Wartość sporu o rekompensatę za pracę w szczególnych warunkach 7753 zł. Zażalenie oddalone

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

postanowieniem z 10 kwietnia 2025 r., III AUa 1412/22, w sprawie z odwołania I. G.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we Wrocławiu, ustalił

wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 7.753,78 zł oraz odrzucił skargę

kasacyjną odwołującej się od wyroku tego Sądu z 24 września 2024 r.

oddalającego jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 18 lipca

2022 r., VIII U 622/22, w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w

szczególnych warunkach.

Odwołująca się w skardze kasacyjnej złożonej 4 lutego 2025 r. określiła

wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 10.800 zł. Następnie w piśmie z 13

II UZ 29/26

2

marca 2025 r. wyjaśniła, że w przypadku przyznania prawa do rekompensaty jej

świadczenie byłoby wyższe o kwotę ponad 900 zł miesięcznie. Sąd Apelacyjny

zarządził sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia zlecając wyliczenie

organowi rentowemu. Organ rentowy pismem procesowym z 7 kwietnia 2025 r.

przedstawił hipotetyczne wyliczenie wartości przedmiotu zaskarżenia poprzez

wskazanie różnicy pomiędzy emeryturą z rekompensatą a bez rekompensaty za

okres od 26 stycznia 2022 r. w rozbiciu na poszczególne miesiące.

Od 26 stycznia 2022 r. organ rentowy ustalił odwołującej się okresową

emeryturę kapitałową, której wypłatę zawieszono w kwocie 691,25 zł. Z

rekompensatą świadczenie wynosiłoby 808,76 zł. Wnioskiem z 25 lutego 2022 r.

odwołująca się zwróciła się o przeliczenie świadczenia, podjęcie jego wypłaty i

ustalenie prawa do rekompensaty. Od 1 lutego 2022 r. decyzją z 4 marca 2022 r.

ZUS ustalił wysokość emerytury i podjął jej wypłatę, ale odmówił przyznania

rekompensaty. Wysokość emerytury z rekompensatą w okresie od 1 lutego 2022 r.

do 28 lutego 2022 r. wyniosłaby 4.477,53 zł a bez rekompensaty wyniosła 3.577,42

zł, co stanowi różnicę 607,19 zł. W okresie od 1 marca 2022 r. do 31 stycznia 2023

r. świadczenie z rekompensatą wynosiłoby 4.477,53 zł miesięcznie a bez

rekompensaty 3.827,84 zł miesięcznie, co stanowi różnicę 649,69 zł. Zatem różnica

w wysokości świadczenia za okres 12 miesięcy liczonych od daty przeliczenia

wynikającej z zaskarżonej decyzji wyniosła 7.753,78 zł.

Sąd Apelacyjny powołując się na art. 3982 § 1 k.p.c. wskazał, że skarga

kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość

przedmiotu zaskarżenia w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń

społecznych jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od

wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie

emerytury lub renty, oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego.

Wyjaśnił, że sprawa, w której przedmiotem sporu jest wysokość świadczenia, jest

sprawą o prawa majątkowe, w której o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje

wartość przedmiotu zaskarżenia, a dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawach,

w których przedmiotem jest zmiana wysokości świadczenia powtarzającego się

II UZ 29/26

3

zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia, ustalonego w odniesieniu do

świadczeń przyszłych na podstawie art. 22 k.p.c.

W związku z powyższym Sąd Apelacyjny uznał, że dopuszczalność skargi

kasacyjnej w sprawie o rekompensatę za utratę możliwości nabycia prawa do

wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach ustala się jako

różnicę wysokości emerytury z rekompensatą i bez rekompensaty. Inaczej rzecz

ujmując, skarga kasacyjna w sprawie o rekompensatę za utratę możliwości nabycia

prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach jest

dopuszczalna, jeżeli 12-krotność różnicy wysokości emerytury obliczonej z

rekompensatą oraz bez rekompensaty przekracza kwotę 10.000 zł. W świetle

powyższego, skoro wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż kwota 10.000 zł,

skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna.

Zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego w przedmiocie ustalenia

wartości przedmiotu zaskarżenia oraz odrzucenia skargi kasacyjnej złożyła

odwołująca się. Zarzuciła naruszenie art. 3982 § 1 k.p.c. przez bezzasadne

przyjęcie, że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna jedynie z uwagi na fakt, że

wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie jest niższa niż kwota dziesięciu

tysięcy złotych, gdy tymczasem niniejsza sprawa de facto i de iure powinna również

z uwagi na jej charakter stanowić przedmiot rozpoznania i oceny przez Sąd

Najwyższy w efekcie wywiedzenia skargi kasacyjnej od zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i w konsekwencji

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, oraz o zasądzenie od organu

rentowego na rzecz odwołującej się kosztów postępowania, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o oddalenie zażalenia w

całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że postanowienie w przedmiocie

ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia nie jest samoistnie zaskarżalne

II UZ 29/26

4

zażaleniem do Sądu Najwyższego. Zażalenie przysługuje tylko na postanowienie w

przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. Rozpoznając takie zażalenie, Sąd

Najwyższy może - na odrębny wniosek skarżącego - rozpoznać w trybie art. 380

k.p.c. zażalenie na niezaskarżalne postanowienie w przedmiocie ustalenia wartości

przedmiotu zaskarżenia. Takiego wniosku jednak nie sformułowano w zażaleniu w

niniejszej sprawie, co uniemożliwia Sądowi Najwyższemu podważenie

rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji w przedmiocie wartości przedmiotu

zaskarżenia.

Dodać jedynie można, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu

Najwyższego badanie wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w skardze

kasacyjnej ma na celu sprawdzenie czy skarga kasacyjna jest dopuszczalna ze

względu na minimalną wartość zaskarżenia wymaganą od skargi kasacyjnej przez

art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. i nie może być utożsamiane ze sprawdzeniem

wartości przedmiotu sporu, o którym stanowią art. 25 k.p.c. i art. 26 k.p.c. O ile

bowiem przepisy te wyrażają potrzebę ustabilizowania w postępowaniu cywilnym

wartości przedmiotu sporu na potrzeby określenia właściwości rzeczowej sądu i

wysokości należnych opłat sądowych, o tyle - gdy chodzi o określenie wartości

przedmiotu zaskarżenia na użytek ustalenia dopuszczalności skargi kasacyjnej -

potrzeba taka nie występuje, ważne jest natomiast, by rozpoznaniu przez Sąd

Najwyższy podlegały jedynie te skargi kasacyjne, których dopuszczalność

przewidują przepisy procesowe, a nie niewłaściwe określenie wartości przedmiotu

sporu przez stronę na wcześniejszym etapie postępowania sądowego. W

rezultacie, nawet brak sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w

apelacji nie eliminuje możliwości weryfikacji prawidłowości podanej wartości

przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 6 marca 2018 r., II UZ 119/17, LEX nr 2456371; z 11 września

2013 r., II UZ 45/13, LEX nr 1375203; z 11 maja 2022 r., II UZ 18/21, LEX nr

3435878). Należy przy tym pamiętać, że sąd drugiej instancji nie tylko jest

uprawniony, lecz wręcz zobowiązany do sprawdzenia - w razie wątpliwości -

wskazanej w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia. Uprawnienie sądu

obejmuje nie tylko skontrolowanie danych składających się na tę wartość, lecz

także sposobu jej obliczenia, natomiast nie nakłada powinności jej samodzielnego

II UZ 29/26

5

ustalania. W sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe zwrócenie się do organu

rentowego o ustosunkowanie się do wskazanej w skardze kasacyjnej wartości

przedmiotu zaskarżenia jest uprawnionym sposobem jej weryfikacji (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 2 sierpnia 2011 r., II UZ 27/11, LEX nr

1106736).

W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że sprawa, w której przedmiotem

sporu jest wysokość świadczenia, jest sprawą o prawa majątkowe, w której o

dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 października 2009 r., II UZ 34/09, LEX

nr 574545; z dnia 10 listopada 2010 r., II UZ 30/10, LEX nr 707896; z dnia 2 marca

2011 r., II UZ 1/11, LEX nr 844747; z dnia 23 stycznia 2012 r., II UK 84/11, LEX nr

1163332). Dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawach, w których przedmiotem

jest zmiana wysokości świadczenia powtarzającego się zależy od wartości

przedmiotu zaskarżenia, ustalonego w odniesieniu do świadczeń przyszłych na

podstawie art. 22 k.p.c. (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 18 października 2012

r., III UZP 3/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 112). Sąd Najwyższy konsekwentnie stoi

na stanowisku, że dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawie o rekompensatę za

utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w

szczególnych warunkach (art. 21 i nast. ustawy z 2008 r. o emeryturach

pomostowych) ustala się jako różnicę wysokości emerytury z rekompensatą i bez

rekompensaty. Inaczej rzecz ujmując, skarga kasacyjna w sprawie o rekompensatę

za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w

szczególnych warunkach jest dopuszczalna, jeżeli 12-krotność różnicy wysokości

emerytury obliczonej z rekompensatą oraz bez rekompensaty przekracza kwotę

10.000 zł (postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 marca 2019 r., I UZ 4/19, OSNP

2020 Nr 2, poz. 21; z 15 lipca 2020 r., II UZ 11/20, LEX nr 3151557; z 15 lipca 2020

r., II UZ 5/20, LEX nr 3151533; z 12 stycznia 2022 r., I UZ 19/21, LEX nr 3290800;

z 9 marca 2022 r., I UZ 47/21, LEX nr 3362569; z 17 maja 2022 r., I UZ 5/22, LEX

nr 3388410; z 16 listopada 2022 r., III UZ 25/22, LEX nr 3521209; z 23 listopada

2022 r., II UZ 41/22, LEX nr 3549633).

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z

art. 3941 § 3 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

II UZ 29/26

6

[a.ł]