Sąd Najwyższy podniósł zwrot kosztów obrony uniewinnionej sędzi do 10 300 zł

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt I ZSK 5/22,

uniewinnił sędzię Sądu Okręgowego w [...] w stanie spoczynku X. Y. do popełnienia

zarzucanego jej przewinienia dyscyplinarnego, obciążając Skarb Państwa kosztami

postępowania dyscyplinarnego. Rozstrzygnięcie to utrzymano w mocy wyrokiem

Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2025 r., sygn. akt II ZOW 25/24, przy czym

kosztami postępowania odwoławczego również obciążono Skarb Państwa.

Obrońca obwinionej adw. T.M. wnioskiem z dnia 21 maja 2025 r. wniósł o

zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz obwinionej zwrotu kosztów zastępstwa

II ZO 65/25

2

procesowego za postępowanie dyscyplinarne przed Sądem Najwyższym w kwocie

10 300 zł. W uzasadnieniu wniosku obrońca wskazał, że obwiniona z tytułu

ustanowienia obrońcy poniosła wydatki określone umową ustną oraz stwierdzonymi

sześcioma fakturami VAT, które dołączył do wniosku.

Postanowieniem z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II ZOW 25/24, Sąd

Najwyższy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz X. Y. kwotę 2 400 zł powiększoną

o 23% VAT z tytułu kosztów ustanowienia w sprawie obrońcy.

Na powyższe postanowienie zażalenie złożył obrońca, zaskarżając je w

części co do pkt. 1, w zakresie w jakim Sąd Najwyższy nie zasądził kwoty

wydatków za obrońcę z wyboru, a także co do pkt. 2 tego postanowienia.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił niezgodność z obowiązującym prawem,

zwłaszcza brak zastosowania przepisu § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie, polegającą na braku przyznania obwinionej od Skarbu Państwa zwrotu

poniesionych i udokumentowanych wydatków na pomoc prawną jednego obrońcy z

wyboru, w sytuacji, gdy sprawa dyscyplinarna obwinionej zakończyła się dla niej

korzystnie, tj. została ona uniewinniona. Obrońca zarzucił nadto, że przepisy nie

warunkują przyznania zwrotu wydatków za pomoc prawną obrońcy od ustalenia

przez Sąd Najwyższy cechy zawiłości czy wystarczającej zawiłości danej sprawy

karnej albo niespotykanego, zupełnie wyjątkowego nakładu pracy obrońcy, a takie

dodatkowe kryterium prawne nieznane ustawie wprowadzono w zaskarżonym

postanowieniu dla zwrotu faktycznie poniesionych kosztów obrony obwinionej.

Tymczasem Sąd Najwyższy oderwał swoje rozważania od faktycznie uiszczonego

przez obwinioną wynagrodzenia na rzecz obrońcy z wyboru oraz faktu, że

wynagrodzenie to mieści się w limicie do sześciokrotności stawki minimalnej.

Obrońca podniósł, że Sąd Najwyższy myli się twierdząc, że

w przedmiotowej sprawie stawka minimalna za postępowanie w pierwszej instancji

to 1200 zł. Sprawa niniejsza nie została rozpoznana i osądzona wyrokiem na jednej

rozprawie, a więc dla ustalenia stawki minimalnej stosuje się przepis § 17 pkt

1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie, stanowiący, że stawka minimalna ulega

II ZO 65/25

3

podwyższeniu za każdy następny dzień rozprawy o 20%, a w niniejszej sprawie

Sąd Najwyższy przeprowadził 10 terminów rozprawy. Co za tym idzie stawka

minimalna i tak ulega zwiększeniu o mnożnik 9 rozpraw pierwszoinstancyjnych.

Sąd Najwyższy zdaniem obrońcy stracił to z pola widzenia rozpoznając wniosek

z 21 maja 2025 r.

Podnosząc tak sformułowane zarzuty, obrońca wniósł o zmianę

zaskarżonego orzeczenia oraz uwzględnienie wniosku obrońcy obwinionej z dnia

21 maja 2025 r. w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie jest zasadne.

Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 344, z późn. zm.), w kwestiach

nieuregulowanych w przepisach tej ustawy normujących odpowiedzialność

dyscyplinarną sędziów i asesorów sądowych, odpowiednie zastosowanie znajdują

przepisy k.p.k. Zgodnie z regułą wywiedzioną z treści art. 632 pkt 2 k.p.k., w razie

uniewinnienia obwinionego lub umorzenia postępowania dyscyplinarnego koszty

procesu ponosi Skarb Państwa, zaś w myśl art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. do kosztów

procesu zalicza się uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia

w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika.

Jak wynika z akt sprawy, ustanowiony obrońcą z wyboru adw. T.M.

sprawował zastępstwo procesowe obwinionej, zarówno w postępowaniu przed

Sądem dyscyplinarnym I jak i II instancji. Obrońca we wniosku z dnia 21 maja

2025 r. podał, że poniesione przez obwinioną koszty związane ustanowieniem

zastępstwa procesowego wyniosły 10 300 zł, przy czym okoliczność rzeczywistego

poniesienia tych wydatków wykazał, załączając do wniosku faktury i oświadczając,

że wynikające z nich należności zostały przez obwinioną zapłacone.

Jak wynika z treści § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r.

poz. 1964), zwanego dalej „rozporządzeniem”, w wersji jaka obowiązywała na dzień

złożenia wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, wniosek o

II ZO 65/25

4

zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich może zawierać

oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia

adwokata. Dopiero w braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości

odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone

w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem. Rację ma więc skarżący, który

wywodzi, że ustalanie przez Sąd wysokości opłaty za czynności adwokackie

uwzględniającej stawkę minimalną oraz jej ewentualne podwyższenie, może mieć

miejsce w sytuacji, kiedy strona nie złoży oświadczenia o wysokości wydatków

poniesionych z tytułu ustanowienia jednego obrońcy. Taka sytuacja nie zaistniała

jednak w niniejszej sprawie.

Jednocześnie z treści art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o

adwokaturze (Dz. U. z 2024 r. poz. 1564, z późn. zm.) wynika ograniczenie,

że opłata za czynności adwokackie stanowiąca podstawę do zasądzenia kosztów

zastępstwa procesowego i kosztów adwokackich, nie może przekraczać

sześciokrotności stawki minimalnej.

Jak wynika z § 11 ust. 2 pkt 6 powołanego rozporządzenia, stawka

minimalna za obronę przed Sądem Najwyższym wynosi 1 200 zł., przy czym

stosownie do regulacji zawartej w § 17 pkt 1 tego rozporządzenia, stawka ta ulega

podwyższeniu o 20% za każdy następny dzień rozprawy. Rację ma więc skarżący,

który podnosi, że stawka minimalna przyjęta przez Sąd I instancji za podstawę

obliczenia opłaty za czynności adwokackie została ustalona nieprawidłowo. Skoro

rozprawa przed Sądem dyscyplinarnym I instancji była prowadzona łącznie na 10

terminach, to stawka minimalna za zastępstwo procesowe w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym wynosi 3 360 zł (1 200 zł + (9x240 zł)). Z kolei

w postępowaniu odwoławczym odbyła się jedna rozprawa, a więc stawka

minimalna za sprawowanie zastępstwa procesowego wynosi 1 200 zł.

Z powyższego wynika, że opłata za czynności adwokackie w toku

postępowania przed Sądem I instancji nie może nie może przekraczać

sześciokrotności kwoty 3 360, a więc kwoty 20 160 zł. Z kolei opłata za czynności

adwokackie w toku postępowania odwoławczego nie może przekraczać

II ZO 65/25

5

sześciokrotności kwoty 1 200 zł, a więc kwoty 7 200 zł. Łącza zatem kwota opłat za

czynności adwokackie w niniejszej sprawie nie może być wyższa niż 27 360 zł.

Nie ma przy tym racji skarżący, który wywodzi, że do powyższych kwot

należy doliczyć podatek VAT. W obowiązującym porządku prawnym nie ma

bowiem podstawy prawnej uzasadniającej takie twierdzenie. Wymaga przy tym

odnotowania, że opłatę przysługującą adwokatowi podwyższa się o kwotę podatku

VAT jedynie w przypadku zasądzania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, w oparciu o przepis § 4 ust.

3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2026 r.

poz. 87), a rozporządzenie to nie ma w sprawie zastosowania.

W związku z tym, że obrońca we wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa

procesowego sprawowanego w toku całego postępowania dyscyplinarnego

wykazał poniesienie przez obwinioną z powyższego tytułu wydatków na kwotę

10 300 zł, a kwota ta mieści się w granicach sześciokrotności stawki minimalnej

ustalonej zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r.

poz. 1964), należało zmienić zaskarżone postanowienie zasądzając na rzecz

obwinionej pełną kwotę tych wydatków.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]