Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na odrzucenie skargi złożonej bez adwokata lub radcy prawnego

Sąd Okręgowy w Sieradzu postanowieniem z 23 października 2025 r., IV U

541/25 odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia złożoną przez B. M. (skarżący).

W dniu 11 sierpnia 2023 r. skarżący złożył skargę o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w

Sieradzu z 25 stycznia 2012 r., IV U 109/11. Postanowieniem z 29 marca 2024 r., IV

U 127/23, Sąd Rejonowy w Sieradzu odrzucił skargę o wznowienie postępowania

II UZ 63/26

2

zakończonego wydaniem przez Sąd Rejonowy w Sieradzu prawomocnego wyroku

z 25 stycznia 2012 r., IV U 109/11. Na powyższe postanowienie pełnomocnik

skarżącego złożył zażalenie. Postanowieniem z 30 lipca 2024 r., Sąd Okręgowy w

Sieradzu, IV Uz 5/24 oddalił zażalenie.

W dniu 19 września 2025 r. do Sądu Rejonowego w Sieradzu wpłynęła

skarga skarżącego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia w sprawie IV U 127/23. Postanowieniem z 22 września 2025 r., Sąd

Rejonowy w Sieradzu stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę Sądowi

Okręgowemu jako właściwemu miejscowo i rzeczowo.

Sąd Okręgowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., można żądać

stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została

wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków

prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było i nie jest możliwe.

W myśl art. 4246 § 3 k.p.c., sąd odrzuca skargę wniesioną z naruszeniem art. 871 §

1 k.p.c., spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak

również skargę, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie. W

myśl art. 871 § 1 k.p.c., w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje

zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych, a w sprawach własności

intelektualnej także przez rzeczników patentowych. Zastępstwo to dotyczy także

czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym,

podejmowanych przed sądem niższej instancji. W niniejszej sprawie B. M. wniósł

osobiście skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

w sprawie IV U 127/23 (skarga nie została sporządzona przez adwokata bądź

radcę prawnego). Skarga dotyczy przy tym orzeczenia Sądu pierwszej instancji.

Oznacza to, że skarga została wniesiona z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c. oraz art.

4241 § k.p.c. Jak wynika z przepisu art. 4246 § 3 k.p.c., Sąd odrzuca skargę

wniesioną z naruszeniem art. 871 § 1, spóźnioną, nieopłaconą lub z innych

przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę, której braków strona nie usunęła w

wyznaczonym terminie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie powołanego

przepisu art. 4246 § 3 k.p.c. Sąd Okręgowy odrzucił skargę.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zarzucając

II UZ 63/26

3

naruszenie: art. 4245 § 1 k.p.c. w zw. z art. 4241 § 1 k.p.c. przez ich

niezastosowanie i bezzasadne przyjęcie, że skarga o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia była niedopuszczalna z przyczyn formalnych w

sytuacji braku wezwania skarżącego do usunięcia braków formalnych; art. 4246 § 2

i 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. przez ich niezastosowanie i zaniechanie

wezwania skarżącego do usunięcia w wyznaczonym terminie braków formalnych

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia poprzez

wskazanie na konieczność sporządzenia skargi przez adwokata bądź radcę

prawnego oraz prawidłowego wskazania przez skarżącego skarżonego wyroku

Sądu w sytuacji, gdy Sąd Okręgowy - bez wzywania do usunięcia bądź

uzupełnienia braków formalnych postanowieniem z 23 października 2025 r. odrzucił

skargę, co uniemożliwiło nadanie skardze prawidłowego biegu, a także pozbawiło

skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Sieradzu, zwolnienie

skarżącego od kosztów sądowych w całości, których nie jest w stanie ponieść bez

uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania oraz zasądzenie kosztów pomocy

prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym przed

Sądem Najwyższym, jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały

uiszczone ani w całości, ani w części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione. Zgodnie z art. 871 § 1 k.p.c. w postępowaniu

przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub

radców prawnych. Obowiązek ten dotyczy także czynności procesowych

podejmowanych w związku z postępowaniem przed Sądem Najwyższym przed

sądami niższych instancji, w tym złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia. Wyjątek od tego obowiązku został

uregulowany w art. 871 § 2 k.p.c. Strona może osobiście złożyć wniosek o

zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy

prawnego z urzędu (w tym przypadku w celu sporządzenia skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia).

II UZ 63/26

4

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego uchybienie w

postaci niedochowania przymusu adwokacko-radcowskiego nie podlega

konwalidacji. Oznacza to, że sąd nie przeprowadza postępowania naprawczego i

nie wzywa strony do uzupełnienie braku, a środek zaskarżenia złożony podlega

odrzuceniu wprost (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 30 września

2020 r., II CZ 33/20, LEX nr 308248, z 8 października 2020 r., IV CZ 67/20, LEX nr

3066980). Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie należy

do Sądu Najwyższego. Oznacza to zatem, że w postępowaniu wywołanym jej

wniesieniem obowiązuje zastępstwo stron przez adwokata lub radcę prawnego.

W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego odrzucające skargę

jako wniesioną z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c. miało oparcie w art. 4246 § 3 k.p.c.,

który przewiduje odrzucenie skarg dotkniętych omawianym brakiem przez sąd,

który wydal zaskarżone orzeczenie.

O kosztach postępowania kasacyjnego obejmujących wynagrodzenie

adwokata reprezentującego odwołującego się z urzędu, orzeczono na podstawie §

16 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14

maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu

terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu (jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r. poz. 87).

[a.ł]