyzji, Sąd pierwszej instancji zgodził się ze

stanowiskiem organu rentowego, że ubezpieczony oraz inni pracownicy płatnika

składek objęci równolegle zaskarżonymi decyzjami organu rentowego w spornych

okresach podlegali ustawodawstwu belgijskiemu. Podstawowe znaczenie miał tutaj

fakt, iż ubezpieczeni wykonywali pracę jedynie na terytorium Belgii, a nigdy w Polsce.

Skoro pracownicy płatnika składek wykonywali pracę jedynie na terenie Belgii nie

można uznać, iż w tej sytuacji zastosowanie znajduje art. 13 ust. 1 rozporządzenia

podstawowego. Z przepisu tego wynika, iż koniecznym warunkiem do jego

zastosowania jest to, aby dana osoba wykonywała pracę w dwóch lub kilku

państwach członkowskich. Przede wszystkim jednak Sąd pierwszej instancji przyjął,

że płatnik składek nie prowadzi w Polsce głównej działalności, gdyż wykonywana jest

II USKP 414/26

4

tutaj w przeważającej mierze jedynie praca administracyjno-biurowa. Dlatego płatnik

składek nie spełniał warunków do delegowania pracowników na podstawie art. 12

ust. 1 rozporządzenia podstawowego oraz Decyzji nr A2 z 12 czerwca 2009 r.

dotyczącej wykładni art. 12 tego rozporządzenia.

Sąd drugiej instancji nie podzielił tej oceny Sądu pierwszej instancji i

uwzględnił apelację płatnika składek co do dwóch pracowników objętych decyzjami

organu rentowego z 9 sierpnia 2019 r., natomiast oddalił ją w zakresie dotyczącym

ubezpieczonego, którego dotyczy skarga kasacyjna. Podstawę faktyczną i prawną

podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie, że płatnik składek prowadzi w

Polsce rzeczywistą działalność, m.in. związaną z realizacją robót budowlanych, jako

generalny wykonawca, korzystając z usług podwykonawców. Ponadto, prowadzi

działalność w zakresie wynajmu powierzchni biurowych. W Belgii płatnik składek

świadczy usługi w zakresie tynkowania. Płatnik składek w okresie od stycznia 2014

do czerwca 2018 osiągnął w Polsce następujące przychody: 2014 - 3 795 905,95 zł,

co stanowi 28,71% łącznych przychodów w Polsce i w Belgii w 2014 r., 2015 - 3 148

741,3 8 zł, co stanowi 18,44% łącznych przychodów w Polsce i w Belgii w 2015 r.,

2016 - 5 079 807,11 zł, co stanowi 22,30 % łącznych przychodów w Polsce i w Belgii

w 2016 r., 2017- 3 403 634,12 zł, co stanowi 15,47 % łącznych przychodów w Polsce

i w Belgii w 2017 r., od 01/2018 do 06/2018 - 2 222 350,87 zł, co stanowi 18,24 %

łącznych przychodów w Polsce i w Belgii we wskazanym okresie. Sąd Apelacyjny

stwierdził, że płatnik składek spełniał warunki prowadzenia znacznej części

działalności na terytorium państwa członkowskiego, w którym ma swoją siedzibę.

Płatnik ma w Polsce zarejestrowaną siedzibę, tutaj są rekrutowani jego pracownicy,

przechowywana jest dokumentacja, prowadzona jest administracja, zawierane są

umowy, rozliczane wynagrodzenia, prowadzone są szkolenia z zakresu BHP,

wykonywane badania pracownicze. W sprawie zasadniczo poza sporem było

również to, że płatnik składek na terytorium Polski poza czynnościami

administracyjnymi i zarządczymi świadczył również usługi w zakresie sprzątania

pomieszczeń i obiektów budowlanych (zatrudniając w tym celu personel na

podstawie umów zlecenia), realizował kontrakty z zakresu robót budowlanych

(budowa apartamentowców) - którą to działalność wykonywał w ramach umów z

podwykonawcami - oraz osiągał przychody z wynajmu powierzchni biurowych. Sąd

II USKP 414/26

5

Apelacyjny zwrócił również uwagę na konieczność wzięcia pod uwagę przychodów

uzyskiwanych przez płatnika z działalności realizowanej na terytorium Polski i Belgii

przy uwzględnieniu siły nabywczej pieniądza. W ocenie Sądu odwoławczego brak

było podstaw do tego, aby określony w art. 12 ust. 1 rozporządzenia podstawowego

wymóg „normalnego prowadzenia działalności w kraju” ograniczać jedynie do tego

samego profilu działalności, jaki spółka realizuje poza granicami kraju.

Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe z urzędu, zobowiązując

organ rentowy do podania informacji, za jakie okresy organ rentowy wydał dla

ubezpieczonego zaświadczenia A1 potwierdzające, że wobec niego zastosowanie

znajduje ustawodawstwo polskie. Organ złożył wyjaśnienia w piśmie z 9 września

2024 r. Mając za podstawę te wyjaśnienia, niezaprzeczone przez płatnika składek i

ubezpieczonego, treść akt organu rentowego oraz treść akt osobowych

ubezpieczonego, Sąd drugiej instancji ustalił, że ubezpieczony był zgłoszony do

ubezpieczeń społecznych w Polsce przez płatnika składek od 22 października 2012

do 26 grudnia 2015 r. W okresie tym był zatrudniony na umowę o pracę u płatnika

składek w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku tynkarz. Na wniosek płatnika

składek organ rentowy dla ego J.W. poświadczył zaświadczenia A1 (z uwagi na

naprzemienne wykonywanie pracy w Polsce i Belgii) na następujące okresy: od 22

października 2012 r. do 24 grudnia 2012 r.; następnie od 13 stycznia 2014 r. do 30

czerwca 2014 r; od 1 lipca 2014 r. do 31 grudnia 2014 r.; od 6 stycznia 2015 r. do 30

czerwca 2015 r.; od 1 lipca 2015 r. do 26 grudnia 2015 r. Opierając się na powyższych

ustaleniach, Sąd drugiej instancji uznał, że okres delegowania ubezpieczonego do

pracy w Belgii przekroczył 24 miesiące, zatem powinien on podlegać w spornym

okresie ustawodawstwu belgijskiemu, ponieważ nie spełnia on przesłanek z art. 12

ust. 1 rozporządzenia podstawowego.

W odniesieniu do pozostałych pracowników płatnika składek objętych

zaskarżonymi decyzjami, Sąd drugiej instancji przyjął, że spełnione zostały warunki

niezbędne do zastosowania wobec nich art. 12 rozporządzenia podstawowego.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr

987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE)

nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U.

UE. L. z 2009 r. Nr 284, s. 1 ze zm., rozporządzenie wykonawcze) przepisy dotyczące

II USKP 414/26

6

delegowania znajdują zastosowanie również w przypadkach zatrudniania

pracownika w celu delegowania, jeśli bezpośrednio przed delegowaniem pracownik

taki podlega ustawodawstwu państwa, z terytorium którego został delegowany.

Wobec tego, uwzględniając dokumentację zgromadzoną w aktach osobowych

ubezpieczonych oraz ustalenia organu rentowego zawarte w protokole kontroli

potwierdzające zamieszkiwanie przez ubezpieczonych na terytorium Polski, przyjąć

należało, że w stosunku do dwóch zainteresowanych pracowników zostały spełnione

przesłanki delegowania do pracy za granicą w rozumieniu art. 12 ust. 1

rozporządzenia podstawowego. Poza sporem było, że delegowanie to nie miało

miejsca w celu zastąpienia innych delegowanych pracowników. Ponadto, jednym z

wymogów zastosowania regulacji z art. 12 ust. 1 rozporządzenia podstawowego jest

to, aby przewidywany okres delegacji nie przekraczał 24 miesięcy. Brzmienie

przytoczonego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ocena spełnienia tego

warunku dokonywana jest na dzień podejmowania przez pracodawcę decyzji o

delegowaniu i wiążącym się z tym wystąpieniem do organu rentowego o wydanie

zaświadczenia A1. Zaznaczyć przy tym należy, że przy ustalaniu limitu 24 miesięcy

uwzględnia się kolejne okresy na jakie następowało delegowanie, chyba że przerwa

pomiędzy kolejnymi okresami oddelegowania przekraczała 2 miesiące. Jak

wskazano w Decyzji nr A2 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 12

rozporządzenia podstawowego, po zakończeniu przez pracownika okresu

delegowania nie można potwierdzić nowego okresu delegowania, dotyczącego tego

samego pracownika, tych samych przedsiębiorstw i tego samego państwa

członkowskiego, przed upływem co najmniej dwóch miesięcy od daty zakończenia

poprzedniego okresu delegowania (pkt 3 c) Decyzji nr A2).

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna płatnika składek okazała się oczywiście zasadna.

W świetle wiążących Sąd Najwyższy jako sąd kasacyjny ustaleń faktycznych

doszło do naruszenia art. 12 ust. 1 rozporządzenia podstawowego przez jego błędne

zastosowanie w stosunku do ubezpieczonego. Z ustaleń tych wynika, że

ubezpieczony był delegowany do pracy w Belgii przez płatnika składek w kilku

okresach. Pierwszy z nich zakończył się 24 grudnia 2012 r. Drugi okres rozpoczął się

II USKP 414/26

7

13 stycznia 2014 r., a zatem po ponad 12-miesięcznej przerwie w delegowaniu do

pracy w tym samym Państwie Członkowskim, i trwał do 31 grudnia 2014 r. Z kolei

trzeci okres delegowania biegł od 6 stycznia 2015 r. do 26 grudnia 2015 r. Z uwagi

na wspomnianą 12-miesięczną przerwę w okresie delegowania ubezpieczonego,

traktowane łącznie drugi i trzeci okres delegowania nie przekroczyły 24 miesięcy. W

tej sytuacji nie było podstawy faktycznej do wycofania zaświadczenia A1 dla

ubezpieczonego, skoro nie ustalono, by przewidywany czas wykonywania pracy w

ramach delegacji w Belgii przekroczył 24 miesiące, a między pierwszym a drugim

okresem delegowania upłynęło więcej niż dwa miesiące wymagane przez Decyzję nr

A2 z dnia 12 czerwca 2009 r.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Dawid Miąsik

Jolanta Frańczak Piotr Prusinowski

[SOP]