Sąd Najwyższy utrzymał odmowę pełnomocnika z urzędu do kasacji dla pokrzywdzonego

Przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym Krajowej Izby Radców Prawnych

zawisła sprawa radcy prawnej K. M., obwinionej o popełnienie przewinienia

dyscyplinarnego z art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 6, 7 ust. 3,

11 oraz art. 12 ust. 3 Kodeksu etyki radcy prawnego. Orzeczeniem z dnia 8

października 2024 r., sygn. akt [...], Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby

Radców Prawnych w Warszawie utrzymał w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu

Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […] z dnia 29 października

2024 r., sygn. akt […], uniewinniające obwinioną od zarzucanych jej czynów.

Odpis orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego wraz

z uzasadnieniem został przekazany pokrzywdzonemu Z. W. przy piśmie z dnia

II ZO 146/25

2

16 grudnia 2024 r. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia przez

pokrzywdzonego kasacji od tego orzeczenia w terminie 30 dni od dnia jego

doręczenia wraz z uzasadnieniem, przy czym kasacja powinna być sporządzona

i podpisana przez pełnomocnika będącego adwokatem albo radcą prawnym.

Doręczenie nastąpiło do rąk adresata w dniu 2 stycznia 2025 r. na adres w K. – ten

sam, który był wielokrotnie wykorzystywany przez organy procesowe w związku z

jego uczestnictwem w postępowaniu dyscyplinarnym w charakterze

pokrzywdzonego.

W dniu 14 stycznia 2025 r. Z. W. wystąpił z wnioskiem

o wyznaczenie dla niego pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia i wniesienia

kasacji, oświadczając, że „lokalni prawnicy nie chcą się podjąć sporządzenia

i podpisania kasacji”, a brak pełnomocnika z urzędu uniemożliwi mu skorzystanie

z gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu.

W odpowiedzi na to wystąpienie Przewodniczący Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego pismem z dnia 24 stycznia 2025 r. poinformował Z. W., że zgodnie

z art. 87 § 1 k.p.k. w zw. z art. 88 § 1 k.p.k. warunkiem wyznaczenia pełnomocnika

z urzędu jest wykazanie, że nie jest się w stanie ponieść kosztów obrony bez

uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Podstawą przyznania

pełnomocnika z urzędu jest złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku,

dochodach i źródłach utrzymania, którego formularz został przekazany

pokrzywdzonemu. Oświadczenie to należało złożyć w terminie

7 dni od daty odbioru niniejszego pisma pod rygorem odmowy wyznaczenia

pełnomocnika z urzędu.

Wskazane pismo zostało wysłane Z. W. na jego adres w K.,

wielokrotnie wykorzystywany już wcześniej w korespondencji prowadzonej z nim w

toku postępowania. Pismo to po bezskutecznym awizowaniu w dniach 13 i 21

lutego 2025 r. (adresata nie zastano), zwrócono Krajowej Izbie Radców Prawnych

w dniu 3 marca 2025 r. jako nie podjęte w terminie.

Zarządzeniem z dnia 17 marca 2025 r., sygn. akt [...], Przewodniczący

Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie

II ZO 146/25

3

odmówił uwzględnienia wniosku o wyznaczenie Z. W. pełnomocnika z urzędu do

sporządzenia kasacji.

Zażalenie na to zarządzenie wniósł pokrzywdzony Z. W.

Zaskarżonemu zarządzeniu zarzucił:

1. błędne ustalenie stanu faktycznego przez przyjęcie, że wezwanie do

złożenia oświadczenia nie zostało przez niego odebrane. Skarżący wskazał,

że nie zostało mu prawidłowo dostarczone awizo, bowiem wszystkie awiza

dostarczane na jego adres są przez niego odbierane w Urzędzie Pocztowym

[…],

2. niewłaściwe rozpoznanie wniosku o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu.

Jego wniosek z dnia 14 stycznia 2025 r. nie był uzasadniony jego sytuacją

materialną lecz tym, że lokalni prawnicy nie chcieli podjąć się sporządzenia

skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W jego opinii wymaganie od niego

złożenia oświadczenia o stanie majątku, dochodach i źródłach utrzymania

jest w tej sytuacji bezcelowe.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie nie jest zasadne.

Za chybiony należy uznać zarzut z pkt. 1 zażalenia. Wbrew twierdzeniom

skarżącego, wezwanie do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku,

dochodach i źródłach utrzymania, wystosowane przez Przewodniczącego

Wyższego Sądu Dyscyplinarnego do pokrzywdzonego w piśmie z dnia 24 stycznia

2025 r., zostało wysłane pokrzywdzonemu prawidłowo, na podany przez niego

adres, który – jak już wyżej wskazano – był już wielokrotnie wykorzystywany

w korespondencji prowadzonej z nim przez sądy dyscyplinarne. To, jaki konkretnie

urząd pocztowy zajmuje się dostarczaniem pokrzywdzonemu korespondencji, nie

ma znaczenia w kontekście skuteczności doręczenia. Kluczowe znacznie

w analizowanym przypadku ma dochowanie procedury doręczenia przewidzianej

II ZO 146/25

4

w przepisach rozdziału 15 kodeksu postępowania karnego, a ta niniejszej sprawie

została zrealizowana bez uchybień. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 133 § 1 i

2 k.p.k., jeżeli doręczenia nie można dokonać w sposób wskazany w art. 132 k.p.k.,

pismo przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego pozostawia się

w najbliższej placówce pocztowej tego operatora pocztowego. O pozostawieniu

pisma doręczający umieszcza zawiadomienie w skrzynce do doręczania

korespondencji bądź na drzwiach mieszkania adresata lub w innym widocznym

miejscu ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo pozostawiono oraz że należy je

odebrać w ciągu 7 dni; w razie bezskutecznego upływu tego terminu, należy

czynność zawiadomienia powtórzyć jeden raz. W razie dokonania tych czynności

pismo uznaje się za doręczone. Tak też się stało w analizowanym przypadku.

Niezasadny okazał się również zarzut z pkt 2 zażalenia.

Skarżący wskazuje, że przeszkodą we wniesieniu przez niego skargi

kasacyjnej było to, że „lokalni prawnicy”, do których w tym zakresie się zwrócił,

odmawiali sporządzenia i podpisania tego środka zaskarżenia, objętego

tzw. przymusem adwokacko-radcowskim przewidzianym treścią art. 526 § 2 k.p.k.

w zw. z art. 741 pkt 1 ustawy o radcach prawnych. Zdaniem skarżącego ograniczyło

to przysługujące mu z mocy art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sądu.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego, należy wskazać na szereg

wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego, w myśl których prawo do sądu

gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji nie obejmuje swym zakresem prawa

do wniesienia kasacji. Realizacja konstytucyjnych gwarancji prawa do sądu nie

musi uwzględniać wprowadzenia przez ustawodawcę nadzwyczajnych środków

zaskarżenia umożliwiających rozpoznanie sprawy przez kolejną trzecią instancję

(por. wyroki TK: z dnia 6 października 2004 r., SK 23/02, OTK ZU nr 9/A/2004,

poz. 89, cz. III, pkt 7; z dnia 1 lipca 2008 r., SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz.

101, cz. III, pkt 5.1; z dnia 22 września 2015 r., SK 21/14, OTK ZU nr 8/A/2015, poz.

122, cz. III, pkt 3.5). Nie sposób stwierdzić ograniczenia prawa do sądu w realiach

niniejszej sprawy również z tego powodu, że jej przedmiotem jest kwestia

odpowiedzialności dyscyplinarnej radcy prawnego.

II ZO 146/25

5

Z kolei zasadniczym celem wprowadzenia obowiązku zastępstwa

procesowego realizowanego przez adwokata lub radcę prawnego jest dążenie

do zapewnienia odpowiedniej fachowości pismom procesowym. Wymaganie to ma

zapobiegać zwracaniu się z pismami, które nie mogłyby stać się przedmiotem

oceny dokonywanej przez sąd, czy to z uwagi na niespełnienie przewidzianych

prawem kryteriów formalnych, czy też formułowanie wystąpień bezzasadnych,

pozbawionych podstaw merytorycznych. W tym kontekście zrozumiałe jest objęcie

przymusem adwokackim przede wszystkim tych typów postępowań, które

wymagają od uczestników zaawansowanej wiedzy prawniczej oraz umiejętności jej

wykorzystania w procedurze sądowej. Nakaz działania przez profesjonalistę

gwarantować ma odpowiedni formalny i merytoryczny poziom postępowania.

Służyć ma zarówno stronie reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego,

jak i oddziaływać na tok postępowania sądowego, gwarantując w ten sposób jego

rzetelny i obiektywny przebieg (wyrok TK z dnia 21 czerwca 2016 r., SK 2/15, OTK

ZU A/2016, poz. 45, cz. III, pkt 4.2).

Mając powyższe w polu widzenia, należy uznać, że również w przypadku

kasacji przewidzianej w przepisach ustawy o radcach prawnych, prawo do jej

wniesienia może wiązać się z pewnymi ograniczeniami, które nie godzą

w gwarantowane konstytucyjnie prawo do sądu. Z pewnością ograniczeniem tym

jest przymus adwokacko-radcowski, nie mniej sygnalizowana trudność

w znalezieniu przez pokrzywdzonego adwokata lub radcy prawnego, który skłonny

byłby podjąć się tego zadania, może wskazywać na niezasadność wnoszenia tego

środka zaskarżenia lub brak możliwości przytoczenia rzeczowej argumentacji na

poparcie jego stanowiska procesowego.

Niezależnie od powyższego, należy podkreślić, że obowiązujące

unormowania prawne nie przewidują możliwości ustanowienia pełnomocnika

procesowego z urzędu w innych przypadkach, niż w sytuacji, kiedy zainteresowany

nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego bez uszczerbku

dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny (art. 78 § 1 k.p.k. w zw. 88 § 1 k.p.k.).

Ustawodawca nie przewidział sytuacji, w której trudności w ustanowieniu

II ZO 146/25

6

pełnomocnika spowodowane innymi przyczynami niż wyżej wymienione, mogłyby

uzasadnić wyznaczenie stronie pełnomocnika z urzędu.

W tej sytuacji działanie podjęte przez Przewodniczącego Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego ukierunkowane na uzyskanie od pokrzywdzonego oświadczenia

o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania należy uznać

za prawidłowe. Była to zarazem jedyna, przewidziana w obowiązujących

przepisach możliwość ustanowienia dla pokrzywdzonego pełnomocnika w celu

sporządzenia kasacji.

Wobec zatem niestwierdzenia w zaskarżonym zarządzeniu podniesionych

uchybień, należało utrzymać je w mocy.

[M. T.]

[a.ł]