Różnica 473 zł miesięcznie w rekompensacie. SN oddalił zażalenie ZUS

Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 września 2025 r. w

przedmiocie skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w

Warszawie od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2025 r. w

pkt 1. ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 5 678,00 złotych, w pkt 2.

odrzucił skargę kasacyjną.

Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że skargę kasacyjną od wyroku Sądu

odwoławczego wywiódł organ rentowy skarżąc wyrok w całości. Wartość

przedmiotu zaskarżenia oznaczono na kwotę 89 283,60 zł. Postanowieniem z 25

lipca 2025 r. Sąd Apelacyjny zdecydował o sprawdzeniu wartości przedmiotu

zaskarżenia oznaczonego w skardze kasacyjnej na kwotę 89 283,60 zł i w tym celu

II UZ 54/26

2

zobowiązał pełnomocnika skarżącego organu rentowego do wyjaśnienia, z jakich

przyczyn wartość ta stanowi powyższą kwotę, jeżeli różnica między wysokością

emerytury obliczonej z uwzględnieniem w kapitale początkowym rekompensaty, a

wysokością emerytury bez rekompensaty, wynosi 473,14 zł miesięcznie, co wynika

z pisma organu rentowego z dnia 19 sierpnia 2024 r., złożonego w postępowaniu

apelacyjnym.

Organ rentowy w wykonaniu zobowiązania Sądu wskazał następujący,

szczegółowy sposób wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia: 473,14 zł x 55

miesięcy (okres zamknięty 27.11.2020 r.-23.05.2025 r. - data wyrokowania) = 26

022,70 zł (kwota wyrównania świadczenia) + 473,14 zł x 12 miesięcy = 5 677,68 zł

(wartość świadczenia za 1 rok na przyszłość), tj. łącznie 31 700,38 zł.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. W sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu

zaskarżenia jedynie w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty

oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, natomiast w pozostałych

sprawach z tego zakresu skarga kasacyjna jest dopuszczalna w sprawach, w

których wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych

(art. 3982 k.p.c.). Utrwalony jest w judykaturze pogląd; że sprawy z zakresu

ubezpieczeń społecznych, w których przedmiotem zaskarżenia kasacyjnego jest

wysokość świadczenia emerytalnego/rentowego są sprawami o świadczenie, w

których dopuszczalność zaskarżenia kasacyjnego podlega ograniczeniu ze

względu na wartość przedmiotu zaskarżenia. Jeżeli więc przedmiotem sporu jest

różnica pomiędzy świadczeniem w wysokości wyliczonej przez ubezpieczonego a

należnością ustaloną przez organ rentowy, wartością przedmiotu zaskarżenia jest

suma kwot stanowiących miesięczne różnice pomiędzy świadczeniem

dochodzonym a pobieranym za okres jednego roku (art. 22 k.p.c. por. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 6 marca 2018r., II UZ 119/17, z 24 czerwca

2009 r., II UZ 19/09, z 21 lipca 2009 r., II UZ 26/09).

W niniejszej sprawie przedmiot odwołania stanowiła decyzja o odmowie

przyznania rekompensaty. Sąd Okręgowy zmienił decyzję organu rentowego

zaskarżoną przez I.K. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu od wyroku Sądu

pierwszej instancji.

II UZ 54/26

3

Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawie o

rekompensatę za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z

tytułu pracy w szczególnych warunkach ustala się jako różnicę wysokości

emerytury z rekompensatą i bez rekompensaty. Inaczej rzecz ujmując, skarga

kasacyjna w sprawie o rekompensatę za utratę możliwości nabycia prawa do

wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach jest

dopuszczalna jeżeli 12- krotność różnicy w wysokości emerytury obliczonej z

rekompensatą oraz bez rekompensaty przekracza kwotę 10.000 zł.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że różnica

pomiędzy wysokością miesięcznej emerytury z rekompensatą, tj. 2285,20 zł, i

wysokością emerytury bez rekompensaty, tj. 1812,06 zł, wynosi miesięcznie 473,

14 zł. W ocenie Sądu Apelacyjnego wartość przedmiotu zaskarżenia winna zatem

stanowić kwotę 5 677,68 zł (tj. 473,14 zł x 12 miesięcy).

Zgodnie z art. 39821 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym ma „odpowiednie” -

zastosowanie między innymi art. 368§ 2 k.p.c., który w zdaniu trzecim przewiduje,

że przepisy art. 19-24 i 25 § 1 k.p.c. stosuje się „odpowiednio”. Sąd drugiej instancji

może sprawdzić, czy podana w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu

zaskarżenia jest zgodna z zasadami jej ustalania zawartymi w art. 19-24 k.p.c.

(postanowienie Sądu Najwyższego z 25 października 2017 r., II UZ 83/17).

Sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia oznaczonej przez organ rentowy

doprowadziło do ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia w kwocie 5678 zł (art.

22 k.p.c., po zaokrągleniu, punkt I sentencji), co stanowi kwotę ostatecznie

wyliczoną przez organ rentowy jako różnicę w świadczeniach za 12 miesięcy.

Mając na względzie przedmiot postępowania w niniejszej sprawie, w której

dopuszczalność skargi kasacyjnej zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia i

ustalenie, że wartość ta jest niższa niż 10.000 zł, Sąd Apelacyjny skargę kasacyjną

uznał za niedopuszczalną. Z tej przyczyny, na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. w zw. z

art. 398 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 3671 § 1 k.p.c., postanowił, jak w pkt. II sentencji.

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie wniósł zażalenie

na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 17 września 2025r., zaskarżając

powyższe postanowienie w całości i wnosząc o uchylenie pkt 2 postanowienia,

II UZ 54/26

4

rozpoznanie w trybie art. 380 k.pc. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., art. 39821 k.p.c.

postanowienia w pkt 1.

Organ rentowy zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie

- art. 19-24 k.p.c. k.p.c, w zw. z art. 3986 § 2 k.p.c, art. 3982 § 1 k.p.c., w zw. z

art. 3671 § 1 k.p.c., art. 3981 § 1 k.p.c., art.3982 § 1 k.p.c., art. 3984 § 1, § 2, § 3

k.p.c., art. 3986 § 1 i § 2 k.p.c.,

- naruszenie art. 25 ust. 2 k.p.c. w zw. z art. 26 k.p.c. przez błędną wykładnię

i przyjęcie, że wartość przedmiotu sporu wskazana przez Zakład i nie

zakwestionowana przez ubezpieczoną może podlegać ponownemu badaniu w

dalszym toku postępowania.

Organ rentowy podniósł, że wydane orzeczenie zamyka drogę do

skontrolowania wyroku zapadłego w sprawie przed Sądem Okręgowym w

Warszawie oraz przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie z rażącym naruszeniem

prawa. Przedmiotem sporu jest ustalenie prawa do rekompensaty na dzień wydania

decyzji z dnia 19 marca 2021r. wobec zmiany stanu prawnego z dniem 1 stycznia

2024r., które to przepisy zostały błędnie zastosowane przez sądy obu instancji.

Zdaniem Zakładu w sprawie występuje istotny problem prawny dotyczący

ustalenia prawa do rekompensaty od dnia 27 listopada 2020r. wobec zmiany stanu

prawnego w tym zakresie z dniem 1 stycznia 2024r.

W skardze kasacyjnej Zakład oznaczył wartość przedmiotu zaskarżenia na

kwotę 89283,60 zł (wysokość rekompensaty). Kwota ta nie była kwestionowana

przez ubezpieczoną i Sąd Apelacyjny w postępowaniu odwoławczym. Bezzasadne

było zatem ponowne badanie wartości przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu

kasacyjnym (art. 25 §1 k.p.c w zw. z art. 26 k.p.c.).

W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania

sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono

odwołanie. Decyzja z 19 marca 2021r. dotyczyła wyłącznie ustalenia prawa do

rekompensaty , a nie przeliczenia wysokości emerytury.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3941 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na

postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na

II UZ 54/26

5

postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (§ 1). Do

postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia

stosuje się odpowiednio, między innymi art. 397 § 1 i 11 k.p.c. (art. 3941 § 3 k.p.c.).

Zgodnie z art. 397 § 1 k.p.c. sąd rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym w

składzie jednego sędziego. Przepis art. 397 § 1 k.p.c. został zmieniony z dniem 28

września 2023 r. przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy -

Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych,

ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z

2023 r., poz. 1860). W art. 32 ust. 1 ustawy nowelizującej przewidziano, że w

postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie jej art.

1 pkt 15-20, 22-32 i 34 oraz art. 15 i art. 20, sąd rozpoznaje sprawę w składzie

zgodnym z przepisami ustawy zmienianej w art. 1, art. 15 i art. 20 w brzmieniu

nadanym ustawą zmieniającą.

Zażalenie podlegało oddaleniu jako nieuzasadnione.

Na wstępie należy podkreślić, że wszystkie sprawy z zakresu ubezpieczeń

społecznych są co do zasady sprawami o prawa majątkowe i tak należy je

traktować. Pośrednio wynika to z art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. Zgodnie z tym

przepisem, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna

przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o

przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem

ubezpieczenia społecznego. Oznacza to, że wymienione kategorie spraw mają

charakter majątkowy, jednak wartość przedmiotu zaskarżenia nie determinuje

dopuszczalności skargi kasacyjnej, która w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych przysługuje co do zasady wówczas, gdy wartość przedmiotu

zaskarżenia wynosi co najmniej 10.000 zł (art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.).

Skoro sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami o prawa majątkowe,

to znaczy, że możliwe (a w niektórych przypadkach konieczne) jest oznaczenie w

nich wartości przedmiotu sporu oraz wartości przedmiotu zaskarżenia, a sądy

kolejnych instancji mają obowiązek egzekwowania od stron oznaczenia tej wartości

oraz uprawnienie do weryfikacji podanych kwot.

II UZ 54/26

6

W pierwszej kolejności należy odnieść się bezpośrednio do podstaw

prawnych wydania przez organ rentowy decyzji, stanowiącej przedmiot badania i

ocen w rozpoznawanej sprawie, ponieważ w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu

rentowego, od której wniesiono odwołanie w granicach jej treści i zakresu

odwołania. Decyzja zapada po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego,

którego przedmiotem i celem jest ustalenie prawa do świadczeń z ubezpieczenia

społecznego lub ich wysokości. Ubezpieczony przedstawia w nim wszelkie

okoliczności wiążące się z warunkami stawianymi przez ustawę dla przyznania lub

ustalania wysokości świadczeń. W późniejszym postępowaniu, wywołanym

odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zgodnie z systemem

orzekania w sprawach z tego zakresu, sąd nie rozstrzyga o zasadności wniosku,

lecz o prawidłowości zaskarżonej decyzji. Sąd nie działa w zastępstwie organu

rentowego, w związku z czym nie ustala prawa do świadczeń, i choć samodzielnie

oraz we własnym zakresie rozstrzyga wszelkie kwestie związane z prawem lub

wysokością świadczenia objętego decyzją, to jego rozstrzygnięcie odnosi się do

zaskarżonej decyzji (art. 4779, art. 47714 § 2 i art. 47714a k.p.c.; por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15,

poz. 601; z dnia 20 stycznia 2010 r., II UZ 49/09, LEX nr 583831; z dnia 22 lutego

2012 r., II UK 275/11, LEX nr 1215286 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23

kwietnia 2010 r., II UK 309/09, LEX nr 604210).

Nie ulega wątpliwości, że rozpoznawana sprawa ma charakter majątkowy,

ponieważ dotyczy wysokości emerytury, a nie samego prawa do tego świadczenia.

Skarga kasacyjna jest więc w niej dopuszczalna tylko wówczas, gdy wartość

przedmiotu zaskarżenia wynosi co najmniej 10.000 zł.

Oznaczenie przez organ rentowy wartości przedmiotu zaskarżenia w

skardze kasacyjnej wzbudziło uzasadnione wątpliwości Sądu Apelacyjnego, który z

tej przyczyny postanowił o weryfikacji tej wartości. Do sądu drugiej instancji należy

bowiem w pierwszej kolejności ocena dopuszczalności skargi kasacyjnej z punktu

widzenia wartości przedmiotu zaskarżenia. Prawidłowe zastosowanie przepisów o

badaniu dopuszczalności skargi (art. 3986 § 2 w związku z art. 3982 § 1 k.p.c.)

doprowadziło więc do uruchomienia procedury sprawdzenia wartości przedmiotu

II UZ 54/26

7

zaskarżenia, na co pozwalały zastosowane przez Sąd Apelacyjny przepisy (art. 25

§ 1 w związku z art. 368 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.).

Nie są zatem uzasadnione zarzuty zażalenia kwestionujące możliwość

sprawdzenia przez sąd drugiej instancji (z urzędu) wartości przedmiotu zaskarżenia

kasacyjnego oznaczonej przez pozwany organ. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego badanie wartości przedmiotu zaskarżenia

podanej w skardze kasacyjnej ma na celu sprawdzenie, czy skarga kasacyjna jest

dopuszczalna ze względu na minimalną wartość zaskarżenia wymaganą od skargi

kasacyjnej przez art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. i nie może być utożsamiane

ze sprawdzeniem wartości przedmiotu sporu, o którym stanowią art. 25 i art. 26

k.p.c. O ile bowiem przepisy te wyrażają potrzebę ustabilizowania w postępowaniu

cywilnym wartości przedmiotu sporu na potrzeby określenia właściwości rzeczowej

sądu i wysokości należnych opłat sądowych, o tyle - gdy chodzi o określenie

wartości przedmiotu zaskarżenia na użytek ustalenia dopuszczalności skargi

kasacyjnej - potrzeba taka nie występuje. Ważne jest natomiast, by rozpoznaniu

przez Sąd Najwyższy podlegały jedynie te skargi kasacyjne, których

dopuszczalność przewidują przepisy procesowe, a nie niewłaściwe określenie

wartości przedmiotu sporu przez stronę na wcześniejszym etapie postępowania

sądowego. W rezultacie, nawet brak sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia

podanej w apelacji, nie eliminuje możliwości weryfikacji prawidłowości podanej w

skardze kasacyjnej wartości przedmiotu zaskarżenia (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 6 marca 2018 r., II UZ 119/17, LEX nr 2456371; z dnia 11

września 2013 r., II UZ 45/13, LEX nr 1375203; z dnia 11 maja 2022 r., II UZ 18/21,

LEX nr 3435878). Należy przy tym pamiętać, że sąd drugiej instancji nie tylko jest

uprawniony, lecz wręcz zobowiązany do sprawdzenia - w razie wątpliwości -

wskazanej w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia. Uprawnienie sądu

obejmuje nie tylko skontrolowanie danych składających się na tę wartość, lecz

także sposobu jej obliczenia, natomiast nie nakłada powinności jej samodzielnego

ustalania. W sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe zwrócenie się do organu

rentowego o ustosunkowanie się do wskazanej w skardze kasacyjnej wartości

przedmiotu zaskarżenia jest uprawnionym sposobem jej weryfikacji (zob.

II UZ 54/26

8

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2011 r., II UZ 27/11, LEX nr

1106736).

Wbrew odmiennemu stanowisku żalącego się, Sąd Apelacyjny trafnie uznał,

że podana przez niego wartość przedmiotu zaskarżenia jest wątpliwa, przyjmując

jako właściwy algorytm tego wyliczenia różnicę wysokości emerytury z

uwzględnieniem rekompensaty i emerytury bez rekompensaty za okres jednego

roku (art. 22 k.p.c.). Taki sposób ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia w

sprawie o rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach jest utrwalony w

orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia: z dnia 14 marca 2019 r., I

UZ 4/19, OSNP 2020 nr 2, poz. 21; z dnia 15 lipca 2020 r., II UZ 5/20, LEX nr

3151533; z dnia 23 listopada 2022 r., II UZ 41/22, LEX nr 3549633).

Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że dopuszczalność skargi kasacyjnej

w sprawie o rekompensatę za utratę możliwości nabycia prawa do emerytury z

tytułu pracy w szczególnych warunkach (art. 21 i następne ustawy o emeryturach

pomostowych) ustala się jako różnicę wysokości emerytury z rekompensatą i bez

rekompensaty. Inaczej rzecz ujmując, skarga kasacyjna w sprawie o rekompensatę

za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w

szczególnych warunkach jest dopuszczalna, jeżeli 12-krotność różnicy wysokości

emerytury obliczonej z rekompensatą oraz bez rekompensaty przekracza kwotę

10.000 zł (art. 3982 § 1 k.p.c. w związku z art. 21 i następne ustawy o emeryturach

pomostowych). W rozpoznawanej sprawie kwota ta wynosi 5 677,68 zł, i w

konsekwencji została ustalona w zaskarżonym postanowieniu jako wartość

przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

11 marca 2023 r. III UZ 17/23, LEX nr 3646724).

Wobec prawidłowości zaskarżonego postanowienia, Sąd Najwyższy na

podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji

postanowienia.

M.G.

[a.ł]

II UZ 54/26

9