Wniosek o wyłączenie sędziego SN z powodu jego powołania pozostawiony bez rozpoznania

Pismem z dnia 23 kwietnia 2026 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) M. J.

wniósł o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od udziału w sprawie

prowadzonej pod sygn. akt II ZO 21/25. W uzasadnieniu formułowanego postulatu

wnioskujący argumentował, iż wskazany we wniosku sędzia został wadliwie

powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, tj. na skutek udziału w

procedurze przed Krajową Radą Sądownictwa w trybie określonym przepisami

II ZO 49/26

2

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw. Nadto podniesiono, iż SSN Tomasz Demendecki

„jest stroną postępowania (powództwo dotyczy jego praw

i obowiązków)”, więc „orzekałby we własnej sprawie”. Jednocześnie autor wniosku

wniósł o niewyznaczanie do składu rozpoznającego wniosek o wyłączenie SSN

Tomasza Demendeckiego od udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZO

21/25 sędziów powołanych przy udziale organu ukształtowanego ustawą z dnia

8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek w przedmiocie wyłączenia SSN Tomasza Demendeckiego od

udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZO 21/25 należało pozostawić bez

rozpoznania. Argumentacja przytoczona we wniosku, koncentrująca się wokół

kwestii związanych z procedurą nominacyjną sędziego objętego wnioskiem

o wyłączenie oraz zapatrywań prawnych zawartych w wybranych judykatach sądów

krajowych i międzynarodowych, w zupełności pomija bowiem obowiązujący

w Rzeczypospolitej Polskiej stan prawny.

Na wstępie, przypomnienia wymaga, że zgodnie z treścią art. 190 ust.

1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie

obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że orzeczenia te wiążą sądy, Sąd

Najwyższy, a także strony, które nie mogą wywodzić skutków prawnych

z przepisów, których konstytucyjność została zakwestionowana. Orzecznictwo

Trybunału Konstytucyjnego wskazuje natomiast, że niekonstytucyjnym, a zatem

niedopuszczalnym jest rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego, który obejmuje

zarzuty odnoszące się do okoliczności jego powołania (m.in. wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 10 marca 2022 r., sygn. akt K 7/21).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł,

iż: art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego

(Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę mogącą

wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie

uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania tego

sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady

II ZO 49/26

3

Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji;

art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r.

poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks

postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego

z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie

którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla

swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją

jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia

urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest

niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji; art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę

rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania

urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego,

i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym

statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest

niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2

Konstytucji. Wprawdzie wskazany wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak

pozwala stwierdzić, że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również

na problem stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu zbieżną podstawę oceny

dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek.

Powołać również w tym miejscu należy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2

czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że art. 49 § 1 ustawy

z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz.

1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest

niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Co do kwestii związanych z podstawą prawną złożonego wniosku

o wyłączenie należy również wskazać, że zgodnie z wyrokiem Trybunału

II ZO 49/26

4

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19 (który wszedł w życie

z dniem 12 marca 2020 r.), przepis art. 41 § 1 k.p.k. utracił moc w zakresie,

w jakim dopuszczał rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu

wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani

na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie

Sądownictwa. Już choćby z tego powodu rozważenie okoliczności przytoczonych

we wniosku w kontekście powołanego przepisu jest niedopuszczalne.

Nadto wskazać należy na pkt. I uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10

października 2024 r., sygn. akt III CZP 44/23, której nadano moc zasady prawnej,

w którym to wskazano, iż żądanie sędziego lub wniosek o wyłączenie sędziego od

rozpoznania sprawy oparte wyłącznie na okolicznościach towarzyszących

powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych, a w takiej sytuacji

stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c.

Skoro więc wniosek o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od udziału

w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZO 21/25 został oparty wyłącznie na

okolicznościach odnoszących się do jej powołania na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego z rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym z zastosowaniem art. 9a u.k.r.s., to należało uznać, że wniosek ten

– jako pozbawiony podstaw formalnoprawych – jest niedopuszczalny z mocy

ustawy, co też wykluczało możliwość jego rozpoznania.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż zaprezentowana przez

autora wniosku argumentacja nie zawiera w swej treści okoliczności, które mogłyby

podawać w wątpliwość bezstronność SSN Tomasza Demendeckiego. Wnioskujący

nie przedstawił bowiem skonkretyzowanych okoliczności, mogących wzbudzić

u przeciętnego i rozsądnie rozumującego obserwatora procesu uzasadnioną

wątpliwość co do istnienia w sprawie o sygnaturze akt II ZO 21/25 kierunkowego

nastawienia sędziego - czy to do uczestników, czy też do przedmiotu postępowania,

która zestawiona z przedmiotem rozstrzygnięcia w uprzednio powołanej sprawie

prowadziłaby do wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego.

Autor wniosku nie wykazał, aby SSN Tomasz Demendecki dokonał oceny sprawy o

II ZO 49/26

5

sygn. akt II ZO 21/25 (jako orzekający) przed jej rozpoznaniem, bądź też wyrażał

opinię oceniającą uczestników tego postępowania, która świadczyłyby o jej

nastawieniu do sprawy lub osób w nim uczestniczących. Wbrew również

twierdzeniom autora wniosku przedmiotem sprawy o sygn. akt II ZO 21/25 nie jest

„powództwo dotyczące praw i obowiązków” wskazywanego sędziego.

Odnosząc się natomiast do postulatu o niewyznaczanie do składu

rozpoznającego niniejszy wniosek o wyłączenie sędziów, których status jest

„kwestionowany”, a zatem – wnioskując na podstawie argumentacji przedstawionej

w zakresie głównego żądania wniosku - powołanych przy udziale organu

ukształtowanego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, zasadniczego przypomnienia

wymaga, iż uregulowania Kodeksu postępowania karnego nie przewidują

wyłączenia sędziego in abstracto, gdyż zastosowanie powyższej instytucji

dopuszczalne jest w odniesieniu do konkretnej osoby, która została wyznaczona do

składu orzekającego w danej sprawie, a nie sędziego mogącego jedynie

teoretycznie, w przyszłości zostać wyznaczonym do jej rozpoznania (zob. aktualne

na gruncie postępowania dyscyplinarnego sędziów rozważania zawarte

w postanowieniach Sądu Najwyższego z: 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16, jak

również postanowienia Sądu Najwyższego z: 25 stycznia 2012 r., SNO 49/11, Lex

1215806; 10 października 2014 r., SNO 51/14, Lex 1511819). Niezależnie od

powyższego wskazać nadto należy, iż analiza wniosku, który nie zawiera rzeczowej

argumentacji w tym zakresie, wskazuje przy tym na konieczność przypomnienia, iż

wniosek o wyłączenie sędziego winien wykazać związek funkcjonalny pomiędzy

podnoszonymi okolicznościami (które muszą mieć charakter rzeczywisty

i obiektywny), a rozstrzygnięciem konkretnej sprawy, na podstawie których zasadne

jest przypuszczenie o możliwości wydania pozbawionego podstaw kierunkowego

rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[M. T.]

II ZO 49/26

6

[a.ł]