Spór o rozmowę telefoniczną z zastępcą prokuratora. SN umorzył z przedawnienia

X. Y. prokurator Prokuratury Rejonowej […] w [...] została obwiniona o to, że

w dniu 21 września 2017 r. w [...], po informacjach medialnych o tymczasowym

aresztowaniu syna – X.1 Y.1, nie zachowała powściągliwości w wyrażaniu emocji

oraz oceny podjętych przez prokuraturę czynności w związku z prowadzonym od

dnia 27 sierpnia 2017 r. postępowaniem przygotowawczym przeciwko jej synowi,

zatelefonowała do X.2 Y.2 - Zastępcy Prokuratora Okręgowego w [...], który w okresie

do dnia 29 sierpnia 2017 r. podejmował czynności w ramach sprawowanego

zwierzchniego nadzoru służbowego nad tym postępowaniem i używając w trakcie

trwania tej rozmowy zwrotów: „sprawy tak nie zostawię”, „pożałujesz tego”, „uważaj

na swoje dzieci” zapowiedziała podjęcie bliżej nieokreślonych działań, które wywołały

u rozmówcy obawę i zaniepokojenie o przyszłe bezpieczeństwo jego dzieci, co

stanowi uchybienie godności urzędu prokuratora, tj. o czyn z art. 137 § 1 pkt 5 ustawy

z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze

Orzeczeniem (błędnie nazwane wyrokiem) z dnia 8 listopada 2023 r., sygn.

[…] Sąd Dyscyplinarny dla Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym

postępowanie dyscyplinarne przeciwko X. Y., umorzył wobec znikomego stopnia

społecznej szkodliwości zarzucanego jej przewinienia dyscyplinarnego.

Odwołanie od powyższego złożył obrońca obwinionej – J. T., który zaskarżył

je w całości, zarzucając:

II ZOW 39/25

3

1. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia a w

szczególności art. l7 § l pkt 3 k.p.k. polegającą na zaniechaniu wskazania

przez Sąd Dyscyplinarny Przy Prokuratorze Generalnym w Warszawie w/w

przepisu jako podstawy prawnej umorzenia postępowania zamiast wadliwego

wskazania samego art. 1 § 2 k.k., który nie może stanowić samodzielnej

podstawy decyzji o umorzeniu postępowania,

2. obrazę art. 17 § l pkt 11 k.p.k. w zw. z art. 122 ustawy o Sądzie Najwyższym

polegającą na przeprowadzeniu rozprawy w przedmiotowej sprawie pomimo

faktu, iż zachodziła negatywna przesłanka procesowa opisana w tym

przepisie wyłączająca ściganie w postaci niesłusznego zastosowania przez

Prokuratora Generalnego instytucji sprzeciwu w dniu 20.04.2018 r. wbrew

treści art. 122 ustawy o Sądzie Najwyższym, co powoduje, że wszystkie

czynności procesowe wykonane po tej dacie są bezprawne a postępowanie

należało umorzyć jak to zrobił Sąd Dyscyplinarny Przy Prokuratorze

Generalny orzekając w sprawie merytorycznie pierwszy raz i co zostało

potwierdzone przez Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu zażalenia na

zawieszenie obwinionej,

3. obrazę art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 35 § l k.p.k., polegającą na obrazie

przepisów postępowania, które miały wpływ na treść orzeczenia a w

szczególności na przeprowadzeniu rozprawy w niniejszej sprawie pomimo

faktu, iż Sąd Dyscyplinarny Przy Prokuratorze Generalnym nie miał legitymacji

procesowej do procedowania w niniejszej sprawie albowiem Sąd Najwyższy

w dniu 24.10.2019 r. w sprawie II DO 19/19 nie zastosował nigdy art. 437 § 2

k.p.k. i nigdy nie uchylił postanowienia o umorzeniu postępowania

dyscyplinarnego sygn. […] oraz nie przekazał go Sądowi Dyscyplinarnemu do

ponownego rozpoznania a jedynie na podstawie art. 437 § l k.k. orzekł

merytorycznie i zmienił zaskarżone postanowienie, co wyklucza możliwość

ponownego orzekania w tej sprawie i dokonywania rozszerzającej interpretacji

orzeczenie Sądu Najwyższego nie znajdującej potwierdzenia ani w podstawie

prawnej orzeczenia ani w treści rozstrzygnięcia zawartego w sentencji

orzeczenia,

II ZOW 39/25

4

4. obrazę przepisów postępowania, mających wpływ na treść orzeczenia a to art.

17 § l pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 141 § 1 ustawy prawo o prokuraturze w zw. z

art. 122 ustawy o Sądzie Najwyższym polegającą na prowadzeniu

postępowania dyscyplinarnego pomimo negatywnej przesłanki procesowej w

postaci przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego w dniu

21.09.2022 r tj. po upływie 5 lat od daty czynu, w związku z bezprawnym

wszczęciem postępowania dyscyplinarnego na skutek nieuprawnionego

sprzeciwu Prokuratora Generalnego oraz bezprawnego wszczęcia

postępowania dyscyplinarnego o czyny wyczerpujące znamiona przestępstwa

z art. 245 k.k. i art. l90 § l k.k., których obwiniona nigdy nie popełniła i o których

było wiadomo w dacie wszczynania postępowania dyscyplinarnego, że nigdy

nie zaistniały i co do których rzecznik dyscyplinarny nie skierował wniosku o

ukaranie oraz o które w stosunku do obwinionej nie prowadzono nigdy

żadnego postępowania karnego,

5. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegający

na przyjęciu przez Sąd Dyscyplinarny Przy Prokuratorze Generalnym, że

rozmowa prowadzona przez obwinioną z X.2 Y.2 w dniu 21.09.2017r. miała

charakter służbowy pomimo faktu, że była to rozmowa prywatna kolegów

znających się od ponad 20 lat, wykonana z prywatnego telefonu obwinionej

na prywatny telefon komórkowy X.2 Y.2 w dacie, kiedy obwiniona przebywała

na zwolnieniu lekarskim oraz dotyczyła okoliczności nie związanych z pracą o

czym świadczy zarówno zachowanie X.2 Y.2 jak i jego przełożonych, którzy

po uznaniu rozmowy za służbową zgodnie z zasadą legalizmu powinni

przesłuchać obwinioną na okoliczność ewentualnego wyłudzenia alimentów i

wszcząć postępowanie karne w tej sprawie czego nigdy nie uczyniono

pomimo treści art. 10 § l k.p.k. oraz art. 304 § 2 k.p.k. w momencie kiedy

powzięli taką informacje z urzędu, co skutkuje faktem, iż w zachowaniu

obwinionej brak jest znamion przewinienia dyscyplinarnego,

6. obrazę przepisów postępowania mających wpływ na treść orzeczenia a to art.

2 § 2 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. i art. 410 k.p.k. polegający na wydaniu

wyroku pomimo faktu nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i

II ZOW 39/25

5

dokonania prawdziwych ustaleń faktycznych oraz pominięciu istotnych

dowodów w sprawie w postaci: informacji od Prokuratora Generalnego oraz

Sądu Okręgowego w […]1 czy w dacie czynu prowadzono kontrolę operacyjną

w stosunku do obwinionej i czy zarejestrowano treść rozmowy telefonicznej z

numeru […] będącej przedmiotem procesu oraz dowodu z opinii biegłych

psychiatrów, co do stanu zdrowia psychicznego obwinionej w dacie czynu

oraz możliwości przypisania jej winy co w kontekście udziału informatora

policji w sprawie syna obwinionej objętego nadzwyczajną ochroną organów

państwa zarówno w toku śledztwa jak i po skazaniu prawomocnym wyrokiem

na bezwzględną karę pozbawienia wolności oraz prowokacji policyjnych

podjętych w dniu 5.11.2017r. w stosunku do obrońcy obwinionej J. T.,

włamania na konto karty kredytowej w/w oraz ingerencji w jego prywatnego

laptopa polegającej na zainstalowaniu programu do kopiowania wszystkich

dokumentów podlegających drukowaniu wymaga kompleksowego

wyjaśnienia.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego

orzeczenia i uniewinnienie obwinionej lub ewentualne umorzenie postępowania w

sprawie na podstawie art. 17 § l pkt 11 k.p.k. jako pierwotnej podstawy związanej z

bezprawnym wszczęciem postępowania dyscyplinarnego w wyniku sprzeciwu

Prokuratora Generalnego wniesionego z naruszeniem art. 122 ustawy o Sądzie

Najwyższym.

Na rozprawie odwoławczej przed Sądem Najwyższym w dniu 18 marca

2026 r., obrońca obwinionej podtrzymał swoje stanowisko dodatkowo wskazując, iż

w sprawie doszło do wystąpienia negatywnej przesłanki procesowej w postaci

przedawnienia karalności czynu dyscyplinarnego zarzuconego X. Y. Do stanowiska

tego przyłączyła się obwiniona, wnosząc o uniewinnienie. Rzecznik Dyscyplinarny

Prokuratora Generalnego także wniosła o przyjęcie, iż doszło do przedawnienia

karalności czynu dyscyplinarnego zarzuconego obwinionej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

II ZOW 39/25

6

Zarzuty podniesione w odwołaniu obrońcy obwinionej co do zasady

zasługiwały na uwzględnienie, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego orzeczenia,

jednakże potrzeba argumentacji okazała się zbędna, gdyż w sprawie wystąpiła

ujemna przesłanka procesowa z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., czyli przedawnienie

karalności czynu dyscyplinarnego zarzuconego obwinionej – prokurator X. Y.

Przedawnienie jest instytucją prawa karnego materialnego, które polega na

tym, że po upływie określonego w ustawie czasu nie można zrealizować

odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwo, a więc, w zależności od

rodzaju przedawnienia, nie można wszcząć postępowania, wydać wyroku

skazującego lub wykonać już orzeczonej kary. Okoliczność ta powoduje, że ustaje

karalność czynu zabronionego i choć nie zmienia się jego ocena prawna,

postępowanie w sprawie nie może być już prowadzone. (zob. L. Gardocki, Prawo

karne, Warszawa 2007, s. 209). Jak już wspomniano, przedawnienie jest instytucją

prawa karnego materialnego (o którym decyduje ustawodawca) jednak procesowe

konsekwencje upływu biegu przedawnienia, o czym będzie mowa w dalszej części

rozważań, w ustawie o prokuraturze nie są oczywiste (zob. art. 141 § 2 ustawy o

prokuraturze).

W doktrynie przedawnienie zaliczane jest do tzw. mieszanych przesłanek

procesowych, czyli takich, które choć źródło mają w sferze prawa karnego

materialnego, to bezpośredni skutek wywołują w prawie procesowym. W przypadku

zbiegu przesłanki materialnoprawnej i procesowej pierwszeństwo przynależy ocenie

procesowej i co do zasady konsekwencją powinno być zawsze wydanie decyzji

umarzającej postępowanie.

Od powyższej zasady istnieją wyjątki, jednak trafnie przyjął Sąd Najwyższy w

wyroku z 17 grudnia 2004 r., sygn. SDI 62/04, w sytuacji zbiegu przesłanek

procesowych opisanych w art. 17 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.k. z przesłanką opisaną w

punkcie 6, gdy zbieg tych przesłanek został uprawdopodobniony, po

przeprowadzeniu postępowania dowodowego i wyjaśnieniu okoliczności faktycznych

sąd powinien wydać wyrok uniewinniający, a nie umarzający postępowanie.

Uniewinnienie ma „większą wartość społeczną” niż umorzenie postępowania (M.

Cieślak, Polska procedura karna, wyd. III, Warszawa 1984, s. 452. Tak też S. Waltoś,

II ZOW 39/25

7

Proces karny, wyd. III, Warszawa 1996, s. 418; J. Grajewski, L. Paprzycki, Kodeks

postępowania karnego z komentarzem, Sopot 2000, s. 431). Zatem na etapie

postępowania sądowego przedawnienie karalności powoduje umorzenie

postępowania tylko wtedy, gdy „nie ma od razu podstaw do uniewinnienia

oskarżonego (odpowiednio obwinionego) z braku czynu lub braku znamion czynu

zabronionego, albo braku winy. Umorzenie z racji przedawnienia zachodzi wtedy,

gdy kwestie istnienia czynu, jego znamion i odpowiedzialności wymagały dalszego

dowodzenia, gdyż postępowaniu w tej materii stoi już na przeszkodzie przedawnienie

karalności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 sierpnia 2002 r., IV KKN

264/99,).

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Rację ma odwołujący,

wskazując, iż w toku postępowania Sąd I instancji nie wyjaśnił istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, przedwcześnie rozstrzygnął na niekorzyść

obwinionej, zaniechał też niezbędnej inicjatywy dowodowej w konsekwencji opierając

ustalenia faktyczne na niepełnym materiale dowodowym co czyni, że sprawa nie

dojrzała do merytorycznego rozpoznania, a w konsekwencji Sąd Najwyższy, pomimo

upływu okresu przedawnienia, nie mógł wydać decyzji o charakterze merytorycznym.

Na marginesie wskazać w tym miejscu należy, iż pomimo wątpliwości co do

zasadności podjętych decyzji procesowych dot. przyjęcia sprzeciwu Prokuratora

Generalnego z dnia 20 kwietnia 2018 r. i wydanych w związku z tym orzeczeń

następczych, Sąd Najwyższy, rozpatrując odwołanie obrońcy obwinionej, nie był

uprawniony do przeprowadzania kontroli w tym przedmiocie.

Należy jeszcze raz podkreślić, iż gdyby materiał dowodowy został

zgromadzony i ujawniony w pełnym zakresie, nic nie stałoby na przeszkodzie, aby –

pomimo upływu okresu przedawnienia – rozstrzygać o uchyleniu zaskarżonego

orzeczenia i wydaniu orzeczenia uniewinniającego, o co wnosiła obwiniona i jej

obrońca. Doszłoby bowiem wówczas do wszechstronnego zbadania podstaw

odpowiedzialności obwinionej, a w takiej sytuacji do podjęcia ewentualnie decyzji

odnoszącej się do braku tych podstaw, a więc wydania orzeczenia uniewinniającego,

a nie umarzającego postępowanie z powodu przedawnienia (por. niepublikowane

II ZOW 39/25

8

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 kwietnia 2002 r. sygn. V KKN 484/00 i z

dnia 2 lipca 2002 r. sygn. IV KKN 264/99).

Stanowisko to pozostaje w pełni aktualne także w odniesieniu do sfery

przedawnienia dyscyplinarnego prokuratorów (zob. W. Kozielewicz:

Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców

prawnych, notariuszy, Warszawa 2016, s. 59). Oczywiście literalne brzmienie art. 141

§ 2 ustawy o prokuraturze stanowi, że w razie wszczęcia postępowania

dyscyplinarnego przed upływem terminu, o którym mowa w § 1, przedawnienie

dyscyplinarne następuje z upływem 8 lat od chwili czynu. Pomimo przedawnienia, o

którym mowa w zdaniu poprzednim, sąd dyscyplinarny orzeka o popełnieniu

przewinienia dyscyplinarnego, umarzając postępowanie w zakresie wymierzenia

kary dyscyplinarnej, albo uniewinnia obwinionego prokuratora.

Kwestia zbiegu przesłanek z art. 17 § 1 pkt 1 lub 2 k.p.k. z przesłanką opisaną

w punkcie 6 została opisana wyżej i nie ma potrzeby jej szerszego omawiania,

natomiast kwestię sporną stanowi zdanie 2. art. 141 § 2 ustawy o prokuraturze

nakazujące sądowi dyscyplinarnemu orzekać o popełnieniu lub nie, przewinienia

dyscyplinarnego, umarzając ewentualnie postępowanie w zakresie wymierzenia kary

dyscyplinarnej. Kwestia ta była już przedmiotem rozważań Trybunału

Konstytucyjnego, który w tym zakresie prezentuje jednolite stanowisko wskazując,

że ustawodawca w zakresie kształtowania biegu przedawnienia ma swobodę, lecz

ta swoboda nie powinna być nieograniczona, musi ona spełniać wymagania

konstytucyjne. (Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 września 2008 r., sygn.

akt K 35/06, OTK ZU 7A/2008, poz. 120.) Formuła wprowadzona w zd. 2 art. 141 §

2 ustawy - Prawo o prokuraturze tych wymagań nie spełnia, naruszając nie tylko

zasadę demokratycznego państwa prawnego określoną w art. 2 Konstytucji RP, która

to zasada zobowiązuje wszystkie władze w Polsce, także władzę ustawodawczą do

stosowania określonych reguł przy tworzeniu prawa. Prawo nie może być tak

tworzone, aby stawało się swoistego rodzaju „pułapką” dla obwinionych i by

określone czynności, które we wszystkich postępowaniach skutkują umorzeniem

postępowania, w przypadku losowo wybranego postępowania (jak w niniejszej

sprawie - w sprawie prokuratorów) skutkowało nie tylko wydłużeniem okresu

II ZOW 39/25

9

przedawnienia na czas nieokreślony, ale de facto w niektórych wypadkach całkowicie

go likwidując (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 2008 r.,

o sygn. P 32/06).

Powyższe stanowi naruszenie zasady do sprawiedliwego sądu, które także

ma zastosowanie w postępowaniach dyscyplinarnych. Obwiniony ma określone

prawa i nie może stać pod pręgieżem zarzutów nieokreśloną liczbę lat. Przy takiej

konstrukcji, jak określona w zdaniu 2. art. 141 § 2 ustawy - Prawo o prokuraturze

postępowanie dyscyplinarne wobec obwinionego prokuratora może trwać wiele lat.

Prokurator z kolei, stając pod zarzutem popełnienia nawet najmniejszego

przewinienia dyscyplinarnego byłby traktowany przez ustawodawcę gorzej niż

sprawca przestępstwa, w tym sprawca zbrodni, gdyż żaden przepis Kodeksu

postępowania karnego nie przewiduje możliwości stwierdzenia popełnienia

przestępstwa po upływie okresu jego przedawnienia.

Tego rodzaju regulacja jest sprzeczna z wiążącymi standardami

międzynarodowymi. Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że

niedopuszczalna jest sytuacja, w której delikt dyscyplinarny nie podlegałby

przedawnieniu (wyrok O. V. p. Ukrainie z 9 stycznia 2013 r.).

Podsumowując tą część rozważań, wskazać należy, że nie ma racjonalnego

bytu, aby wyłączać w niniejszej sprawie odmienne zastosowanie instytucji

przedawnienia z uwagi na „odrębności wynikające z charakteru postępowania

dyscyplinarnego” (zob. wyrok SN z 25.9.2024 r., II ZOW 9/24).

Mając powyższe na uwadze, skoro kontrola zaskarżonego orzeczenia nie była

możliwa, zaszła konieczność jego uchylenia. Sąd Najwyższy nie mógł jednak

przekazać tej sprawy do ponownego rozpoznania, albowiem nastąpiło w sprawie

przedawnienie karalności. Jak wynika z treści zarzutu, obwiniona zarzucanego jej

przewinienia dyscyplinarnego miała się dopuścić w dniu 21 września 2017 r., a zatem

upływ terminu przedawnienia nastąpił w dniu 21 września 2025 r. i dlatego też Sąd

Najwyższy na mocy art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., postępowanie w sprawie umorzył.

O kosztach orzeczono stosowanie do treści art. 166 ustawy o prokuraturze.

II ZOW 39/25

10

[M. T.]

[r.g.]

Grzegorz Gołębiowski Barbara Skoczkowska Zbigniew Korzeniowski