Sędzia na oględzinach o przeoraniu pasu gruntu. SN nie zezwolił na ściganie karne

Sąd Najwyższy uchwałą z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt I ZI 71/23 nie

uwzględnił wniosku pełnomocnika wnioskodawcy A. B. o zezwolenie na

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Rejonowego w L. X. Y. za

to, że w dniu 11 kwietnia 2022 r., w Z., podczas oględzin nieruchomości w sprawie,

w której sędzia X. Y. jest referentem, pomówił A. B., że ten przeorał pas gruntu

sąsiada, a fakt taki nie miał miejsca, tj. o czyn z art. 212 § 1 k.k.

II ZIZ 4/25

2

Zażalenie na powyższą uchwałę złożył pełnomocnik wnioskodawcy A. B. –

adwokat P. S. Zaskarżonej uchwale zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych

wziętych za podstawę uchwały polegający na stwierdzeniu, że wnioskodawca nie

uprawdopodobnił faktu, że sędzia X. Y. nie popełnił przestępstwa na jego szkodę,

podczas gdy zaprezentowany przez wnioskodawcę materiał dowodowy daje

podstawy do uznania, że takie przestępstwo zaistniało. Podnosząc powyższy

zarzut, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały poprzez zezwolenie na

pociągnięcie sędziego Sądu Rejonowego w L. X. Y. do odpowiedzialności karnej

ewentualnie uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i skierowanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie pełnomocnika wnioskodawcy nie jest zasadne.

Weryfikacja zaskarżonego rozstrzygnięcia w kontekście podniesionego w

wywiedzionym środku odwoławczym zarzutu - sprowadzającego się w swej istocie

do argumentacji o charakterze wyłącznie kontestacyjnym - przekonuje bowiem o

konieczności utrzymania zaskarżonej uchwały w mocy jako w pełni słusznej i

pozbawionej jakichkolwiek uchybień.

Sąd Najwyższy wskazuje, iż Sąd I instancji prawidłowo, zgodnie z zasadą

swobodnej oceny dowodów ustalił stan faktyczny i doszedł do przekonania, iż w

sprawie z wniosku pełnomocnika wnioskodawcy A. B. nie zachodzą przesłanki

ustawowe do zezwolenia na pociągnięcie sędziego X. Y. do odpowiedzialności

karnej za przestępstwo z art. 212 § 1 k.k. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji,

zarejestrowania wypowiedź sędziego może być przedmiotem oceny w

postępowaniu o jego wyłączenie, ze względu na wątpliwości co do bezstronności,

albowiem nie sposób jednocześnie stwierdzić, że ta nieprzemyślana wypowiedź,

wynikająca z określonego przebiegu czynności oględzin, która mogła wskazywać

na potencjalny brak bezstronności w sprawie, a która z ust sędziego nie powinna

paść, stanowi zarazem przestępstwo z art. 212 § 1 k.k.

Zgodnie z treścią art. 80 § 2c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 334 t.j. – dalej powoływana

jako u.s.p.), Sąd Dyscyplinarny - Sąd Najwyższy w składzie jednego sędziego

II ZIZ 4/25

3

orzekającego w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, wydaje uchwałę zezwalającą

na pociągnięcie sędziego sądu powszechnego do odpowiedzialności karnej, jeżeli

zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przez niego

przestępstwa. Sformułowanie „dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia

przez niego przestępstwa” określa materialną podstawę decyzji w przedmiocie

zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej. Jest ono

tożsame z pojęciem użytym w art. 313 § 1 k.p.k. Na gruncie wykładni tego przepisu

k.p.k. wskazuje się, że wydanie postanowienia o przedstawieniu zarzutów wymaga

istnienia bardziej rozbudowanej faktycznej podstawy, niż ta, która wystarcza do

wszczęcia śledztwa lub dochodzenia w rozumieniu art. 303 k.p.k. Poza

uzasadnionym podejrzeniem popełnienia przestępstwa musi istnieć także

dostatecznie uzasadnione podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba. Czyli to

coś więcej niż uzasadnione podejrzenie, jakim posłużył się ustawodawca w art. 303

k.p.k. i znacznie więcej niż uzasadnione przypuszczenie, którego to zwrotu użyto w

art. 244 § 1 k.p.k. (por. uchwała Sądu Najwyższego z 27 marca 2025 r., II ZIZ

16/23).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego podkreśla

się, że sformułowanie „dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia

przestępstwa” jest niedookreślone, zatem ocena, czy spełniona została opisana

nim przesłanka, zawsze zależy od konkretnych okoliczności sprawy (por. np.

uchwała Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z 18 października 2004 r.,

SNO 40/04), jednakże, jak wskazuje się, podejrzenie popełnienia przestępstwa

musi być w pełni uzasadnione, nie nasuwające żadnych istotnych wątpliwości, ani

zastrzeżeń, zarówno co do popełnienia czynu jak i zaistnienia wszystkich znamion

konkretnego typu przestępstwa (por. uchwały Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego: z 8 maja 2007 r., SNO 21/07; z 27 stycznia 2009 r., SNO 95/08; z

20 lipca 2011 r., SNO 32/11).

Ponadto, Sąd Dyscyplinarny w postępowaniu o wyrażenie zgody na

pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej ma obowiązek oceny dowodów

na zasadach określonych w przepisach k.p.k., a więc przede wszystkim zgodnie z

zasadą swobodnej oceny dowodów, o jakiej mowa w art. 7 k.p.k., czyli z

uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i

II ZIZ 4/25

4

doświadczenia życiowego. Podane w tym przepisie kryteria (logika, wiedza i

doświadczenie), pozwalają również na dokonanie kontroli przestrzegania przez sąd

zasady swobodnej oceny dowodów w konkretnej sprawie. Podkreśla się w

orzecznictwie, że uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno zawierać wskazanie, jakie

fakty sąd uznał za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich w tej mierze oparł

się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych. Sąd dyscyplinarny

powinien w pierwszym rzędzie ocenić dowody, a dopiero następnie dokonać

analizy prawnej czy spełniona jest przesłanka uchylenia immunitetu, czyli czy

wskazują one, że zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia

przez sędziego przestępstwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego z 11 października 2005 r., SNO 43/05 oraz uchwała Sądu

Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z 23 lutego 2006 r., SNO 3/06)

Sędziowie podczas wymierzania sprawiedliwości mają obowiązek

dokonywania oceny poszczególnych zachowań stanowiących przedmiot

rozpoznania. Oceny te, odnoszące się do konkretnych osób, mogą narażać na

negatywny odbiór w opinii publicznej lub na utratę zaufania potrzebnego dla

danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Przykładowo - sformułowana

przez sędziego ocena zeznań świadka jako niewiarygodnych, niezgodnych z

prawdą, nawet kłamliwych może być odebrana jako wypowiedź o charakterze

zniesławiającym; zdyskwalifikowanie opinii biegłego jako niefachowej i wewnętrznie

sprzecznej zapewne podważa zaufanie do wykonywania działalności biegłego.

Wypowiedzi tego rodzaju zawarte w uzasadnieniu orzeczenia lub wypowiedziane w

trakcie przedstawiania ustnych motywów ogłoszonego wyroku nie stanowią jednak

z reguły przestępstwa, pozbawione są cechy bezprawności, stanowią bowiem

realizację obowiązków nałożonych na sędziów. Zauważyć trzeba, że podobne

reguły dotyczą prokuratorów, adwokatów czy radców prawnych, którym także

zasadniczo nie można przypisać przestępstwa w związku z przedstawianymi przez

nich w toku procesu ocenami i opiniami. Wyjątkowo jednak można uznać

zachowanie wymienionych osób, w tym sędziów, za zniesławiające i stanowiące

przestępstwo. Wykazać jednak trzeba, że konkretne działanie wykroczyło poza

granice uprawnień i obowiązków wynikających ze sprawowania urzędu sędziego.

Trzeba wykazać, że sędzia miał zamiar zniesławienia, że pod pozorem

II ZIZ 4/25

5

dokonywania czynności służbowych, w rzeczywistości chciał poniżyć daną osobę w

opinii publicznej lub narazić ją na utratę zaufania potrzebnego dla danego

stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 30

listopada 2016 r. SNO 49/16). Ocena okoliczności ustalonych w przedmiotowej

sprawie prowadzi do wniosku, że nie można takiego zamiaru dopatrywać się w

działaniach sędziego X. Y.

Z tych wszystkich względów, podnoszony przez skarżącego zarzut błędu w

ustaleniach faktycznych nie został w realiach materiału dowodowego sprawy

uprawdopodobniony.

Sąd Najwyższy przypomina, że zarzut błędu w ustaleniach faktycznych,

przyjętych za podstawę wyroku, jest tylko wówczas słuszny, gdy zasadność ocen i

wniosków, wyprowadzonych przez sąd orzekający z okoliczności ujawnionych w

toku przewodu sądowego nie odpowiada prawidłowości logicznego rozumowania.

Zarzut ten nie może jednak sprowadzać się do samej polemiki z ustaleniami sądu,

wyrażonymi w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, lecz wykazania, jakich

mianowicie konkretnych uchybień w zakresie zasad logicznego rozumowania

dopuścił się sąd w ocenie zebranego materiału dowodowego (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 24 marca 1975 r., II KR 355/74).

Skarżący nie spełnił wskazanego wymagania. Podkreślenia wymaga fakt,

że w postępowaniu w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do

odpowiedzialności karnej Sąd Dyscyplinarny, orzekający w trybie art. 80 § 2c u.s.p.,

nie jest uprawniony do przypisania popełnienia sędziemu określonego czynu, ani

do ustalenia, że do niego nie doszło – w obu wypadkach na poziomie pewności.

Orzeka wyłącznie na płaszczyźnie dostatecznego prawdopodobieństwa jego

popełnienia.

Zdaniem Sądu Najwyższego, Sąd I instancji przedstawił w uzasadnieniu

zaskarżonej uchwały w pełni prawidłową wykładnię przepisów obowiązującego

prawa, w tym art. 80 § 2c u.s.p. Wbrew twierdzeniom zażalenia zbadał materiał

dowodowy i prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. W pełny i przekonujący

sposób przedstawił przy tym w uzasadnieniu uchwały tok swojego rozumowania,

poddając analizie treść wypowiedzi sędziego wskazanego we wniosku. Na tej

podstawie Sąd I instancji trafnie uznał, że nie zachodzi dostateczny stopień

II ZIZ 4/25

6

prawdopodobieństwa, o którym mowa w art. 80 § 2c u.s.p. Sąd Najwyższy w

całości aprobuje zaskarżoną uchwałę, nie dostrzegając w zażaleniu argumentów,

które mogłyby ją skutecznie podważyć. Pamiętać przy tym należy, że rozważania

Sądu a quo koncentrowały się na ustaleniu, czy zachodzi dostatecznie

uzasadnione podejrzenie popełnienia przez sędziego przestępstwa. Przedmiotem

ocen nie były zatem trafność i stosowność użytych przez sędziego sformułowań w

perspektywie kontroli odwoławczej czy ich zgodność z zaleceniami metodycznymi

lub etycznymi.

Z tych wszystkich względów zażalenie, jako niezwierające jakichkolwiek

skutecznych argumentów, nie mogło doprowadzić do wzruszenia zaskarżonej

uchwały.

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 133

u.s.p. obciążając nimi Skarb Państwa.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[M. T.]

[r.g.]

Marek Dobrowolski Maria Szczepaniec Zbigniew Korzeniowski