Obrońca radcy prawnego sygnalizował uchybienie. SN nie znalazł podstaw do wznowienia z urzędu

Postanowieniem z 27 marca 2025 r. w sprawie o sygn. akt II ZK 75/24, Sąd

Najwyższy w sprawie dyscyplinarnej obwinionego radcy prawnego M. D. oddalił

kasację jako oczywiście bezzasadną, wniesioną przez obrońcę obwinionego od

orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w

Warszawie z 21 lutego 2024 r., sygn. akt […], utrzymującego w mocy orzeczenie

Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […] z 26

kwietnia 2022 r., sygn. akt […].

Pismem z 20 maja 2025 r. obrońca obwinionego, wskazując na zaistnienie

uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., wniósł o rozważenie możliwości wznowienia

postępowania prowadzonego przed Sądem Najwyższym z powodu nienależytej

obsady sądu.

II ZO 50/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W myśl art. 540 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., postępowanie sądowe zakończone

prawomocnym orzeczeniem wznawia się, jeżeli:

1. w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, a istnieje

uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść

orzeczenia;

2. po wydaniu orzeczenia ujawnią się nowe fakty lub dowody wskazujące na to,

że:

a) skazany nie popełnił czynu albo czyn jego nie stanowił przestępstwa lub

nie podlegał karze,

b) skazano go za przestępstwo zagrożone karą surowszą albo nie

uwzględniono okoliczności zobowiązujących do nadzwyczajnego złagodzenia kary

albo też błędnie przyjęto okoliczności wpływające na nadzwyczajne obostrzenie

kary,

c) sąd umorzył lub warunkowo umorzył postępowanie karne, błędnie

przyjmując popełnienie przez oskarżonego zarzucanego mu czynu.

Postępowanie wznawia się na korzyść strony, jeżeli Trybunał Konstytucyjny

orzekł o niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub

z ustawą przepisu prawnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie;

wznowienie nie może nastąpić na niekorzyść oskarżonego (art. 540 § 2 k.p.k.).

Z kolei zgodnie z treścią art. 540 § 3 k.p.k., postępowanie wznawia się na korzyść

oskarżonego, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu

międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej

przez Rzeczpospolitą Polską. Dodatkowo szczególne podstawy wznowienia

wskazane zostały w 540b oraz art. 542 § 3 k.p.k.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w uchwale 7 sędziów z 24 maja

2005 r., I KZP 5/05, Sąd Najwyższy stwierdził, że wznowienie postępowania na

podstawie art. 542 § 3 k.p.k., w związku z ujawnieniem się jednego z uchybień

II ZO 50/25

3

wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., może nastąpić tylko z urzędu, nie zaś na

wniosek strony. Nie przekreśla to możliwości wykorzystania inicjatywy stron w celu

skorygowania rzeczywistych uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. Zawsze

pozostaje otwarta droga sygnalizowania organowi procesowemu uchybienia

należącego do katalogu bezwzględnych przyczyn odwoławczych w celu jego

ujawnienia, z którym to działaniem ustawa wiąże obowiązek podjęcia działania

z urzędu. Pełne zastosowanie znajdzie tu instytucja przewidziana w art. 9 § 2 k.p.k.,

umożliwiająca stronom wystąpienie z wnioskiem o dokonanie czynności z urzędu.

Natomiast w przypadku braku zaistnienia sygnalizowanego uchybienia,

procedowanie w tym trybie nie wymaga wydania orzeczenia stwierdzającego, że

wskazywana usterka nie występuje. Podobne stanowisko wyrażane było w wielu

orzeczeniach Sądu Najwyższego zapadłych zarówno przed, jak i po wydaniu

wspomnianej uchwały (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 kwietnia

2005 r., II KO 59/04; z 8 czerwca 2005 r., IV KO 5/05; z 23 lutego 2010 r.; z 15

czerwca 2011 r., II KO 38/21; z 22 listopada 2012 r., V KO 83/16; z 16 lipca 2024 r.,

I KO 12/24).

Pismo obrońcy obwinionego radcy prawnego M. D. z 20 maja 2025 r.,

może być potraktowane jedynie jako sygnalizacja mogąca posłużyć do

zainicjowania wznowienia postępowania z urzędu, w przypadku faktycznego

zaistnienia bezwzględnych podstaw odwoławczych wskazanych w art. 542 §

3 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 lutego 2005 r.,

II KO 38/04).

Należy podkreślić, że instytucja wznowienia postępowania zaliczana jest do

nadzwyczajnych środków zaskarżenia, a w literaturze podkreśla się, że instytucja ta

jest oparta na założeniu, że jedynie w sytuacjach szczególnie rażących nie można

pogodzić prawomocności i stabilności orzeczenia sądowego z prawidłowym

wymiarem sprawiedliwości (zob. W. Kozielewicz, Wznowienie postępowania

dyscyplinarnego [w:] Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów, prokuratorów,

adwokatów, radców prawnych i notariuszy, Warszawa 2016, Lex online).

II ZO 50/25

4

W złożonym wniosku wnioskodawca ani nie wskazał istnienia żadnej

z przesłanek ujętych w art. 540 k.p.k., ani nie wskazał żadnej podstawy prawnej

w oparciu o którą wywiódł swój wniosek.

W niniejszej sprawie brak jest przesłanek do wznowienia postępowania

z urzędu. Sąd Najwyższy zwraca przede wszystkim uwagę, że zgodnie

z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego postanowienie o oddaleniu kasacji

jako oczywiście bezzasadnej nie należy do kategorii prawomocnych orzeczeń

kończących postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. W świetle tego

przepisu wznowienie dotyczyć może jedynie postępowania sądowego

zakończonego prawomocnym orzeczeniem, co oznacza, że o tym postępowaniu

traktują wszystkie podstawy wznowieniowe, w tym także określone w art. 542

§ 3 k.p.k., dotyczące wznowienia postępowania z urzędu. Oddalając kasację od

wyroku Sąd Najwyższy orzeka o niezasadności tego środka zaskarżenia w sytuacji,

w której wyrok kończący postępowanie w sprawie jest już prawomocny.

Postępowanie kasacyjne jest postępowaniem nadzwyczajnym, zaś kasację wnosi

się od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie sądowe, które to

orzeczenie podlega dyspozycji art. 540 § 1 k.p.k. (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 23 marca 2023 r., I KZP 17/22 i przywołane tam orzecznictwo Sądu

Najwyższego). Ma ono w pełni zastosowanie do postępowań dyscyplinarnych,

w ramach, których istnieje możliwość wniesienia kasacji (zob. zarządzenia Sądu

Najwyższego: z 18 listopada 2022 r., II ZO 62/22; z 26 marca 2025 r., II ZO 108/24).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

[M. T.]

[r.g.]