Sąd Najwyższy uchylił wyrok w sprawie emerytury J.G. i wrócił ją do Sądu Apelacyjnego

Sąd Okręgowy w Legnicy V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 17 marca 2025 r. (sygn. akt V U 23/25), uwzględnił odwołanie

wnioskodawcy J.G. od decyzji z 12 listopada 2024 r. (znak […]) Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy, którą to decyzją organ rentowy

odmówił wznowienia postępowania, i zmienił ją w ten sposób, że przyznał

wnioskodawcy prawo do przeliczenia emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych poczynając od 30 października 2024 r.

II UZ 47/26

2

Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 21 lipca 2025 r. (sygn. akt

III AUa 528/25), uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy i sprawę przekazał bezpośrednio

organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.

Zażalenie na powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu do Sadu

Najwyższego wywiódł odwołujący, zaskarżając judykat w całości, zarzucając błędną

wykładnię art. 47714a k.p.c., polegającą na uznaniu nierozpoznania istoty sprawy,

skutkującego ponownym procedowaniem przez organ rentowy, wskazując również

na wadliwe powołanie się w uzasadnieniu wyroku na art. 61a § 1 k.p.a.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie wywiedzione przez organ rentowy okazało się zasadne – choć nie

z przyczyn wskazanych w jego uzasadnieniu.

W sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot postępowania

sądowego określony jest zakresem odwołania od decyzji organu rentowego (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 26 listopada 2024 r., II UZ 12/24, Legalis nr

3170921). Skoro nierozpoznanie istoty sporu przez sąd pierwszej instancji

uzasadnia zastosowanie art. 386 § 4 k.p.c., to posłużenie się dalej idącym art.

47714a k.p.c. jest możliwe tylko wówczas, gdy organ rentowy minął się z sednem

sporu. Oznacza to, że uchylenie decyzji organu rentowego jest dopuszczalne tylko

wówczas, gdy nie doszło do przesądzenia wniosku złożonego przez

ubezpieczonego, bowiem przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi

pierwszej instancji (art. 386 § 4 i 6 k.p.c.), tym bardziej połączone z „piętrowym”

przekazaniem jej do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu,

które wymaga obligatoryjnego uchylenia zaskarżonej (poprzedzającej) uchylony

wyrok sądu pierwszej instancji (art. 47714a k.p.c.), powinno ograniczać się do

sytuacji zupełnie nadzwyczajnych, w których ani organ rentowy, ani sąd pierwszej

II UZ 47/26

3

instancji nie rozpoznali istoty odwołania, a jego zweryfikowanie wymaga dokonania

istotnych ustaleń faktycznych i prawidłowego zastosowania przepisów prawa

materialnego. Co do zasady przez pojęcie „nierozpoznania istoty sprawy” należy

rozumieć nierozstrzygnięcie żądań stron, czyli niezałatwienie przedmiotu sporu

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2024 r., I USKP 3/23, Legalis nr

3052025).

Odwołujący wystąpił o ponowne przeliczenie świadczenia emerytalnego w

związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK

140/20), to w istocie jego żądanie należy zakwalifikować jako wniosek o ponowne

ustalenie wysokości przyznanego już świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1

ustawy emerytalnej. Kwalifikacja ta jest jasna, jeśli uwzględni się, że wnioskodawca

pobiera już emeryturę, której wysokość została wiążąco określona, a w niniejszym

postępowaniu dochodzi przeliczenia należności, z uwagi na zdarzenie następcze

(wyrok Trybunału Konstytucyjnego). Zaskarżoną w sprawie decyzją organ rentowy

odniósł się do tego żądania. Zwrócić przy tym należy uwagę, że przyczyną

uruchomienia w rozpoznawanej sprawie procedury z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy

emerytalnej nie jest weryfikacja nowych dowodów lub ujawnionych nowych

okoliczności faktycznych. Sprawa nie wymaga zatem oceny od strony sfery

faktycznej. „Nową okolicznością” z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy jest wyłącznie nowa

rzeczywistość prawna, wynikająca z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, który

zakwestionował zgodność z Konstytucją RP przepisu, w oparciu o który wyliczono

emeryturę odwołującego. W takiej sytuacji wydanie przez organ rentowy decyzji o

odmowie wznowienia postępowania (o odmowie ponownego przeliczenia

świadczenia) nie tamuje sądowi możliwości ponownego ukształtowania sytuacji

prawnej ubezpieczonego, jeśli sąd ten uzna, że zaistniały przesłanki do wszczęcia

procedury z art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej.

Rozpoznając odwołanie od decyzji odmawiającej ponownego przeliczenia

emerytury sądy pierwszej i drugiej instancji powinny skontrolować w pierwszej

kolejności dopuszczalność przedmiotowego wniosku w świetle art. 114 ust. 1

ustawy emerytalnej, a w razie uznania spełnienia przez ubezpieczonego warunków

wynikających z tego przepisu - dokonać ustaleń w zakresie stanu faktycznego

sprawy, z uwzględnieniem przedłożonych przez wnioskodawcę nowych dowodów i

II UZ 47/26

4

okoliczności faktycznych i na tej podstawie ponownie ocenić roszczenia emerytalne

ubezpieczonego w świetle właściwych przepisów prawa materialnego. Znaczy to

tyle, że co do zasady „ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości”

związane jest z koniecznością przeprowadzenia badania dwóch niezależnych od

siebie kwestii (dopuszczalności uruchomienia procedury z art. 114 ust. 1 ustawy

emerytalnej i weryfikacji nowych dowodów i nowych okoliczności faktycznych z

pozycji ich wpływu na dotychczasowe określenie prawa lub jego wysokości przez

organ rentowy). Dwoistość ta sprawia, że jeśli organ rentowy kontestuje tylko

przesłanki „wznowienia z art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej”, to sąd mający

odmienne zdanie może jedynie zmienić decyzję i stwierdzić, że zachodzą

przesłanki do zastosowania tego przepisu, nie może jednak badać, czy wskazane

przez stronę dowody lub okoliczności doprowadzą do odmiennej oceny prawa lub

jego wysokości. Staje się to jasne, jeśli weźmie się pod uwagę, że tej ostatniej

kwestii organ rentowy nie oceniał, a zatem aspekt ten nie był przedmiotem

zaskarżonej decyzji.

Jeżeli natomiast „okoliczność” warunkującą „ponowne ustalenie prawa lub

jego wysokości” w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie dotyczy

sfery faktów, a polega wyłącznie na konieczności uwzględnienia nowej

rzeczywistości prawnej, stwierdzonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, w takim

wypadku należy uznać, że przesłanka warunkująca ponowne przeliczenie

świadczenia jest oczywista (wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny jest

zdarzeniem istniejącym obiektywnie), a jej wpływ na ustalenie wysokości

świadczenia wymaga jedynie oceny prawnej. Ustawowym obowiązkiem organu

rentowego jest wydawanie decyzji odpowiadającej prawu. Powinność ta nie jest

realizowana, jeśli organ rentowy, zamiast zrealizować wyrok Trybunału

Konstytucyjnego, odmawia wznowienia postępowania. Wadliwość ta sprawia, że

aspekt kontrolny - przejawiający się w postulacie orzekania przez sąd ubezpieczeń

społecznych w granicach wytyczonych przez zaskarżoną decyzję – ustępuje

czynnikowi rozpoznawczemu, który skupia uwagę na określeniu sytuacji prawnej

ubezpieczonego. Nie może być bowiem tak, że ostatecznie wadliwość działania

organu rentowego stawia go względem odwołującego się w korzystniejszej sytuacji.

II UZ 47/26

5

W przypadku ponownego ustalenia prawa lub jego wysokości w trybie art.

114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego,

nie występuje stan, w którym organ rentowy odmawiając wznowienia postępowania

nie rozważa dowodów i okoliczności przedstawionych przez ubezpieczonego.

Dochodzi w tym wypadku do zatarcia dwoistości wpisanej w art. 114 ust. 1 ustawy

emerytalnej. Po pierwsze, jest pewne, że wydanie wyroku przez Trybunał

Konstytucyjny rzutującego na prawa ubezpieczonych samoistnie stanowi

„okoliczność” warunkującą wszczęcie procedury. Po drugie, ocena wpływu wyroku

Trybunału Konstytucyjnego na sytuację danego ubezpieczonego nie wymaga

przeprowadzenia dodatkowych czynności wyjaśniających. Organ rentowy

dysponuje wszystkimi danymi kreślącymi stan faktyczny, a sfera prawna również

jest dostępna. W tym stanie rzeczy nie zachodzi „niepewność ocenna”, organ

rentowy podejmując decyzję o odmowie wznowienia postępowania (odmowie

ponownego ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości) jednocześnie

weryfikuje sytuację prawną ubezpieczonego (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 22 kwietnia 2026 r., II UZ 52/26, Legalis nr 3962185).

Zdaniem Sądu Najwyższego, jeśli ubezpieczony domaga się przeliczenia

swojej emerytury w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a organ rentowy

odmawia wznowienia postępowania, to sąd ubezpieczeń społecznych, wobec

oczywistości spełnienia przesłanki z art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej,

umożliwiającej ponowne określenie prawa lub jego wysokości, ma obowiązek

merytorycznie ocenić sytuację prawną odwołującego (oddalić odwołanie albo

zmienić zaskarżoną decyzję, jeśli odwołanie jest trafne). Stanowisko to znajduje

odzwierciedlenie w orzecznictwie (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 7

lipca 2025 r., III AUa 123/25, LEX nr 4022790; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie

z 14 maja 2025 r., III AUa 200/25, LEX nr 3884324 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w

Szczecinie z 30 kwietnia 2025 r., III AUa 489/24, LEX nr 3901817).

Dlatego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art.

39815 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

DS.

II UZ 47/26

6

[a.ł]