Sędzia SN nie zostanie wyłączony ze sprawy z powodu sposobu swojego powołania

Do Sądu Najwyższego wpłynęło zażalenie pełnomocników wnioskodawcy

M.K. na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2025 r. o odmowie

zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu

Rejonowego […] w [...] X. Y. Do rozpoznania tej sprawy zarejestrowanej pod sygn.

akt II ZIZ 25/25 została wylosowana SSN Maria Szczepaniec.

Pełnomocnicy wnioskodawcy złożyli wniosek o wyłączenie SSN Marii

Szczepaniec od udziału we wskazanej sprawie. Wniosek ten został zarejestrowany

pod sygn. akt II ZO 116/26, a do jego rozpoznania został wylosowany SSN Paweł

Wojciechowski.

Pełnomocnicy wnioskodawcy w dniu 31 sierpnia 2026 r. złożyli wniosek

o wyłącznie SSN Pawła Wojciechowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt II

II ZO 126/26

2

ZO 116/26. Uzasadniając ten wniosek, podnieśli, że wymieniony sędzia został

powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia

8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw. Ich zdaniem prowadzi to do naruszenia standardu wskazanego w art.

6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

mówiącego o tym, że każdy sąd powinien być niezawisły, ustanowiony „zgodnie

z prawem”. Powołali się przy tym na:

1. orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach

prowadzonych przeciwko Polsce (Reczkowicz przeciwko Polsce);

2. uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-

1/20, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22, zgodnie z którymi Krajowa Rada Sądownictwa

ukształtowana we wskazanym wyżej trybie nie jest organem tożsamym z

organem konstytucyjnym, którego skład i sposób reguluje Konstytucja,

skutkiem czego jest obalenie domniemania niezawisłości i bezstronności

sędziego powołanego do pełnienia urzędu przy udziale wymienionego

organu.

Wnioskodawcy wskazali, że SSN Paweł Wojciechowski został powołany

na stanowisko sędziowskie w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych,

której status został zakwestionowany w wyroku Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z dnia 8 listopada 2021 r. Zdaniem wnioskodawców, stopniowe

rozszerzanie kognicji wskazanej Izby poprzez przekazywanie jej do rozpoznania

kolejnych kategorii spraw doprowadziło do tego, że Izba ta stała się sądem

szczególnym, orzekającym w kwestiach newralgicznych dla funkcjonowania

wymiaru sprawiedliwości.

Wnioskodawcy wskazali również, że SSN Paweł Wojciechowski sam pozostaje

członkiem składu orzekającego w sprawie II ZIZ 25/25. Jednocześnie w złożonym

przez pełnomocnika M.K. wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec

II ZO 126/26

3

od rozpoznania sprawy, wśród okoliczności wywołujących uzasadnione wątpliwości

co do jej bezstronności w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt II ZIZ 25/25,

wskazano na okoliczność jej powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a także fakt, iż pierwotnie sprawowała

ona urząd sędziego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, której

status jako sądu w rozumieniu konstytucyjnym został zakwestionowany. Sędzia

Paweł Wojciechowski, znajdując się w analogicznej sytuacji jak SSN Maria

Szczepaniec, decydując w przedmiocie jej wyłączenia od rozpoznania sprawy, de

facto wypowiadałaby się na temat własnego statusu jako sędziego Sądu

Najwyższego, wbrew zasadzie nemo iudex in causa sua.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, w części zaś odwołuje się

do okoliczności, których rozważenie w kontekście art. 41 § 1 k.p.k. jest

niedopuszczalne.

Treść wniosku wskazuje, że wątpliwość co do bezstronności SSN Pawła

Wojciechowskiego ma wynikać w znacznej mierze z faktu, że został on powołany

na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej z zastosowaniem art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r.

o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 1186), zwanej dalej „u.k.r.s.”,

a zatem – w ocenie wnioskodawcy – w procedurze wadliwej, niespełniającej

standardów niezawisłości i bezstronności, wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji i

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Przedstawione przez wnioskodawców wątpliwości co do bezstronności

wymienionego sędziego w sprawie o sygn. akt II ZO 116/26 wywiedzione zostały

zatem w najistotniejszym zakresie z okoliczności wręcz normatywnych,

towarzyszących jego powołaniu na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego – i na

tej kwestii skoncentrowano uzasadnienie wniosku.

Zwracając uwagę na tak zaprezentowaną argumentację wniosku

o wyłączenie sędziego, przy jego ocenie należy uwzględnić aktualnie obowiązujące

II ZO 126/26

4

brzmienie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r.

poz. 622) – dalej „u.s.n.”, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r.

o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.

z 2022 r. poz. 1259), na mocy której do ustawy o Sądzie Najwyższym został

dodany art. 29 § 4 stanowiący wprost o tym, że okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do

podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania

jego niezawisłości i bezstronności. Jednocześnie, ustawodawca wspomnianą

nowelizacją wprowadził tryb tzw. testu bezstronności, w którym – zgodnie z art. 29

§ 5 u.s.n. – dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego (lub sędziego delegowanego) wymogów niezawisłości i bezstronności

z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy.

Treść powołanych wyżej regulacji normatywnych w istotny sposób

determinuje kierunek wykładni art. 41 § 1 k.p.k. Pojawia się bowiem pytanie, czy

w ogóle w polskim prawie ustrojowym istnieją regulacje dopuszczające wyłączenie

sędziego z powodów wyłącznie systemowych, związanych w istocie z przebiegiem

procesu nominacyjnego, a ściślej wręcz z porządkiem prawnym, zgodnie z którym

proces ten przebiegał. Odpowiedź na to pytanie, z punktu widzenia przywołanej

regulacji jest negatywna, co potwierdza również orzecznictwo Sądu Najwyższego.

W postanowieniu z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt III CB 55/23, Sąd Najwyższy

wskazał, że przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5

u.s.n. należy rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się

do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie

okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności

powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem

o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (tak też Sąd Najwyższy

w postanowieniu z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt III CB 18/24). Z kolei

w postanowieniu z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt III PUB 1/23, Sąd Najwyższy

II ZO 126/26

5

stwierdził, że „przedmiotem badania w trybie art. 29 § 5 u.s.n. jest dochowanie

„wymogów” (standardu) niezawisłości i bezstronności w kontekście konkretnej

sprawy w tym sensie, iż ewentualne deficyty niezawisłości i bezstronności mogą

oddziaływać na wynik tej sprawy. Ścisły związek badania z konkretną sprawą

potwierdza to, że powinno ono uwzględniać okoliczności dotyczące uprawnionego

oraz charakteru sprawy. (…) przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego

na tle art. 29 § 5 u.s.n. należy rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym,

odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem

w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne

okoliczności powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego

wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności”.

Uwzględniając powyższe, nie sposób uznać, że to, co jest wręcz wyraźnie

wykluczone przez jeden przepis prawa, z uzasadnionych powodów mających

szeroki, bo ustrojowy charakter, będzie dopuszczalne z punktu widzenia innego

przepisu prawa, w tym wypadku art. 41 § 1 k.p.k., mającego przecież charakter

procesowy, a więc, że ten ostatni przepis będzie w istocie mógł stanowić podstawę

abstrakcyjnego wyłączenia sędziego z powodów w istocie ustrojowych, gdyż

dotyczących otoczenia prawnego, w jakim dany sędzia został powołany na

stanowisko.

W art. 41 § 1 k.p.k. – przepisie, na który powołał się wnioskodawca, zawarto

ogólną podstawę wyłączenia sędziego (iudex suspectus), którą co do zasady może

być okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności

sędziego w danej sprawie. Nie ulega jednak wątpliwości, że zarówno instytucja tzw.

testu bezstronności przewidziana w przepisach ustawy o Sądzie Najwyższym (z

powodów, o których była już mowa), jak też mechanizm wyłączenia sędziego na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k., służą sądowej kontroli bezstronności sędziego, który

ma brać udział w rozpoznawaniu konkretnej, określonej sprawy, a nie wyłączeniu

z rozpoznawania spraw w ogóle, a taki sens ma złożony przez prokuratora wniosek.

Instytucje te różnią się natomiast zakresem przedmiotowym, który w przypadku

pierwszej z nich jest węższy. Ustawa o Sądzie Najwyższym w sposób szczególny

reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście okoliczności

II ZO 126/26

6

towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu,

a zatem w tym zakresie w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k. stanowi lex specialis,

wyłączając tym samym możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej

procedurze. Z drugiej strony, wyłączenie zawarte w art. 29 § 4 u.s.n. ma

oddziaływanie generalne, co wynika z jego ustrojowego charakteru. Przedstawione

stanowisko implikuje stwierdzenie, że w trybie art. 41 § 1 k.p.k. nie można oceniać

zagadnienia bezstronności sędziego w aspekcie okoliczności towarzyszących jego

powołaniu, co w konsekwencji przesądza o niedopuszczalności wniosku złożonego

na podstawie tego przepisu, w sytuacji gdy wniosek ten oparty jest jedynie na tych

okolicznościach.

Należy też zaznaczyć, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19 (który wszedł w życie z dniem 12 marca

2020 r.), przepis art. 41 § 1 k.p.k. utracił moc w zakresie, w jakim dopuszczał

rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania

sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a

u.k.r.s. Już choćby z tego powodu rozważenie okoliczności przytoczonych we

wniosku w kontekście powołanego przepisu jest niedopuszczalne.

Powyższych konstatacji nie podważa powołana w uzasadnieniu wniosku

argumentacja, odwołująca się do treści uchwały połączonych Izb: Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., sygn. akt BSA I-4110-1/20. Zawarte w tej uchwale zapatrywania co do

nienależytej obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) tworzonego przez sędziów

powołanych na zajmowane stanowiska sędziowskie w Sądzie Najwyższym na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) utraciły swą

aktualność, wobec wejścia w życie – z dniem 21 kwietnia 2020 r. – wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20.

W powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny uznał wspomnianą uchwałę

za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art.

II ZO 126/26

7

8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej,

a także z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności. Należy przypomnieć, że skutkiem wejścia w życie powołanego

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest utrata mocy obowiązującej aktu,

którego niezgodność z normami prawnymi wyższego rzędu została stwierdzona

w tym orzeczeniu, co jasno wynika z art. 190 ust. 3 Konstytucji.

Bezskuteczne w kontekście analizowanej sprawy jest powoływanie się przez

wnioskodawcę na orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, których

moc wiążąca ogranicza się wyłącznie do spraw, na tle których zostały one wydane.

Należy przypomnieć, że orzeczenia te nie mają charakteru źródeł prawa

powszechnie obowiązującego i nie wywołują skutków erga omnes. Nie mają też

znaczenia prejudycjalnego w niniejszej sprawie.

Podobnie – jako niemającą charakteru źródła prawa powszechnie

obowiązującego i odnoszącą skutek prawny w sprawie, na tle której została wydana

– należy ocenić powołaną w uzasadnieniu uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22. Nie ma ona zresztą charakteru zasady

prawnej i wiązała jedynie sąd, który wystąpił z pytaniem prawnym w trybie art. 441

§ 1 k.p.k.

Za nieuprawniony należy uznać pogląd wnioskodawcy, upatrujący

naruszenia zasady nemo iudex in causa sua, wynikającej z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.,

co ma przejawiać się w tym, że objęty wnioskiem o wyłączenie sędzia

rozstrzygałaby w sprawie o sygn. akt II ZO 116/26 w oparciu o okoliczności, które

również jego dotyczą. Zgodnie z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. sędzia jest z mocy prawa

wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio.

Wykładnia językowa tego określenia wskazuje, że chodzi tu

o sprawę, która wprost ma związek z osobą sędziego, a więc taka sprawa,

rozstrzygnięciem której sędzia jest osobiście zainteresowany. Zwrot bezpośrednio,

którym posługuje się powołany przepis oznacza zatem, że pomiędzy sprawą

określonego sędziego, a jego osobą, nie ma ogniw pośrednich, a więc że wynik tej

sprawy ma bezpośrednio oddziaływać na prawa i obowiązki sędziego orzekającego.

Rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od

II ZO 126/26

8

rozpoznania sprawy o sygn. akt II ZIZ 25/25 nie dotyczy bezpośrednio SSN Pawła

Wojciechowskiego, a do realizacji przesłanki wyłączenia sędziego, o której mowa

w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., zaistnienie tego typu relacji jest wymagane. W tej sytuacji

nie ma znaczenia również to, że SSN Paweł Wojciechowski wraz z SSN Marią

Szczepaniec tworzy skład orzekający w sprawie o sygn. akt II ZIZ 25/25.

Zupełnie bezzasadne z punktu widzenia ewentualnych deficytów

bezstronności są też zarzuty wnioskodawców co do tego, że SSN Paweł

Wojciechowski został powołany na stanowisko sędziowskie w Izbie Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Wnioskodawca wywodząc, że wskazana Izba

nie spełnia standardów bezstronnego i niezawisłego sądu, ustanowionego ustawą,

nie dostrzega, że unormowania prawne rangi ustawowej, na mocy których

utworzono wskazaną Izbę i które regulują jej ustrój i właściwość, mają moc

powszechnie obowiązującą i nie zostały nigdy zakwestionowane w drodze środków

prawnych, które zgodnie z postanowieniami art. 188, 191, 193 Konstytucji temu

celowi służą. Przede wszystkim należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt K 7/21, stwierdził niezgodność

z Konstytucją zdania pierwszego art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności w zakresie, w jakim unormowanie to przy ocenie

spełnienia warunku „sądu ustanowionego ustawą” uprawnia sądy krajowe do

dokonywania oceny zgodności z Konstytucją i Konwencją ustaw dotyczących m.in.

ustroju sądownictwa i właściwości sądów.

Konkludując, należy stwierdzić, że wniosek o wyłączenie SSN Pawła

Wojciechowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt II ZO 116/26 pozbawiony

jest merytorycznych podstaw, w części zaś oparty jest na podstawach

konstytucyjnie niedopuszczalnych.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]

II ZO 126/26

9