Sąd Najwyższy uchylił wyroki w sprawie emerytury policjanta i umorzył postępowanie

Dwiema decyzjami z dnia 10 sierpnia 2017 r. Dyrektor Zakładu Emerytalno-

Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie,

ponownie ustalił wysokość należnej K.B. emerytury oraz renty inwalidzkiej.

Z powyższymi decyzjami nie zgodził się ubezpieczony K.B., który w swoich

odwołaniach wniósł o ich uchylenie.

II USKP 61/26

2

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2022 r., VI U

2362/20 oddalił odwołania.

Wyrokiem z dnia 17 maja 2023 r., III AUa 631/22 Sąd Apelacyjny w

Szczecinie oddalił apelację ubezpieczonego oraz zasądził od niego na rzecz

organu rentowego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

apelacyjnego.

Ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną.

Pismem z dnia 6 czerwca 2024 r., które wpłynęło do Sądu Najwyższego dnia

10 czerwca 2024 r. Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych i Administracji w Warszawie wniósł o umorzenie postępowania w

sprawie, informując, że w dniu 15 maja 2024 r. organ emerytalny, w związku z

otrzymaniem decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 marca

2024 r. wydanej w trybie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, ponownie ustalił

odwołującemu się wysokość świadczenia obniżonego z urzędu od dnia 1

października 2017 r. z uwzględnieniem wszystkich przysługujących waloryzacji.

Decyzją z dnia 15 maja 2024 r. ustalono na nowo wysokość świadczenia

wypłacaną od 1 czerwca 2024 r. oraz wyrównanie przysługujące za okres od dnia 1

października 2017 r. do 31 maja 2024 r. Wypłata wyrównania nastąpiła w dniu 21

maja 2024 r. W związku z powyższym żądanie odwołującego się dochodzone w

tym postępowaniu zostało w całości zaspokojone, a zatem spełnione zostały

przesłanki do umorzenia postępowania w trybie art. 47713§ 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 24 lipca 2024 r. zobowiązał

pełnomocnika do zajęcia w terminie siedmiu dni stanowiska względem wskazanego

wniosku o umorzenie postępowania.

Pismem z dnia 5 sierpnia 2024 r, które wpłynęło do Sądu Najwyższego w

dniu 13 kwietnia 9 sierpnia 2024 r. skarżący realizując powyższe zobowiązanie

wskazał, że pozostawia decyzję o umorzeniu postępowania do uznania Sądowi

Najwyższemu, jednocześnie wskazując na zasadność dalszego prowadzenia

postępowania. W ocenie skarżącego decyzja wyłączająca stosowanie spornych

przepisów zapadła w postępowaniu administracyjnym powinna zostać oceniona w

II USKP 61/26

3

ramach postępowania dowodowego w postępowaniu cywilnym. Wydanie decyzji

przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 marca 2024 r. o

wyłączeniu stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i 24a ustawy

zaopatrzeniowej, prowadzi do wydania nowej decyzji organu rentowego na

podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej (pozostawiając jednak w mocy

dotychczas zaskarżone decyzje o obniżeniu świadczenia emerytalnego i rentowego

z dnia 10 sierpnia 2017 r.). Tymczasem rozstrzygane w niniejszym postępowaniu

odwołania dotyczą sensu stricto opisanych decyzji z dnia 10 sierpnia 2017 r., czyli

rozstrzygnięć nie objętych skutkami decyzji z dnia 28 marca 2024 r. w trybie art. 8a

ustawy zaopatrzeniowej. W konsekwencji ubezpieczony ma interes prawny w

kontynuowaniu postępowania sądowego oraz jego nie umarzania, celem

zanegowania zaskarżonych decyzji emerytalnych i rentowych z dnia 10 sierpnia

2017 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zmiana lub wykonanie przez organ rentowy decyzji nie ma wpływu na bieg

sprawy przed sądem ubezpieczeń społecznych (art. 47713 zdanie drugie k.p.c.).

Sąd ten zobowiązany jest jednak umorzyć postępowanie w całości lub w części,

jeżeli przed rozstrzygnięciem sprawy nastąpi wydanie decyzji uwzględniającej w

całości lub w części żądanie strony (art. 47713 zdanie pierwsze k.p.c.). Przyjmuje

się, że wskazany przepis stanowi samodzielną podstawę uchylenia lub zmiany

decyzji na korzyść odwołującego się, obok przyczyn przewidzianych w art. 83a

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst

jedn.: Dz.U. z 2025, poz. 350 (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 maja

2012 r., II UK 240/11, OSNP 2013 nr 7-8, poz. 98).

Z kolei z mocy art. 355 § 1 k.p.c. sąd umorzy postępowanie, jeżeli powód ze

skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę lub została zatwierdzona

ugoda zawarta przed mediatorem albo z innych przyczyn wydanie wyroku stało się

zbędne lub niedopuszczalne.

II USKP 61/26

4

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 września 2017 r., II UK 423/16 (LEX nr

2401070) zwrócił uwagę, że art. 47713 k.p.c., stanowi lex specialis w stosunku do

art. 355 § 1 k.p.c. w tym znaczeniu, że określa szczególne przesłanki umorzenia

postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (por. także wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2011 r., III UK 196/10, OSNP 2012 nr 17-18,

poz. 222 i postanowienie z dnia 25 lipca 2012 r., II UK 333/11, OSNP 2013 nr 13-

14, poz. 164). Ten szczególny rodzaj ustania procesu właściwy jest w postępowaniu

w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których sąd nie rozstrzyga o

żądaniu pozwu, lecz o zasadności odwołania przez badanie prawidłowości

stanowiska organu rentowego zawartego w decyzji. W postępowaniu sądowym

organ rentowy staje się stroną, której służy uprawnienie dysponowania procesem.

Jako strona bierna w procesie może uznać żądanie, z tym że wyłącznym sposobem

wyrażenia takiej woli jest wydanie decyzji o treści odnoszącej się do żądania

odwołania; jest to jedyny sposób wypowiedzi organu rentowego. Decyzja wydana w

toku sprawy może nie zaspokajać w całości żądania odwołania i może stać się - jak

każda - przedmiotem odwołania wszczynającego inną sprawę, albo je zaspokajać

w całości lub w części, a wtedy wywiera istotny wpływ na tok postępowania

sądowego. Wydanie przez organ rentowy w toku sprawy tak ocenionej przez sąd

decyzji, skutkuje umorzeniem postępowania w odpowiednim zakresie.

Odpowiednio, w przypadku wydania decyzji częściowo uwzględniającej żądania

strony, postępowanie sądowe umarza się co do nieistniejącego przedmiotu

odwołania, w pozostałym zaś zakresie sąd kontynuuje rozpoznawanie odwołania

(por. także postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 marca 2012 r., II UK

314/11, LEX nr 121515; z dnia 25 stycznia 2012 r., II UK 228/11, LEX nr 121543; z

dnia 25 lipca 2012 r., II UK 333/11, OSNP 2013 nr 13-14, poz. 164 i z dnia 5 maja

2000 r., II UKN 191/00, OSNAPiUS 2002 Nr 4, poz. 96; przywołany wyżej wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2011 r., III UK 196/10).

Zgodnie z art. 47713 § 1 k.p.c., zmiana przez organ rentowy zaskarżonej

decyzji lub przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności

zaskarżonego orzeczenia lub decyzji wydanej przez ten zespół, przed

rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji lub orzeczenia

uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie

II USKP 61/26

5

postępowania w całości lub w części. Poza tym zmiana lub wykonanie decyzji lub

orzeczenia nie ma wpływu na bieg sprawy. Z jednolicie przyjętej w orzecznictwie

Sądu Najwyższego wykładni tego przepisu wynika, że nie jest konieczna zmiana

czy też uchylenie zaskarżonej decyzji, a więc innymi słowy wyeliminowanie jej z

obrotu. Chodzi w nim o wydanie takiej decyzji, której skutkiem jest uwzględnienie w

całości lub w części żądania strony objętego przedmiotem zaskarżonej decyzji (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 maja 2000 r., II UKN 191/00,

OSNAPiUS 2002 Nr 4, poz. 96 oraz z dnia 16 lipca 1998 r., II UKN 138/98,

OSNAPiUS 1999 Nr 13, poz. 440; z dnia 6 października 2022 r., III USK 27/22, LEX

nr 3508433; z dnia 14 grudnia 2022 r., III USK 30/22, LEX nr 3557784; z dnia 9

października 2022 r., III USK 31/22, LEX nr 3509796; z dnia 9 lutego 2023 r., III

USK 104/22, LEX nr 3514753).

W myśl art. 39319 kpc, jeżeli nie ma szczególnych przepisów o postępowaniu

przed Sądem Najwyższym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy

o apelacji. Na tej podstawie przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy zastosowanie

ma art. 47713 kpc w związku z brzmieniem art. 391 § 1 kpc, stosownie do którego

zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sprawy

przez sąd - przez wydanie decyzji uwzględniającej w całości lub w części żądanie

strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części. Skoro zatem

organ rentowy, po prawomocnym zakończeniu sprawy wydał nową decyzję, w

całości zaspokajającą żądanie wnioskodawcy, tym samym anulował zaskarżoną

decyzję.

Zdaniem składu orzekającego Sądu Najwyższego rozpoznanie skargi

kasacyjnej stało się bezprzedmiotowe, a prawomocne orzeczenia Sądów obu

instancji należało uchylić i postepowanie umorzyć na podstawie art. 39819 w

związku z art. 39821 w związku z art. 391 § 1 w związku art. 47713 k.p.c.

Agnieszka Góra-Błaszczykowska Jarosław Sobutka Renata Żywicka

[it]

[SOP]

II USKP 61/26

6