Sąd Najwyższy nie wyłączył sędziego od sprawy prokuratora mimo zarzutu wadliwego powołania

Pismem z 2 września 2026 r., prokurator A.P., wniósł na podstawie art. 2, 3 §

1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze, art. 6 ust 1

EKPC i art. 41 § 1,42 § 1 i 45 § 1 k.p.k. o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego

od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 38/26, z uwagi na to, że nie

może on tworzyć i nie utworzy sądu realizującego prawo obywatela X. Y. do sądu

ustanowionego ustawą, niezależnego, bezstronnego i niezawisłego, a w

konsekwencji nie może orzekać – z uwagi na wadliwość „powołania" do Sądu

Najwyższego w procedurze przed niespełniającym wymogów konstytucyjnych

gremium będącym wyłącznie z nazwy Krajową Radą Sądownictwa, a zatem z mocy

prawa nie jest sądem co spowoduje, że dopuszczanie do orzekania doprowadzi do

II ZO 130/26

2

wydania rozstrzygnięcia z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k.

Ponadto wniósł o przekazanie sprawy do rozpoznania składowi orzekającemu

stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny, spełniającemu

wymogi określone w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47

Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.,

zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.U.

z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że SSN Tomasz Demendecki został

powołany do Sądu Najwyższego na wniosek tzw. Krajowej Rady Sądownictwa,

niespełniającego wymogu organu niezależnego, ale ponadto „owo powołanie

nastąpiło do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (IKNiSP), czyli „sądu

specjalnego”, o czym w sposób jednoznaczny wypowiadał się już i TSUE i ETPC.

Tym samym nie został powołany do Izby Odpowiedzialności Zawodowej, w której

obecnie niezasadnie przydzielane są mu do rozpoznania sprawy. Przeniesienie

bowiem do tej legalnej Izby Sądu Najwyższego nastąpiło nie na mocy aktów

konstytucyjnie umocowanych organów uprawnionych do powoływania sędziów tej

Izby, lecz decyzją osoby jedynie realizującej czynności Pierwszego Prezesa Sądu

Najwyższego, tak samo jak i on wadliwie do tego Sądu powołanej i namaszczonej do

„sprawowania” tej funkcji w wyniku szeregu naruszeń proceduralnych - przez

ówczesnego Prezydenta RP, z którym pozostawała w zażyłych relacjach

towarzyskich. Doszło zatem do ominięcia wymogów określonych w art. 179

Konstytucji RP.”

Wskazał, że wadliwość powołań, którą szczegółowo omówiono w uchwale

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA 1-4110-1/20, w uchwałach składu

siedmiu sędziów SN z 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22 oraz z 24 września

2025 r., sygn. akt I PZP 1/25 nie może prowadzić do usankcjonowania pierwotnej

wady, a tym bardziej uprawniać do orzekania w innych Izbach SN. Ta pierwotna

wadliwość powołania do SN w konkursie do ID czy IKNiSP nie może być również

konwalidowana w drodze technicznych zabiegów. Skutek taki mógłby zostać

II ZO 130/26

3

osiągnięty wyłącznie poprzez przeprowadzenie prawidłowej procedury powołania na

urząd sędziego Izby Karnej SN z udziałem odpowiadających wymogom

konstytucyjnym organów.

Podkreślił, że wadliwość powołania Tomasza Demendeckiego do Sądu

Najwyższego wynika też z normatywnej treści art. 41 § 1 k.p.k., art. 45 ust.

1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC i art. 47 Karty Praw Podstawowych UE. Wskazał,

że rolą tych przepisów jest bowiem zagwarantowanie stronom prawa do

bezstronnego, niezależnego, niezawisłego sądu. W ocenie wnioskodawcy sam fakt

brania udziału w orzekaniu osoby powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego

na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r.

prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Zdaniem wnioskodawcy niewyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od

orzekania w przedmiotowej sprawie doprowadzi do wydania rozstrzygnięcia

z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., gdyż

wiążącej wszystkie składy orzekające, bo mającej moc zasady prawnej, uchwale

połączonych Izb z 23 stycznia 2020 r. Ponadto naruszy fundamentalne prawo strony

do sądu i wygeneruje zbędne koszty oraz spowoduje niczym nieuzasadnione

przewlekanie niepewności strony postępowania co do jej sytuacji prawnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego nie jest zasadny.

Wątpliwości co do bezstronności SSN Tomasza Demendeckiego,

wyznaczonego do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt II ZOW 38/26,

wnioskodawca upatrywał w okoliczności powołania tego Sędziego na stanowisko

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3).

Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko

Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że wyłączenie

sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne.

W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne

jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności

z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia

II ZO 130/26

4

do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy

z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy

stanowi, że: „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie

mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego

z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”.

Wnioskodawca nie przywołał innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę

przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „sędzia ulega

wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł:

1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę

mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej

sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania

tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U.

z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks

postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego

z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie

którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający

dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty),

a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego

powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim

obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art.

144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę

rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania

urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających

II ZO 130/26

5

z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności

czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku

z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji.

Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić,

że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem

stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny

dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex

suspectus).

Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca

2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że:

Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza

rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności

wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny

orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks

postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na

podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U.

z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r.

o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020

r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy –

art. 176 ust. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie prawo

(zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7 października

2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r., K 7/21, z 11

grudnia 2023 r., Kp 1/23).

II ZO 130/26

6

W sprawie nie ma też zastosowania art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Powołane w we

wniosku orzeczenia Sądów nie są źródłem prawa powszechnego i dlatego nie

zastępują ustawy, w tym szczególnej regulacji dotyczącej wyłączenia sędziego

z mocy prawa (art. 8, art. 87 Konstytucji RP, art. 40 k.p.k.).

Sąd Najwyższy w składzie połączonych Izb, 3 grudnia 2025 r., podjął uchwałę:

1. Żaden sąd lub inny organ władzy publicznej nie jest uprawniony do uznania

orzeczenia Sądu Najwyższego za niebyłe i pominięcia jego skutków, nawet jeśli

miałoby to nastąpić z odwołaniem się do prawa Unii Europejskiej. 2. Rzeczpospolita

Polska nie przekazała organom Unii Europejskiej lub jakiejkolwiek innej organizacji

międzynarodowej kompetencji do stanowienia norm regulujących organizację

i funkcjonowanie krajowego wymiaru sprawiedliwości, ani do określania zakresu,

w którym mogą być one stosowane. Kompetencje te przysługują wyłącznie

konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej i nie podlegają przekazaniu

na podstawie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP, w konsekwencji nie znajduje w tym

zakresie zastosowania art. 91 ust. 2 i 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP (sygn. I NZP

7/25).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]