Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania wniosek notariusz o wyłączenie dwóch sędziów SN

Pismem z dnia 21 września 2026 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego)

obrońca obwinionej wniosła o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN

Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZK 36/24.

W uzasadnieniu formułowanego postulatu wnioskująca argumentowała, iż

wskazani we wniosku sędziowie został wadliwie powołani na stanowiska sędziego

Sądu Najwyższego, tj. na skutek udziału w procedurze przed Krajową Radą

Sądownictwa w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,

który to organ „z uwagi na sposób jego obsadzenia jest uwarunkowany politycznie,

co zostało potwierdzone w szczególności w orzecznictwie Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu

Najwyższego”.

II ZO 141/26

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek w przedmiocie wyłączenia SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN

Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZK 36/24 należało

pozostawić bez rozpoznania. Argumentacja przytoczona we wniosku, koncentrująca

się wokół kwestii związanych z procedurą nominacyjną sędziów objętych wnioskiem

o wyłączenie oraz zapatrywań prawnych zawartych w wybranych judykatach sądów

krajowych i międzynarodowych, w zupełności pomija bowiem obowiązujący

w Rzeczypospolitej Polskiej stan prawny.

Na wstępie, przypomnienia wymaga, że zgodnie z treścią art. 190 ust.

1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie

obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że orzeczenia te wiążą sądy, Sąd

Najwyższy, a także strony, które nie mogą wywodzić skutków prawnych z przepisów,

których konstytucyjność została zakwestionowana. Orzecznictwo Trybunału

Konstytucyjnego wskazuje natomiast, że niekonstytucyjnym, a zatem

niedopuszczalnym jest rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego, który obejmuje

zarzuty odnoszące się do okoliczności jego powołania (m.in. wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 10 marca 2022 r., sygn. akt K 7/21).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł,

iż: art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego

(Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę mogącą

wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie

uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania tego

sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji;

art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r.

poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks

postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego

z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie

którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla

swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją

jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia

II ZO 141/26

3

urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest

niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji; art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę

rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania

urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających

z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności

czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku

z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji. Wprawdzie wskazany

wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić, że przedstawiona

w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem stosowania art. 41 § 1 k.p.k.

ze względu zbieżną podstawę oceny dopuszczalności wyłączenia sędziego od

rozpoznania sprawy na wniosek.

Powołać również w tym miejscu należy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2

czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że art. 49 § 1 ustawy z dnia

17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460,

ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego

z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest

niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Co do kwestii związanych z podstawą prawną złożonego wniosku

o wyłączenie należy również wskazać, że zgodnie z wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19 (który wszedł w życie

z dniem 12 marca 2020 r.), przepis art. 41 § 1 k.p.k. utracił moc w zakresie, w jakim

dopuszczał rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości

powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na

podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Już choćby z tego powodu rozważenie okoliczności przytoczonych we wniosku

w kontekście powołanego przepisu jest niedopuszczalne.

Nadto wskazać należy na pkt. I uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10

października 2024 r., sygn. akt III CZP 44/23, której nadano moc zasady prawnej,

w którym to wskazano, iż żądanie sędziego lub wniosek o wyłączenie sędziego od

II ZO 141/26

4

rozpoznania sprawy oparte wyłącznie na okolicznościach towarzyszących powołaniu

tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych, a w takiej sytuacji stosuje się per

analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c.

Skoro więc wniosek o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN

Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZK 36/24 został oparty

wyłącznie na okolicznościach odnoszących się do ich powołania na stanowisko

sędziego Sądu Najwyższego z rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym z zastosowaniem art. 9a u.k.r.s., to należało uznać, że wniosek ten

– jako pozbawiony podstaw formalnoprawych – jest niedopuszczalny z mocy ustawy,

co też wykluczało możliwość jego rozpoznania.

Powyższych konstatacji nie podważa również powołana w uzasadnieniu

wniosku argumentacja, odwołująca się do treści uchwały połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20. Zawarte w tej uchwale zapatrywania co do

nienależytej obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) tworzonego przez sędziów

powołanych na zajmowane stanowiska sędziowskie w Sądzie Najwyższym na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) utraciły swą aktualność, wobec

wejścia w życie – z dniem 21 kwietnia 2020 r. – wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20. W powołanym orzeczeniu Trybunał

Konstytucyjny uznał wspomnianą uchwałę za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt

17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji, art. 2 i art.

4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, a także z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności. Należy przypomnieć, że skutkiem wejścia

w życie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest utrata mocy

obowiązującej aktu, którego niezgodność z normami prawnymi wyższego rzędu

została stwierdzona w tym orzeczeniu, co jasno wynika z art. 190 ust. 3 Konstytucji.

Z kolei powołane w uzasadnieniu wniosku orzeczenia Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie

mają mocy powszechnie obowiązującej normy prawnej i nie wywierają skutków erga

omnes. Mają jedynie moc wiążącą w sprawach, na tle których zostały wydane.

Niezależnie od tego wskazują państwom uznającym zwierzchność tych Trybunałów

II ZO 141/26

5

na potrzebę określonego ukształtowania obowiązującego w tych państwach

porządku prawnego, nie ingerując samoistnie w treść norm prawnych w tym

porządku obowiązujących. W tej sytuacji powołanie się przez autora wniosku

w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie na orzecznictwo tych Trybunałów nie mogło

odnieść skutku w niniejszej sprawie.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż zaprezentowana przez autora

wniosku argumentacja nie zawiera w swej treści okoliczności, które mogłyby

podawać w wątpliwość bezstronność SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN

Marka Siwka. Wnioskująca nie przedstawiła bowiem skonkretyzowanych

okoliczności, mogących wzbudzić u przeciętnego i rozsądnie rozumującego

obserwatora procesu uzasadnioną wątpliwość co do istnienia w sprawie

o sygnaturze II ZK 36/24 kierunkowego nastawienia sędziów - czy to do uczestników,

czy też do przedmiotu postępowania, która zestawiona z przedmiotem

rozstrzygnięcia w uprzednio powołanej sprawie prowadziłaby do wniosku

o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności. Autor wniosku nie wykazał, aby

wskazani Sędziowie dokonali oceny sprawy o sygn. akt II ZK 36/24 (jako orzekający)

przed jej rozpoznaniem, bądź też wyrażali opinię oceniającą uczestników tego

postępowania, która świadczyłyby o ich nastawieniu do sprawy lub osób w nim

uczestniczących.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[J.J.]

[a.ł]