Pozwani żądali zbadania niezawisłości sędzi SN. SN cofnął pytania do TSUE

Zażaleniem z 4 września 2024 r. w sprawie z powództwa Prokuratora

Prokuratury Krajowej w […] przeciwko E.M. oraz J.M. na postanowienie Sądu

Apelacyjnego w Lublinie z 9 sierpnia 2024 r. w przedmiocie odrzucenia skargi

kasacyjnej pozwani zarzucili postanowieniu tegoż Sądu naruszenie art. 3986 § 2 w

zw. z art. 130 § 1 w zw. z art. 91 pkt 1 k.p.c., a ponadto naruszenie art. 130 § 1

k.p.c. poprzez błędne i nieprecyzyjne sformułowanie wezwania z 28 maja 2024 r.

Pozwani wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyjęcie

skargi kasacyjnej z dnia 27 marca 2024 r. do rozpoznania.

W związku z zażaleniem strona pozwana złożyła wniosek o zbadanie

spełnienia przez wyznaczonego do rozpoznania zażalenia Sędziego SN Agnieszkę

Jurkowską-Chocyk wymogów niezawisłości i bezstronności.

W dniu 29 października 2024 r., zgodnie z zarządzeniem Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego z 23 października 2024 r., przeprowadzono losowanie

składu orzekającego do rozpoznania wniosku o zbadanie spełniania przez

Sędziego Sądu Najwyższego Agnieszkę Jurkowską-Chocyk wymogów

niezawisłości i bezstronności.

Wskutek przeprowadzonego losowania składu orzekającego do sprawy

zostali wyznaczeni sędziowie Sądu Najwyższego, wśród nich SSN X.Y.1 jako

przewodniczący, SSN X.Y.2 jako sprawozdawca, a ponadto SSN X.Y.3, SSN X.Y.4

oraz SSN X.Y. jako członkowie składu.

Postanowieniem z 31 października 2024 r., III CB 102/24, Sąd Najwyższy: 1)

dopuścił dowód z akt osobowych oraz akt postępowania nominacyjnego do Sądu

Najwyższego Agnieszki Jurkowskiej-Chocyk oraz X.Y., i zwrócił się do Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego o przesłanie akt osobowych ww. osób oraz do

Krajowej Rady Sądownictwa o nadesłanie akt postępowania nominacyjnego ww.

osób, 2) zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu o nadesłanie odpisów dokumentów znajdujących

się w zasobach archiwalnych Instytutu dotyczących sędziów Sądu Najwyższego

Agnieszki Jurkowskiej-Chocyk oraz X.Y., 3) na zasadzie art. 267 Traktatu o

III CB 102/24

3

funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z wyrokiem TSUE z 9 marca 1978 r.,

106/77, Simmenthal SA, stwierdził, że pomija wszelką praktykę legislacyjną,

administracyjną lub sądową, która w niniejszej sprawie mogłaby uniemożliwić

podjęcie przez Sąd Najwyższy w niniejszym składzie czynności zmierzających do

dokonania efektywnej oceny kryteriów sądu niezależnego i bezstronnego. Sąd

Najwyższy powziął bowiem wątpliwości co do wykładni prawa Unii, a to w związku z

faktem, iż w przedmiotowej sprawie znajdują zastosowanie rozwiązania prawa

krajowego implementujące standard wynikający z wykładni Traktatu o Unii

Europejskiej oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w świetle

orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Postanowieniem z 18 lutego 2025 r., III CB 102/24, Sąd Najwyższy, na

podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz art.

47 § 3 k.p.c. w zw. z art. 29 § 24 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 622), na podstawie zgromadzonego

materiału dowodowego zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego

z 31 października 2024 r., III CB 102/24, oraz faktów znanych Sądowi

Najwyższemu z urzędu (art. 228 § 2 w zw. z art. 397 § 3 i 391 § 1 k.p.c. w zw. z art.

29 § 24 ustawy o Sądzie Najwyższym, przedstawia Trybunałowi Sprawiedliwości

Unii Europejskiej następujące pytania prawne (prejudycjalne):

I. Czy art. 19 ust. 1 akapit 2 w związku z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej,

interpretowany w świetle art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej,

należy rozumieć w ten sposób, że skuteczna ochrona sądowa przez sąd państwa

członkowskiego Unii ostatniej instancji (Sąd Najwyższy) nie zostaje zapewniona,

jeżeli w składzie tego sądu zasiada osoba, która w sprawie oceny niezależności

i bezstronności innego sędziego z uwzględnieniem kryteriów wynikających

z wykładni Traktatu o Unii Europejskiej, Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności, nominowanego w procedurze z udziałem organów

konstytucyjnych państwa członkowskiego Unii dysponujących zgodnie z zasadą

państwa demokratycznego konieczną legitymacją demokratyczną, dla zapewnienia

standardu sądu niezależnego gwarantującego bezstronność takiej oceny:

III CB 102/24

4

a) z uwagi na rażącą i oczywistą wadliwość trybu nominacyjnego

w postępowaniu awansowym do sądu ostatniej instancji (Sądu Najwyższego),

stwierdzoną w wyrokach krajowego sądu konstytucyjnego, może być postrzegana

jako bezpośrednio zainteresowana w kwestionowaniu statusu sędziego poddanego

ocenie i nominowanego zgodnie z krajowym standardem konstytucyjnym,

b) z powodu wadliwości, o której mowa pod lit. a), nie podlegając w świetle

standardu orzeczniczego sądu ostatniej instancji obejmującym jedynie sędziego

w rozumieniu konstytucyjnym gwarancjom ustrojowym jest narażona na

podważenie legitymacji tej osoby do udziału w składzie sądu ustanowionego

ustawą, przez co osoba ta nie gwarantuje niezależności od władzy ustawodawczej

i wykonawczej,

c) odmawia orzekania w składzie kolegialnym sądu ostatniej instancji (Sądu

Najwyższego), jako podstawę swojego stanowiska czyniąc akt prawny uznany

przez krajowy sąd konstytucyjny za niezgodny z ustawą zasadniczą państwa

członkowskiego Unii, a uwzględnienie tej okoliczności pozostaje w sprzeczności

z zasadą nemo iudex in causa sua oraz ramami zasady wykładni zgodnej,

d) w działalności orzeczniczej i pozaorzeczniczej prezentuje pogląd

o niezgodności z prawem Unii procedury nominacyjnej innego sędziego na

podstawie tezy o rzekomej wadliwości trybu nominacyjnego, mimo że tryb ten

odpowiada standardom państwa demokratycznego wynikającym z krajowych norm

konstytucyjnych,

e) została wybrana jako kandydat na urząd sędziego do sądu ostatniej

instancji (Sądu Najwyższego) w procedurze nominacyjnej w sposób rażący

i oczywisty naruszającej prawo dostępu obywateli do służby publicznej, pozornej,

nietransparentnej i nieprzewidującej drogi odwoławczej do sądu, biorąc łącznie

z uwzględnieniem okoliczności, o których mowa w wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 marca 2022 r., C-132/20,

ECLI:EU:C:2022:235, pkt 108, tj. pierwszego powołania wskutek aktu

nominacyjnego reżimu niedemokratycznego,

III CB 102/24

5

f) została uznana przez sąd ostatniej instancji (Sąd Najwyższy) w innym

postępowaniu za sędziego niespełniającego kryteriów, wynikających ze standardów

niezawisłości i bezstronności wynikających z art. 6 ust. 1 zd. pierwsze Europejskiej

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 47 zdanie

drugie Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (postanowienie Sądu

Najwyższego z 13 grudnia 2021 r., II KZ 46/21),

g) została powołana na urząd sędziego do Izby Sądu Najwyższego

niespełniającej standardu sądu w rozumieniu ustrojowym według kryteriów

przyjmowanych przez ten Sąd, a następnie została przeniesiona do innej Izby Sądu

Najwyższego z pominięciem procedury nominacyjnej spełniającej wymagania

konstytucyjne zgodnie z prawem krajowym,

– co w każdym z powyższych przypadków, niektórych z nich lub łącznie

może wzbudzać w przekonaniu jednostek uzasadnione i poważne wątpliwości co

do niezależności i bezstronności tej osoby jako sędziego we wskazanych powyżej

sprawach, a w konsekwencji prowadzić do braku przejawiania przez organ,

w którym osoba taka zasiada, oznak bezstronności, co tym samym mogłoby

podważyć w przypadku składu orzekającego, w którym taka osoba zasiada

przymiotu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy

ustawy oraz podważyć zaufanie, jakie sądownictwo powinno budzić w jednostkach

w społeczeństwie demokratycznym?

II. Czy art. 19 ust. 1 akapit 2 w związku z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej

interpretowany w świetle art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej należy

rozumieć w ten sposób, że w sprawie tzw. testu niezależności i bezstronności

sędziego nie może orzekać osoba, której udział – z uwagi na powołanie na urząd

sędziego na wniosek wadliwie obsadzonego organu i bez zapewnienia gwarancji

proceduralnych i ustrojowych państwa demokratycznego, w szczególności z uwagi

na niespełnienie standardu legitymacji demokratycznej i łańcucha legitymacji

demokratycznej – narusza prawo obywatela do sądu ustanowionego ustawą?

III. W razie odpowiedzi pozytywnej na pytanie I. lub II.: czy sąd ostatniej

instancji, taki jak Sąd Najwyższy, rozpoznający sprawę tzw. testu niezależności

i bezstronności innego sędziego obowiązany jest:

III CB 102/24

6

1) pominąć sędziego, o którym mowa w pkt. I-II, przy rozpoznaniu

sprawy, zaś prezes kierujący pracą tego Sądu przeprowadzić losowanie

uzupełniające skład zgodnie z zasadami prawa krajowego,

2) pominąć przepis krajowy przewidujący w takich sprawach skład

pięcioosobowy i rozpoznać wniosek bez udziału takiego sędziego w innym składzie,

choćby nieprzewidzianym prawem krajowym dla tej kategorii spraw?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. 1. Wystąpienie przez Sąd Najwyższy z pytaniami prejudycjalnymi jest

ratione materiae bezprzedmiotowe, a ponadto niedopuszczalne, i z tych względów

pytania prejudycjalne podlegały wycofaniu.

2. Powyższe wynika z treści uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego –

Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z 3 grudnia 2025 r., I NZP 7/25, Sąd Najwyższy orzekł, że

Rzeczpospolita Polska nie przekazała organom Unii Europejskiej lub jakiejkolwiek

innej organizacji międzynarodowej kompetencji do stanowienia norm regulujących

organizację i funkcjonowanie krajowego wymiaru sprawiedliwości, ani do określania

zakresu, w którym mogą być one stosowane. Kompetencje te przysługują

wyłącznie konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej i nie podlegają

przekazaniu na podstawie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP, w konsekwencji nie

znajduje w tym zakresie zastosowania art. 91 ust. 2 i 3 w zw. z art. 87 Konstytucji

RP. Uchwała ma moc zasady prawnej w świetle ustawy o Sądzie Najwyższym,

a w konsekwencji wiąże Sąd Najwyższy w szczególności również w niniejszej

sprawie.

2. W świetle powyższej uchwały, która wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej

sprawie, nie budzi wątpliwości, że pytania prejudycjalne, które zostały skierowane

przez Sąd Najwyższy w sprawie III CB 102/24, stały się niedopuszczalne i z tych

względów należało je wycofać. Materia, których pytania te dotyczą, nie jest bowiem

objęte zakresem regulacji prawa Unii Europejskiej, a tym samym nie pozostaje

ujęta w ramach wykładni zgodnie z art. 267 Traktatu o Unii Europejskiej.

III CB 102/24

7

3. Stanowisko Sądu Najwyższego potwierdza judykatura Trybunału

Konstytucyjnego, której aktualność nie budzi wątpliwości.

4. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 maja 2005 r., K 18/04 (OTK ZU Nr

5/A/2005, poz. 49), dotyczącym zgodności z Konstytucją RP Traktatu

o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej podpisany w Atenach

w dniu 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864), wskazał, że

„zagwarantowane w art. 91 ust. 2 Konstytucji pierwszeństwo stosowania umów

międzynarodowych, ratyfikowanych na podstawie upoważnienia ustawowego lub

podjętego w trybie ogólnokrajowego referendum upoważniającego (zgodnie z art.

90 ust. 3), w tym: umów o przekazaniu kompetencji „w niektórych sprawach” –

przed postanowieniami ustaw niedających się współstosować – nie prowadzi

wprost (i to w żadnym zakresie) do uznania analogicznego pierwszeństwa tychże

umów przed postanowieniami Konstytucji. Konstytucja pozostaje zatem – z racji

swej szczególnej mocy – „prawem najwyższym Rzeczypospolitej Polskiej”

w stosunku do wszystkich wiążących Rzeczpospolitą Polską umów

międzynarodowych. Dotyczy to także ratyfikowanych umów międzynarodowych

o przekazaniu kompetencji „w niektórych sprawach”. Z racji wynikającej z art. 8 ust.

1 Konstytucji nadrzędności mocy prawnej korzysta ona na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej z pierwszeństwa obowiązywania i stosowania” (pkt. 4.2).

Wnioski powyższe, wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego

w sprawie o sygn. K 18/04, są istotne w kontekście oceny ram i zakresu zasady

pierwszeństwa, kompetencji i kognicji TSUE, a w konsekwencji naruszenia przez

TSUE zasady lojalnej współpracy oraz dialogu między sądami. Kwestie te nie mogą

być pominięte w ramach oceny dopuszczalności pytań prejudycjalnych w świetle

powołanej na wstępie uchwały Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2025 r., I NZP 7/25.

II. 5. Traktat o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn.

zm., dalej: Traktat, TUE) w art. 4 ust. 3 jako jedną z podstawowych statuuje zasadę

lojalnej współpracy. Zasada ta zakłada wzajemne poszanowanie kompetencji

III CB 102/24

8

organów i instytucji z jednej strony państw członkowskich Unii Europejskiej,

z drugiej – samej Unii.

Zasada lojalnej współpracy ma charakter wzajemny, a zatem nie tylko sąd

krajowy obowiązany jest respektować orzecznictwo TSUE, ale także Trybunał

związany jest orzecznictwem sądów krajowych, zwłaszcza gdy mamy do czynienia

z sądem najwyższym w danym pionie sądownictwa, a wyrażony w orzecznictwie

pogląd ma charakter utrwalony i powszechny (zob. S. Schill, A. von Bogdandy,

Overcoming absolute primacy: Respect for national identity under the Lisbon

Treaty, Common Market Law Review 2011, nr 5, s. 1417-1453, zob. też D.

Kornobis-Romanowska, Sąd krajowy w prawie wspólnotowym, Warszawa 2007,

s. 112 - 114). Konstrukcja ta zakłada zatem nawiązywanie dialogu

międzysądowego w miejsce kolizji pomiędzy poglądami prezentowanymi przez

TSUE i sądy krajowe (postanowienie NSA z 8 grudnia 2025 r., III FSK 1234/22).

6. Zgodnie z art. 267 TFUE, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest

właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym: a) o wykładni Traktatów,

b) o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki

organizacyjne Unii.

Procedura odesłania prejudycjalnego przewidziana w art. 267 TFUE

ustanawia dialog między Trybunałem a sądami państw członkowskich i ma na celu

zapewnienie jednolitej wykładni prawa Unii, przez co umożliwia zapewnienie jego

spójności, pełnej skuteczności i autonomii oraz wreszcie odrębnego charakteru

prawa ustanowionego w traktatach [zob. wyroki TSUE: z 5 lutego 1963 r., 6/62, van

Gend & Loos, EU:C:1963:1, s. 23; z 4 października 2018 r., C-234/17, XC i in.,

EU:C:2018:853, pkt 41; z 2 marca 2021 r., C-824/18, A.B. i in. (Powołanie sędziów

Sądu Najwyższego – Odwołanie), EU:C:2021:153, pkt 90; z 15 lipca 2021 r.,

Komisja/Polska (System odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów), C-791/19,

EU:C:2021:596, pkt 222; z 18 grudnia 2025 r., C-448/23, Komisja przeciwko

Polsce, ECLI:EU:C:2023:975; opinia 2/13 z 18 grudnia 2014 r., EU:C:2014:2454,

pkt 176 i przytoczone tam orzecznictwo].

W przypadku, gdy pytanie dotyczące wykładni prawa Unii Europejskiej jest

podniesione przed sądem jednego z państw członkowskich, sąd ten może, jeśli

uzna, że decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do

III CB 102/24

9

Trybunału z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania. W przypadku zaś, gdy takie

pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego

orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest

zobowiązany wnieść sprawę do Trybunału (zob. np. wyroki TSUE: z 6 października

1982 r., Cilfit i in., 283/81, EU:C:1982:335, pkt 6; z 15 marca 2017 r. Aquino, C-

3/16, EU:C:2017:209, pkt 31; z 18 grudnia 2025 r., C-448/23, Komisja przeciwko

Polsce, ECLI:EU:C:2023:975).

7. Obowiązek sądów krajowych, wynikający z art. 267 TFUE, których

orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, wpisuje się

w ramy współpracy, ustanowionej w celu zapewnienia jednolitego stosowania

i jednolitej wykładni prawa Unii we wszystkich państwach członkowskich, między

sądami krajowymi, w ramach ich odpowiedzialności za stosowanie prawa Unii,

a Trybunałem Sprawiedliwości. Obowiązek ten ma przede wszystkim na celu

zapobieżenie rozwinięciu w państwie członkowskim orzecznictwa niezgodnego

z przepisami prawa Unii (wyroki TSUE: z 24 maja 1977 r., 107/76, Hoffmann-La

Roche, EU:C:1977:89, pkt 5; z 4 czerwca 2002 r., C-99/00, Lyckeskog,

EU:C:2002:329, pkt 14; z 4 października 2018 r., C-416/17, Komisja/Francja

(Zaliczka na poczet podatku od dochodów kapitałowych), EU:C:2018:811, pkt 109;

z 15 października 2024 r., C-144/23, KUBERA, EU:C:2024:881, pkt 35;

z 18 grudnia 2025 r., C-448/23, Komisja przeciwko Polsce, ECLI:EU:C:2023:975,

EU:C:2024:881, pkt 205; z 18 grudnia 2025 r., C-448/23, Komisja przeciwko

Polsce, ECLI:EU:C:2023:975; opinia 2/13 (przystąpienie Unii do EKPC)

z 18 grudnia 2014 r., EU:C:2014:2454, pkt 176).

Instytucja pytań prejudycjalnych oraz rozstrzygnięć w tym zakresie przez

TSUE ma ponadto zapobiegać sytuacji powstania rozbieżności między sądami

państw członkowskich, co mogłyby zagrozić jedności porządku prawnego Unii,

urzeczywistnieniu celów Traktatów i naruszyć podstawowy wymóg pewności prawa

oraz równości państw członkowskich i ich obywateli wobec prawa Unii [zob. np.

wyroki TSUE: z 22 lutego 1990 r., C-221/88, Busseni, EU:C:1990:84, pkt 15;

z 6 grudnia 2005 r., C-461/03, Gaston Schul Douane-expediteur, EU:C:2005:742,

pkt 21; z 21 grudnia 2011 r., C-366/10, Air Transport Association of America i in.,

EU:C:2011:864, pkt 47; z 28 marca 2017 r., C-72/15, Rosneft, EU:C:2017:236,

III CB 102/24

10

pkt 80; z 21 grudnia 2021 r., C-357/19, C-379/19, C-547/19, C-811/19 i C-840/19,

Euro Box Promotion i in., EU:C:2021:1034, pkt 246; z 22 lutego 2022 r., C-430/21,

RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), EU:C:2022:99, pkt 48; z 18 grudnia

2025 r., C-448/23, Komisja przeciwko Polsce, ECLI:EU:C:2023:975,

EU:C:2024:881].

Oznacza to, że obowiązek przedłożenia Trybunałowi pytania

prejudycjalnego wpisuje się w ramy współpracy - ustanowionej w celu zapewnienia

prawidłowego stosowania i jednolitej wykładni prawa Unii we wszystkich państwach

członkowskich - między sądami krajowymi, w ramach ich odpowiedzialności za

stosowanie prawa Unii, a Trybunałem (zob. wyroki TSUE: z 9 września 2015 r.,

X i van Dijk, C-72/14 i C-197/14, EU:C:2015:564, pkt 54; z 15 marca 2017 r.

Aquino, C-3/16, pkt 32; z 18 grudnia 2025 r., C-448/23, Komisja przeciwko Polsce,

ECLI:EU:C:2023:975, EU:C:2024:881).

8. Sąd Najwyższy nie kwestionuje powyższych założeń. Jednocześnie

jednak w niniejszej sprawie, niezależnie od podstawy prawnej uzasadniającej

konieczność cofnięcia pytań prejudycjalnych wskazanej na wstępie, konstatuje, że

zasada lojalnej współpracy w odniesieniu do Sądu Najwyższego została w ostatnim

czasie przez TSUE w sposób oczywisty i jaskrawy naruszona. Jej podważenie

przez TSUE istotnie utrudnia dialog między Sądem Najwyższym a TSUE.

Naruszenie zasady lojalnej współpracy przez TSUE, a w konsekwencji

dialogu między sądami wynika z kwestionowania umocowania Sądu Najwyższego

poprzez odmowę mu statusu sądu w rozumieniu art. 267 Traktatu o Unii

Europejskiej.

9. Po pierwsze, postanowieniem z 3 marca 2025 r., C-586/24

[Rabal] i C-605/24 [Drałka], nie udzielono odpowiedzi, wskazując, że wnioski

o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Sąd Najwyższy

(Polska) orzekający w składzie jednego sędziego postanowieniami z 5 sierpnia

2024 r. (C-605/24) i 19 sierpnia 2024 r. (C-586/24) są oczywiście niedopuszczalne.

W pkt 31 postanowienia TSUE odwołał się do wyroku z 7 listopada 2024 r.,

C-326/23, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, EU:C:2024:940,

w którym, opierając się na poszczególnych ustaleniach i ocenach dokonanych

z jednej strony przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 3 lutego

III CB 102/24

11

2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (CE:ECHR:2022:

0203JUD000146920), a także przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku

z 6 maja 2021 r. Oparto się na założeniu, że rzekome wady, którymi był dotknięty

proces zakończony powołaniem sędziego orzekającego jednoosobowo są same

w sobie wystarczające, aby wzbudzić w przekonaniu jednostek uzasadnione

i poważne wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tego sędziego,

niezależnie od tego, że został powołany do izby, która nie posiada takich samych

cech jak Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego.

Odmawiając Sądowi Najwyższemu statusu sądu w rozumieniu art.

267 Traktatu, TSUE wykroczył poza przekazane mu kompetencje (ultra

vires)(z powołaniem wyroku TSUE z 7 maja 2024 r., NADA i in., C-115/22,

EU:C:2024:384, pkt 34; postanowień TSUE: z 13 grudnia 2018 r., C-370/18,

Holunga, EU:C:2018:1011, pkt 13; z 19 maja 2022 r., C-722/21, Frontera Capital,

EU:C:2022:412, pkt 11; z 17 lipca 2024 r., Niesker, C-235/24 PPU, EU:C:2024:624,

pkt 34). W świetle Traktatu o Unii Europejskiej TSUE ani żaden inny organ lub

instytucja Unii Europejskiej nie mają kompetencji w zakresie oceny prawidłowości

lub skuteczności procedury nominacyjnej sędziów polskich. Kompetencja taka nie

została przekazana TSUE przez Rzeczpospolitą Polską.

Podobnie wnioski zawarł TSUE również w innych rozstrzygnięciach.

W pkt 78 wyroku z 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (Dalsze

zajmowanie stanowiska sędziego) (C-718/21, EU:C:2023:1015), TSUE uznał, że

skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu

Najwyższego, który zwrócił się do TSUE z wnioskiem o wydanie orzeczenia

w trybie prejudycjalnym w tamtej sprawie, nie stanowi „sądu” w rozumieniu

art. 267 TFUE, w związku z czym ów wniosek należało uznać za niedopuszczalny.

Za oczywiście niedopuszczalne TSUE uznał także pytania prejudycjalne

skierowane przez Sąd Najwyższy również z uwagi na skład Sądu Najwyższego

w odniesieniu do okoliczności powołania sędziów także w kilku innych sprawach

sprawach (zob. postanowienia TSUE: z 9 kwietnia 2024 r., T. (Audycje

audiowizualne dla dzieci), C-22/22, EU:C:2024:313, pkt 19; z 15 maja

2024 r., Rzecznik Finansowy, C-390/23, EU:C:2024:419, pkt 24; z 29 maja 2024 r.,

Rzecznik Praw Obywatelskich (Polska skarga nadzwyczajna), C-720/21,

III CB 102/24

12

EU:C:2024:489, pkt 24; z 21 czerwca 2024 r., Kancelaria B., C-810/23,

EU:C:2024:543, pkt 23; z 7 listopada 2024 r., Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji

i Konsumentów, C-326/23, EU:C:2024:940).

10. Odmawiając udzielenia odpowiedzi na skierowane przez Sąd

Najwyższy pytania prejudycjalne TSUE naruszył nie tylko zasadę lojalnej

współpracy, ale również traktatową zasadę przyznania (art. 5 ust. 1 Traktatu o Unii

Europejskiej). Naruszenie wynika z faktu, iż TSUE przyznał sobie niewynikające

z Traktatów kompetencję w zakresie oceny statusu Sądu Najwyższego kierującego

do Trybunału pytanie prejudycjalne poprzez odwołanie się do kryteriów

pozatraktatowych oceny niezależności Sądu Najwyższego z uwagi na jego skład –

kwestionując poza własnymi kompetencjami tryb nominacyjny sędziów

w Rzeczypospolitej Polskiej. Tryb i zasady nominacji sędziów polskich pozostają

poza zakresem regulacji prawa Unii i – choćby pośrednio poprzez odwołanie się do

reguł wynikających z art. 19 Traktatu czy art. 47 ust. 1 Karty Praw Podstawowych

Unii Europejskiej – nie podlegają ocenie ani zakwestionowaniu przez TSUE ani

żaden inny organ czy instytucję międzynarodową.

11. Już samo naruszenie wprost przez TSUE wyrażonej w art. 4 ust. 3 TUE

zasady lojalnej współpracy wobec Sądu Najwyższego jako najwyższego organu

władzy sądowniczej i wymiaru sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej

prowadzi do uznania, iż bezcelowe staje się kierowanie do Trybunału pytań

prejudycjalnych w odniesieniu do kwestii oceny niezależności sądów polskich.

III. 12. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE, Traktaty i prawo przyjęte

przez Unię na ich podstawie mają pierwszeństwo przed prawem państw

członkowskich na warunkach ustanowionych przez wspomniane orzecznictwo [zob.

np. wyroki TSUE: z 15 lipca 1964 r., 6/64, Costa, EU:C:1964:66, s. 1159, 1160;

z 26 lutego 2013 r., C-399/11, Melloni, EU:C:2013:107, pkt 59; z 4 grudnia 2018 r.,

C-378/17, Minister for Justice and Equality i Commissioner of An Garda Síochána,

EU:C:2018:979, pkt 39; z 24 czerwca 2019 r., C-573/17, Popławski,

EU:C:2019:530, pkt 54; z 19 listopada 2019 r., C-585/18, C-624/18

III CB 102/24

13

i C-625/18, EU:C:2019:982, A.K. i in. (Niezależność izby dyscyplinarnej sądu

najwyższego), pkt 157, 158; z 6 października 2020 r., C-511/18, C-512/18 i C-

520/18, La Quadrature du Net i in., EU:C:2020:791, pkt 214; z 18 maja 2021 r.,

C-83/19, C-127/19, C-195/19, C-291/19, C-355/19 i C-397/19, Asociaţia „Forumul

Judecătorilor din România” i in., EU:C:2021:393, pkt 244; z 23 listopada 2021 r.,

C-564/19, IS (Niezgodność z prawem postanowienia odsyłającego),

EU:C:2021:949, pkt 78; z 21 grudnia 2021 r., C-357/19, C-379/19, C-547/19, C-

811/19 i C-840/19, Euro Box Promotion i in., EU:C:2021:1034, pkt 249;

z 6 października 2021 r., C-487/19, W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), EU:C:2021:798, pkt 156; z 22 lutego

2022 r., C-430/21, RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), EU:C:2022:99,

pkt 48, 49, 50; z 5 czerwca 2023 r., C-204/21, Komisja/Polska (Niezawisłość i życie

prywatne sędziów), EU:C:2023:442, pkt 76].

Trybunał sformułował tę zasadę po raz pierwszy w wyroku z 15 lipca 1964 r.,

6/64, Costa, EU:C:1964:66, s. 1158–1160), przy czym miała być ona rozumiana

jako uznanie prymatu prawa wspólnotowego przed prawem państw członkowskich.

13. Własne kompetencje w zakresie oceny statusu Sądu Najwyższego TSUE

wywodzi właśnie w szczególności z zasady pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej.

Pomija jednak okoliczność, że pierwszeństwo, podobnie jak kompetencje samego

TSUE, pozostają aktualne i skuteczne w zakresie, w jakim prawo Unii jest wiążące

i obowiązuje państwo członkowskie Unii. Prawo to nie ma wobec konstytucyjnych

zasad i założeń norm konstytucyjnych charakteru wobec tych norm nadrzędnego,

zaś umocowanie tego rodzaju nie wynika z zasady przyznania (ani przekazania),

a w konsekwencji nie eliminuje ani nie uniemożliwia oceny niezgodności z normami

konstytucyjnymi jako hierarchicznie wyższej rangi na terytorium suwerennego

państwa, nawet wówczas, gdy jest ono państwem członkowskim organizacji, jaką

jest Unia Europejska. Rzeczpospolita Polska w tym zakresie nie wyzbyła się swoich

suwerennych kompetencji ani kognicji konstytucyjnych organów władzy

sądowniczej.

14. Sąd Najwyższy dostrzega założenie, jakie legło u podstaw zasady

pierwszeństwa prawa Unii w świetle wykładni wynikającej z orzecznictwa TSUE.

Zasada ta bowiem nakłada na wszystkie organy państw członkowskich obowiązek

III CB 102/24

14

zapewnienia pełnej skuteczności różnych unormowań prawa Unii, przy czym prawo

państw członkowskich nie może mieć wpływu na skuteczność przyznaną tym

różnym unormowaniom w obrębie terytoriów tych państw [wyroki TSUE: z 15 lipca

1964 r., 6/64, Costa, EU:C:1964:66, s. 1159, 1160; z 26 lutego 2013 r., C-399/11,

Melloni, EU:C:2013:107, pkt 59; z 4 grudnia 2018 r., C-378/17, Minister for Justice

and Equality i Commissioner of An Garda Síochána, EU:C:2018:979, pkt 39;

z 24 czerwca 2019 r., C-573/17, Popławski, EU:C:2019:530, pkt 54; z 19 listopada

2019 r., C-585/18, C-624/18 i C-625/18, A.K. i in. (Niezależność izby dyscyplinarnej

sądu najwyższego), EU:C:2019:982, pkt 157, 158; z 6 października 2020 r., C-

511/18, C-512/18 i C-520/18, La Quadrature du Net i in., EU:C:2020:791, pkt 214;

z 18 maja 2021 r., C-83/19, C-127/19, C-195/19, C-291/19, C-355/19 i C-397/19,

EU:C:2021:393, Asociaţia „Forumul Judecătorilor din România” i in., pkt 244;

z 6 października 2021 r., C-487/19, W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), EU:C:2021:798, pkt 156;

z 21 grudnia 2021 r., C-357/19, C-379/19, C-547/19, C-811/19 i C-840/19, Euro

Box Promotion i in., EU:C:2021:1034, pkt 250; z 22 lutego 2022 r., C-430/21, RS

(Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), EU:C:2022:99, pkt 50; z 13 lipca 2023 r.,

YP i in. (Uchylenie immunitetu sędziowskiego i zawieszenie sędziego

w czynnościach służbowych), C-615/20 i C-671/20, EU:C:2023:562, pkt 61].

15. Przyjęcie tak rozumianej zasady pierwszeństwa wynika z założenia, iż

moc wiążąca prawa wspólnotowego nie może różnić się w poszczególnych

państwach w zależności od ich późniejszego wewnętrznego ustawodawstwa, gdyż

zagroziłoby to realizacji celów Traktatu i powodowałoby dyskryminację ze względu

na przynależność państwową zabronioną na mocy tego traktatu (wyrok TSUE

z 21 grudnia 2021 r., Euro Box Promotion i in., C-357/19, C-379/19, C-547/19, C-

811/19 i C-840/19, EU:C:2021:1034, pkt 246).

16. Jednocześnie jednak TSUE kwestionuje w istocie hierarchiczną

nadrzędność norm konstytucyjnych, skoro uznaje, że sąd konstytucyjny państwa

członkowskiego nie może, na podstawie własnej wykładni przepisów prawa Unii,

w tym art. 267 TFUE, skutecznie stwierdzić, że Trybunał wydał wyrok

z przekroczeniem swoich kompetencji, a tym samym odmówić wykonania wyroku

wydanego przez Trybunał w trybie prejudycjalnym [wyrok TSUE z 22 lutego 2022 r.,

III CB 102/24

15

RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C-430/21, EU:C:2022:99, pkt 72].

Z zasady pierwszeństwa prawa Unii ma wynikać to, iż fakt powoływania się przez

państwo członkowskie na przepisy prawa krajowego, nawet jeśli są one rangi

konstytucyjnej, nie może naruszać jedności i skuteczności prawa Unii. Zgodnie

z utrwalonym orzecznictwem TSUE, skutki powiązane z zasadą pierwszeństwa

prawa Unii wiążą wszystkie organy państwa członkowskiego, czemu

w szczególności nie mogą stać na przeszkodzie przepisy prawa krajowego, w tym

również rangi konstytucyjnej (wyroki TSUE: z 7 grudnia 1970 r., Internationale

Handelsgesellschaft, 11/70, EU:C:1970:114, pkt 3; z 21 grudnia 2021 r., C-357/19,

C-379/19, C-547/19, C-811/19 i C-840/19, Euro Box Promotion i in.,

EU:C:2021:1034, pkt 251; 22 lutego 2022 r., RS (Skutek wyroków sądu

konstytucyjnego), C-430/21, EU:C:2022:99, pkt 51; z 16 stycznia 2024 r., C-33/22,

Österreichische Datenschutzbehörde, EU:C:2024:46, pkt 70).

Zdaniem TSUE, względy te mają zastosowanie w odniesieniu do każdego

poziomu przepisów krajowych, w tym przepisów o charakterze konstytucyjnym

(wyrok TSUE z 8 września 2010 r., C-409/06, Winner Wetten, EU:C:2010:503,

pkt 61). W ocenie TSUE jest bowiem niedopuszczalne, by przepisy prawa

krajowego, nawet rangi konstytucyjnej, naruszały jedność i skuteczność prawa Unii

(zob. wyroki TSUE: z 17 grudnia 1970 r., 11/70 Internationale Handelsgesellschaft,

ECLI:EU:C:1970:114, pkt 3; z 8 września 2010 r., C-409/06, Winner Wetten,

EU:C:2010:503, pkt 61).

17. Nie można jednak tracić z pola widzenia faktu, że zasada hierarchicznej

nadrzędności norm konstytucyjnych nie tylko nie wyklucza, lecz – przeciwnie –

wręcz nakazuje w szczególności najwyższemu organowi władzy sądowniczej

i wymiaru sprawiedliwości, jakim jest Sąd Najwyższy, ocenę zgodności prawa Unii

ukształtowanego zgodnie z wykładnią przyjętą przez TSUE z odpowiednimi

regulacjami konstytucyjnymi, w tym przede wszystkim odnośnie przekroczenia

przez TSUE ram kompetencji mu przez państwo członkowskie przekazanych,

a zatem na mocy Traktatów przyznanych.

18. Nie można – szczególnie w świetle zasad ustrojowych polskiej

Konstytucji – zasadnie uznać, że możliwość stosowania prawa Unii Europejskiej

contra legem, w tym z uwagi na przyjęcie określonej wykładni przez TSUE,

III CB 102/24

16

prowadzi do wniosku o możliwości odmowy stosowania obowiązujących regulacji

prawa państwa członkowskiego zarówno rangi ustawowej, jak i – tym bardziej –

konstytucyjnej. Sądy polskie nie mają kompetencji do „pomijania” przepisów ustawy

(co do „pomijania” skutków orzeczeń zob. uchwałę I NZP 7/25), a ewentualne

dostosowanie prawa polskiego do wymagań i standardów kreowanych wskutek

wykładni TSUE należy wyłącznie do ustawodawcy. Zapatrywanie przeciwne

stanowiłoby rażące i oczywiste naruszenie zasady trójpodziału władzy poprzez

wkroczenie władzy sądowniczej w sferę wyłącznych kompetencji prawodawczych

ustawodawcy, a tym samym naruszenie art. 7 i 10 Konstytucji RP.

19. Powyższe założenie w odniesieniu do sądów polskich nie jest możliwe

ani dopuszczalne do urzeczywistnienia. Zasada effet utile, wywodzona

z powyższego orzecznictwa TSUE, napotyka w polskim porządku konstytucyjnym

na nieprzekraczalną barierę w postaci wyłącznych kompetencji i zasady legalizmu.

Państwa członkowskie godzą się na uznanie koncepcji „państwa prawnego”, którą

to koncepcję podzielają, za wartość wspólną ich własnym tradycjom

konstytucyjnym, której zobowiązały się przestrzegać w sposób trwały [wyroki:

z dnia 16 lutego 2022 r., Węgry/Parlament i Rada, C-156/21, EU:C:2022:97,

pkt 233, 234; a także z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość

i życie prywatne sędziów), C-204/21, EU:C:2023:442, pkt 73]. Związanie zasadą

państwa prawnego dotyczy jednak również organów i instytucji Unii, w tym samego

TSUE. Ponadto wszystkie te organy równorzędnie obowiązane są respektować

jako ściśle powiązaną z zasadą państwa prawnego zasadę państwa

demokratycznego, z której wywodzona jest zasada legitymacji demokratycznej

konstytucyjnych organów władzy publicznej, nie wyłączając sądów (a także

Krajowej Rady Sądownictwa). W szczególności zatem zasada państwa prawnego

nie może podlegać wykładni prowadzącej do ograniczenia istoty albo wręcz

podważenia zasady państwa demokratycznego (obie wprost wskazane zostały

w art. 2 Konstytucji RP).

Powyższe podejście TSUE, polegające na przyznaniu sobie i sądom

krajowym kompetencji ignorowania wewnętrznego porządku ustawowego

i konstytucyjnego zakłada istnienie nie tylko pierwszeństwa prawa Unii, lecz także

jego hierarchiczną wyższość (rangę) nad normami polskiej Konstytucji, co samo

III CB 102/24

17

w sobie tworzy nierozwiązywalną sprzeczność. Założenie przeciwne, któremu

hołduje w swoim orzecznictwie TSUE, prowadziłoby wprost również do naruszenia

przez sąd polski art. 178 ust. 1 Konstytucji RP. Konstytucja RP nie tylko nie

przyznaje sądownictwu kompetencji odmowy stosowania prawa polskiego rangi

ustawowej i konstytucyjnej, lecz wprost takie stosowanie – bezwzględnie –

nakazuje. Jedynym zaś organem dysponującym kompetencję do oceny zgodności

norm niższej rangi z Konstytucją RP jest Trybunał Konstytucyjny. W świetle

powołanego orzecznictwa TSUE można tymczasem odnieść wrażenie, że organ

ten przypisuje sobie kompetencje w zakresie rozstrzygania o mocy wiążącej

zarówno norm rangi ustawowej, jak i konstytucyjnej, podczas gdy kompetencji

takich nie ma. Nie może też przyznać polskim sądom kompetencji, które z ich

konstytucyjnym zakresem uprawnień pozostawałyby w oczywistej sprzeczności.

W tym zatem zakresie TSUE przypisuje sobie kompetencje, które nie zostały mu

przekazane.

Z kolei tylko parlament (Sejm i Senat) mają kompetencje ustawodawcze,

w tym uchylania i zmiany ustaw, zaś Zgromadzenie Narodowe uchwalania zmian

Konstytucji. Żaden sąd, w tym Sąd Najwyższy, nie dysponują kompetencją negacji

ani zastępowania powyższych reguł rangi konstytucyjnej. Wykładnia dokonana

przez TSUE i wynikające z niej skutki ram zasad traktatowych zasad powyższych

również nie znoszą.

20. Wreszcie, odmienne podejście oznaczałoby rażące i oczywiste

naruszenie zasady państwa demokratycznego i demokratycznej reprezentacji,

wymagających od organów stanowiących prawo mandatu uzyskanego

bezpośrednio, lub co najmniej pośrednio, od Narodu (art. 2 i 4 Konstytucji RP).

Legitymacji takiej nie ma z pewnością TSUE.

21. Dialog między TSUE a sądami państwa członkowskiego Unii jest

możliwy wyłącznie przy poszanowaniu wzajemnym kompetencji, jak również

nieingerencji w sferę wyłączoną z zakresu oceny i kognicji Trybunału.

W odniesieniu do prawa polskiego ramy te zostały w ocenie Sądu Najwyższego

przekroczone. To z kolei wyklucza, przede wszystkim w zakresie korzystania

z instrumentów przewidzianych w art. 267 TFUE, możliwość odwoływania się do

judykatury TSUE w odniesieniu do oceny ustrojowego kształtu instytucji władzy

III CB 102/24

18

sądowniczej w Polsce. Nie można pod pretekstem kreowania określonego

standardu prawa do sądu w świetle art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz art.

47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej narzucać co najmniej pośrednio

rozwiązań, które nie tylko nie znajdują odzwierciedlenia w ustrojach sądownictwa

innych państw członkowskich Unii Europejskiej, a zatem nie kształtują w tym

zakresie jakiegokolwiek standardu europejskiego (co do trybu i składu organów

nominujących sędziów), ale także w istocie prowadzą do oczywistej sprzeczności

z prawem ustrojowym państwa i jego fundamentalnymi założeniami, z zasadą

reprezentacji demokratycznej (legitymacji) oraz państwa demokratycznego na

czele.

22. Konieczny mandat sędziowski w ramach łańcucha legitymizacji

demokratycznej na etapie procedury nominacyjnej sędziego jest w polskich realiach

ustrojowych wywodzony od dwóch organów uczestniczących w tej procedurze, tj.

Krajowej Rady Sądownictwa (o ile z uwagi na tryb wyboru jej tzw. sędziowskiej

części mandat demokratyczny posiada) oraz Prezydenta RP (art. 179 Konstytucji

RP, zob. szerzej postanowienie SN z 21 czerwca 2024 r., III CB 44/24; standard

ugruntowany w judykaturze i doktrynie niemieckiej pozostaje tożsamy i aktualny na

gruncie polskiej ustawy zasadniczej, a to z uwagi na tożsame normy ustrojowe,

zob. wyroki niemieckiego Federalnego Sądu Konstytucyjnego: z 10 grudnia 1974 r.,

2 BvK 1/73, 2 BvR 902/73, BVerfGE 38, 258 (271); BVerfGE 47, 53 (275); z 24 lipca

1979 r., 2 BvK 1/78, BVerfGE 52, 95 (130); z 31 października 1990 r., 2 BvF 3/89,

BVerfGE 83, 60 (71); postanowienia FSK: z 9 marca 1976 r., 2 BvR 89/74, BVerfGE

41, 399 (414); z 1 października 1987 r., 2 BvR 1178 i n./86, BVerfGE 77, 1 (40);

z 24 maja 1995 r., 2 BvF 1/92, BVerfGE 93, 37 (66); z 5 grudnia 2002 r., 2 BvL 5/98,

BVerfGE 107, 59 (87); w piśmiennictwie zamiast wielu zob. np.: E.-W. Böckenförde,

Demokratie als Verfassungsprinzip, (w:) J. Isensee, P. Kirchhof (red.), Handbuch

des Staatsrechts der Bundesrepublik Deutschland, Band II, wyd. 3., Heidelberg

2004, s. 429 i n.; T. Groß, Grundlinien einer pluralistischen Interpretation des

Demokratieprinzips, (w:) T. Blanke (red.), Demokratie und Grundgesetz. Eine

Auseinandersetzung mit der verfassungsgerichtlichen Rechtsprechung, Baden

Baden 2000, s. 98 i n.; A. Voβkuhle, G. Sydow, Die demokratische Legitimation des

Richters, Juristenzeitung 2002, z. 14, s. 673 i n.; C. D. Classen, Gesetzesvorbehalt

III CB 102/24

19

und Dritte Gewalt, Juristenzeitung 2003, z. 14; zob. np. uchwałę SN

z 8 października 2024 r., III CZP 23/24, OSNC 2025, nr 4, poz. 43; postanowienia

SN: z 5 lipca 2024 r., I CSK 3765/23; z 21 czerwca 2024 r., III CB 44/24; z 3 lipca

2024 r., III CB 26/24; z 19 sierpnia 2024 r., III CB 65/24; z 24 października 2024 r.,

II CSKP 328/22; z 26 marca 2025 r., I ZB 29/25). Kwestionowanie demokratycznej

legitymacji Krajowej Rady Sądownictwa nie może znajdować podstaw ani

uzasadnienia zarówno w prawie polskim, jak i w prawie Unii Europejskiej.

23. Z tych względów Sąd Najwyższy, stojąc wobec niedającej się pogodzić

sprzeczności wynikającej ze stanowisk z jednej strony Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej, z drugiej zaś Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu

Najwyższego, nie miał wątpliwości, iż priorytet należy przyznać hierarchicznej

nadrzędności Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, której moc w tym zakresie, jak

również bezpośrednia skuteczność, nie budzą wątpliwości (art. 8). Normy te

w istocie mają charakter gwarancyjny, uniemożliwiając wydrążenie zasady

suwerenności Narodu i nadrzędności Konstytucji z rzeczywistej treści wskutek

przyjęcia, że o ich zakresie decydować ma organ międzynarodowy lub

ponadnarodowy odwołując się przy tym do zasady, iż ma on wyłączność w wykładni

norm określonej rangi, a w konsekwencji także o zakresie własnych kompetencji.

W ocenie Sądu Najwyższego wykładnia Traktatów nie może polegać na

ingerencji w sferę ustrojową państw członkowskich w zakresie, w jakim

kształtowanie kompetencji konstytucyjnych organów władzy publicznej nie zostały

wprost, w sposób wyraźny, przekazane na podstawie Traktatów. W szczególności

zasady podstawowe, jak demokracja i zwierzchnictwo Narodu (art. 2 i 4 Konstytucji

RP), w świetle Traktatów nie mogą być wskutek wykładni prawa Unii w sposób

oczywisty podważone.

Ponadto, w ocenie Sądu Najwyższego ochrona porządku konstytucyjnego

i jego podstawowych zasad ustrojowych, w tym demokratycznego charakteru

organów konstytucyjnych, republikańskiego ustroju państwa, a także wyłączności

kompetencji oraz ich podziału w ramach struktury konstytucyjnego ustroju państwa

członkowskiego Unii, stanowią podstawowe wartości mieszczące się w ramach

pojęcia porządku publicznego. Jeżeli środek przyjęty przez organy, instytucje lub

inne jednostki Unii Europejskiej przekracza granice programu integracji w sposób

III CB 102/24

20

oczywisty i strukturalnie istotny, Sąd Najwyższy obowiązany jest dokonać jego

oceny i uwzględnić powyższe założenia, co też uczynił w niniejszej sprawie.

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 7 października 2021 r.,

K 3/21 (OTK ZU poz. 65/A/2022), art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii

Europejskiej w zakresie, w jakim – w celu zapewnienia skutecznej ochrony prawnej

w dziedzinach objętych prawem Unii – przyznaje sądom krajowym (sądom

powszechnym, sądom administracyjnym, sądom wojskowym i Sądowi

Najwyższemu) kompetencje do pomijania w procesie orzekania przepisów

Konstytucji, jest niezgodny z art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1 i art. 178 ust.

1 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny orzekł ponadto, że art. 19 ust. 1 akapit drugi i art.

2 Traktatu o Unii Europejskiej w zakresie, w jakim – w celu zapewnienia skutecznej

ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii oraz zapewnienia

niezawisłości sędziowskiej – przyznają sądom krajowym (sądom powszechnym,

sądom administracyjnym, sądom wojskowym i Sądowi Najwyższemu) kompetencje

do: a) kontroli legalności procedury powołania sędziego, w tym badania zgodności

z prawem aktu powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, są

niezgodne z art. 2, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1 i art. 179 w związku z art. 144 ust.

3 pkt 17 Konstytucji, b) kontroli legalności uchwały Krajowej Rady Sądownictwa

zawierającej wniosek do Prezydenta o powołanie sędziego, są niezgodne z art. 2,

art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1 i art. 186 ust. 1 Konstytucji, c) stwierdzania przez sąd

krajowy wadliwości procesu nominacji sędziego i w jego efekcie odmowy uznania

za sędziego osoby powołanej na urząd sędziowski zgodnie z art. 179 Konstytucji,

są niezgodne z art. 2, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1 i art. 179 w związku z art. 144 ust.

3 pkt 17 Konstytucji.

Do wykładni pojęcia „sąd ustanowiony ustawą” odniósł się Trybunał

Konstytucyjny w kilku orzeczeniach. Przede wszystkim w wyroku z 10 marca 2022

r., sygn. K 7/21. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż „[a]rt. 6 ust. 1 zdanie pierwsze

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej

w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3,

5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.)

w zakresie, w jakim (…) przy ocenie spełnienia warunku «sądu ustanowionego

III CB 102/24

21

ustawą»: a) dopuszcza pomijanie przez Europejski Trybunał Praw Człowieka lub

sądy krajowe przepisów Konstytucji, ustaw oraz wyroków polskiego Trybunału

Konstytucyjnego, b) umożliwia samodzielne kreowanie norm dotyczących

procedury nominacyjnej sędziów sądów krajowych przez Europejski Trybunał Praw

Człowieka lub sądy krajowe w procesie wykładni Konwencji – jest niezgodny z art.

89 ust. 1 pkt 2, art. 176 ust. 2, art. 179 w związku z art. 187 ust. 1 w związku z art.

187 ust. 4 oraz z art. 190 ust. 1 Konstytucji”.

„Nie można zatem wykreować takiej procedury kontroli ani na poziomie

konwencyjnym, ani na poziomie ustawowym” (wyrok o sygn. K 7/21). Nie ma zatem

żadnych wątpliwości, że w myśl art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji szczególne

zadanie konstytucyjne, jakim jest powoływanie sędziów, w wykonaniu zasady

podziału, równowagi i współdziałania władz państwa należy wyłącznie do

Prezydenta, co Trybunał Konstytucyjny uzasadnił w wyroku z 20 kwietnia 2020 r.

o sygn. U 2/20 oraz postanowieniu z 21 kwietnia 2020 r. o sygn. Kpt 1/20, a także

rozwinął w innych cytowanych wyżej orzeczeniach. Powoływanie sędziów jest

kompetencją zakotwiczoną bezpośrednio w art. 179 oraz w art. 126 ust.

1 Konstytucji (zob. wyrok z 24 października 2017 r., K 3/17). Wobec braku

odpowiedniej regulacji na poziomie konstytucyjnym niemożliwa jest weryfikacja

prawidłowości wykonania tej prerogatywy przez Głowę Państwa, poza

wypełnieniem procedur przewidzianych przez Konstytucję.

24. Z uwagi na okoliczność, że w polskim porządku konstytucyjnym normy

Konstytucji RP mają rangę hierarchicznie najwyższą (art. 8 ust. 1), zaś sędzia

w sprawowaniu urzędu związany jest bezwzględnie Konstytucją oraz ustawami,

przyjąć należy, że ewentualna odpowiedź na pytania prejudycjalne mogłaby się

wiązać z przyjęciem nakazu związania Sądu Najwyższego wykładnią sprzeczną

z nakazem rangi konstytucyjnej, co w konsekwencji prowadziłoby do rażącego

i oczywistego naruszenia zasady praworządności (legalizmu, art. 7 Konstytucji RP),

a jednocześnie wkroczenia przez Sąd Najwyższy w sferę prawodawczą, zatem

naruszałoby wprost zasadę podziału władz (art. 10). Ponadto żaden organ władzy

w Polsce, a zatem tym bardziej organ lub instytucja działająca na podstawie norm

prawa międzynarodowego lub ponadnarodowego, nie mają kompetencji do

III CB 102/24

22

weryfikacji prawidłowości powoływania sędziów Sądu Najwyższego, a tym bardziej

dokonywania na tej podstawie ocen niezależności tego organu konstytucyjnego.

25. W zakresie zatem, w jakim akty TSUE podejmowane są ultra vires,

sądy polskie mają obowiązek odstąpić od przedstawienia w tym zakresie pytania

prejudycjalnego z uwagi na konieczność ochrony polskiego porządku

konstytucyjnego, a także tożsamości konstytucyjnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Zasada, że sąd krajowy zwraca się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym

tylko wtedy, gdy jest to niezbędne, i tylko wtedy, gdy dotyczy to prawa Unii.

W wyroku z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK ZU A/2020, poz. 61). Uznanie

niedopuszczalności rozstrzygania przez TSUE o organizacji i ustroju, w tym

sądownictwa, na co składają się normy rangi konstytucyjnej dotyczące trybu

nominacyjnego sędziów, oznacza, że kwestia ta nie dotyczy prawa Unii.

26. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy postanowił cofnąć pytanie

prejudycjalne i w związku z tym uchylić rozstrzygnięcia, które stały się tym samym

bezprzedmiotowe.

27. W pkt. 4. postanowienia Sąd Najwyższy postanowił ponadto

przedstawić akta sprawy o sygn. III CB 102/24 Prezesowi Sądu Najwyższego

kierującemu pracą Izby Cywilnej celem rozważenia podjęcia dalszych czynności –

a to w związku z oświadczeniem SSN X.Y. z 12 lutego 2025 r. (k. 51-53), w którym

w konkluzji jako Sędzia wylosowany do składu orzekającego zgodnie z przepisami

ustawy stwierdził, że odmawia udziału w rozpoznaniu sprawy (tj. sprawy III CB

102/24). Treść oświadczenia, w którym wskazano wprost ocenę braku

niezależności i niezawisłości sędziów Sądu Najwyższego wylosowanych do składu,

a wybranych jako kandydaci na urząd przez Krajową Radę Sądownictwa

dysponującą po raz pierwszy w historii konieczną dla tego konstytucyjnego organu

władzy publicznej legitymacją demokratyczną na podstawie przepisów

obowiązujących od 2018 r., prowadzi do aktualizacji konieczności oceny, czy

oświadczenie to nie stanowi podstawy do rozważenia podjęcia dalszych czynności

w celu wyznaczenia składu do rozpoznania go jako wniosku o wyłączenie SSN X.Y.

wobec uznania jako w istocie złożonego w trybie art. 51 k.p.c. – z uwagi na

konieczność rozważenia bezstronności sędziego, ewentualnie celem zwrócenia się

III CB 102/24

23

do wskazanego Sędziego o doprecyzowanie podstawy prawnej tak

sformułowanego oświadczenia.

Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[a.ł]