Wniosek o zbadanie niezawisłości sędziego SN umorzony, sędzia wyłączony z kasacji

Strona powodowa […] sp. z o.o. sp. kom. w M. wniosła o stwierdzenie, że w

sprawie II CSKP 1354/24 zachodzą przesłanki określone w art. 29 § 5 ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w stosunku do SSN Mariusza

Załuckiego (który został rekomendowany na to stanowisko przez KRS

ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej radzie

III CB 25/25

2

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2018 r., poz. 3),

tj. stwierdzenia, że SSN Mariusz Załucki nie spełnia wymogów niezawisłości

i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu

i jego postępowaniu po powołaniu. W końcowej części uzasadnienia wniosku

strona powodowa wskazując na konieczność dokonania legalnej oceny czy skład

sądu w osobie SSN Mariusza Załuckiego nie narusza konstytucyjnych i unijnych

zasad niezależności oraz niezawisłości i bezstronności wskazał, że w razie

potwierdzenia tych wątpliwości Sąd powinien, stosownie do art. 25 § 18 ustawy

o Sądzie Najwyższym, wyłączyć SSN Mariusza Załuckiego do rozpoznania sprawy

(k. 10).

Spośród pięcioosobowego składu Sądu Najwyższego, wylosowanego celem

rozpoznania powyższego wniosku, trzech członków również zostało

rekomendowanych na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przez KRS

ukształtowaną nowelą z 8 grudnia 2017 r., tak samo jak i dwóch wylosowanych

zastępców członków składu orzekającego (k. 14).

Po wyrokach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r.,

C-96/24, C-103/24 i C-112/24 oraz C-748/23, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego

odmawia podjęcia czynności zmierzających do prawidłowego ukształtowania składu

orzekającego (zob. np. III CB 84/25, II PUB 40/26, IZB 99/25).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego

i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy (czyli

zgodny z ustawą), niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Z kolei zgodnie z art. 47

Karty Praw Podstawowych podpisanej 7 grudnia 2000 r. (Dz. Urz. UE C 83

z 30 marca 2010 r.; dalej: „KPP”), która weszła w życie 1 grudnia 2009 r., każdy ma

prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym

terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy.

Natomiast stosownie do art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.,

zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.

U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; dalej: „Konwencja”) każdy ma prawo do

III CB 25/25

3

sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez

niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą.

Dla ustalenia czy sąd może zostać uznany za niezawisły w rozumieniu art. 6

ust. 1, należy zwrócić uwagę m.in. na sposób powoływania jego członków i długość

ich kadencji, na istnienie gwarancji chroniących ich przed naciskami z zewnątrz

oraz na to, czy dany organ przejawia oznaki niezależności, przy czym w tym

ostatnim względzie chodzi o samo zaufanie, jakie każdy sąd powinien budzić

w jednostkach w społeczeństwie demokratycznym (por. wyroki Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 21 czerwca 2011 r., Fruni p. Słowacja, z 6 listopada

2018 r., Ramos Nunes de Calvarho e SA v. Portugalia). Z kolei przesłankę

bezstronności w rozumieniu art. 6 ust. 1 można oceniać przez podejście

subiektywne, uwzględniające osobiste przekonania i zachowanie sędziego, tj. przez

zbadanie, czy wykazał on stronniczość lub osobiste uprzedzenia w danej sprawie,

jak również przez obiektywne podejście polegające na ustaleniu, czy sąd zapewnia,

w szczególności z uwagi na swój skład, gwarancje wystarczające do wykluczenia

wszelkich uzasadnionych wątpliwości co do jego bezstronności. Jeśli chodzi

o obiektywną ocenę, polega ona na zadaniu sobie pytania, czy niezależnie od

indywidualnego zachowania sędziego, pewne weryfikowalne fakty dają podstawę

do podejrzeń co do jego stronniczości. W tym zakresie nawet pozory mogą mieć

znaczenie. Również i tutaj stawką jest zaufanie, jakie w społeczeństwie

demokratycznym sądy powinny budzić w jednostkach, poczynając od stron

postępowania (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 6 maja

2003 r., Kleyn i in. p. Niderlandy). Pojęcia niezawisłości i obiektywnej bezstronności

są ze sobą ściśle powiązane, co z reguły prowadzi do ich wspólnego badania.

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że przepisy art. 45 ust. 1

Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji i art. 47 KPP mają taką samą treść,

ustanawiając takie same gwarancje standardu dostępu do sądu niezawisłego

i bezstronnego oraz ustanowionego na podstawie ustawy (zob. wyroki z 11 marca

2014 r., K 6/13, OTK-A 2014, Nr 3, poz. 29, z 14 kwietnia 2015 r., P 45/12, OTK-A

2015, Nr 4, poz. 46 oraz z 8 listopada 2016 r., P 126/15, OTK - A 2016, poz. 89).

Podobnie też Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazuje, że art. 47 KPP

stanowi odpowiednik art. 6 ust. 1 Konwencji (zob. wyroki z 29 lipca 2019 r., C-38/18

III CB 25/25

4

i z 19 listopada 2019 r., C - 585/18, C-624/18 i C-625/18). Jak stanowi art. 19 ust. 1

Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE 2016 C 202, s. 1; dalej: „TUE”) Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej zapewnia poszanowanie prawa w wykładni

i stosowaniu Traktatów, a Państwa Członkowskie ustanawiają środki niezbędne do

zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii.

Wnioski wynikające z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka są istotne również na płaszczyźnie prawa unijnego, ponieważ Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie wyjaśniał już, że ze względu na to,

iż w KPP zapisano prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym

w Konwencji, art. 52 ust. 3 tej Karty ma na celu zapewnienie koniecznej spójności

między prawami w niej zawartymi a odpowiadającymi im prawami gwarantowanymi

przez Konwencję w sposób nienaruszający autonomii prawa Unii, a art. 47 akapit

drugi KPP odpowiada art. 6 ust. 1 Konwencji, Trybunał jest zobowiązany dbać o to,

aby dokonywana przez niego wykładnia art. 47 akapit drugi KPP zapewniała

poziom ochrony, który nie narusza poziomu ochrony gwarantowanego przez art. 6

ust. 1 Konwencji, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Europejski Trybunał

Praw Człowieka (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

z 26 marca 2020 r., C-542/18 RX-II i C-543/18 RX-II, Erik Simpson przeciwko

Radzie Unii Europejskiej i HG przeciwko Komisji Europejskiej, z dnia 6 października

2021 r., C-487/19, W.Ż., pkt 123 i n. oraz z dnia 29 marca 2022 r., C-132/20, BN,

DM, EN przeciwko Getin Noble Bank S.A.).

Ustawą, która weszła w życie w dniu 15 lipca 2022 r. (Dz. U. z 2022 r., poz.

1259) znowelizowano kolejny raz ustawę z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym, wprowadzając możliwość złożenia przez zainteresowaną stronę lub

uczestnika postępowania przed Sądem Najwyższym wniosku o zbadanie spełnienia

przez konkretnego sędziego wyznaczonego do składu orzekającego wymogów

niezawisłości i bezstronności, przy czym w art. 29 § 4 u.S.N. postanowiono, że

okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą

stanowić wyłącznej podstawy do podważania orzeczenia wydanego z udziałem

tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Zgodnie z art.

29 § 5 u.S.N. dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności sędziowskich

III CB 25/25

5

w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem

okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, na

wniosek uprawnionego (tj. strony lub uczestnik postępowania przed Sądem

Najwyższym - art. 29 § 7 u.S.N.), jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to

doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego

wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego

oraz charakteru sprawy. Wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa

w art. 29 § 5 u.S.N., może być złożony wobec sędziego Sądu Najwyższego lub

sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziowskich w Sądzie

Najwyższym wyznaczonego do składu rozpoznającego: 1) środek zaskarżenia;

2) sprawę dyscyplinarną; 3) sprawę o zezwolenie na pociągnięcie do

odpowiedzialności karnej lub tymczasowe aresztowanie sędziów, asesorów

sądowych, prokuratorów i asesorów prokuratury; 4) sprawę z zakresu prawa pracy

i ubezpieczeń społecznych dotyczącą sędziego Sądu Najwyższego; 5) sprawę

z zakresu przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku (art. 29. §

6 u.S.N.). Wniosek składa się w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia

uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie

tego terminu, prawo do złożenia wniosku wygasa. Sąd przy doręczeniu pierwszego

pisma w sprawie zawiadamia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie

rozpoznającym sprawę, a przy kolejnym - jeżeli skład rozpoznający sprawę uległ

zmianie. Przepis art. 87¹ § 1 kodeksu postępowania cywilnego (który stanowi, ze

w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez

adwokatów lub radców prawnych) stosuje się (art. 29 § 8 u.S.N.). Wniosek

powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego,

a ponadto zawierać: 1) żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą

przesłanki, o których mowa w art. 29 § 5 u.S.N; 2) przytoczenie okoliczności

uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie (art. 29 § 9 u.S.N.).

Wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w art. 29 § 9 u.S.N, podlega

odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega

również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn

niedopuszczalny (art. 29 § 10 u.S.N.). Sąd Najwyższy rozpoznaje wniosek na

posiedzeniu niejawnym w składzie 5 sędziów losowanych spośród całego składu

III CB 25/25

6

Sądu Najwyższego, po wysłuchaniu sędziego, którego wniosek dotyczy chyba, że

wysłuchanie jest niemożliwe lub bardzo utrudnione (art. 29 § 15 zdanie pierwsze

u.S.N.). Sąd Najwyższy oddala wniosek , jeżeli jest on bezzasadny (art. 29 § 17

u.S.N.). Uwzględniając wniosek Sąd Najwyższy wyłącza sędziego od rozpoznania

sprawy. Wyłączenie sędziego od udziału w danej sprawie nie może stanowić

podstawy do wyłączenia tego sędziego w innych sprawach rozpoznawanych z jego

udziałem (art. 29 § 18 u.S.N.). Od postanowienia wydanego na skutek rozpoznania

wniosku przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów

losowanych spośród całego składu Sądu Najwyższego (art. 29 § 21 zdanie

pierwsze u.S.N.). W sprawach nieuregulowanych w ustawie o Sądzie Najwyższym

do postępowania toczącego się na skutek wniosku oraz postępowania

odwoławczego stosuje się odpowiednio przepisy o zażaleniu obowiązujące

w postępowania, którego wniosek dotyczy (art. 29 § 24 u.S.N.).

Należy też uwypuklić, że strona kontestując przymioty sędziego w postaci

ustanowienia na podstawie ustawy (zgodnej z Konstytucją RP), bezstronności

i niezawisłości, ma ograniczone możliwości - na gruncie krajowym - złożenia

wniosku o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego, który brał udział w procedurze

nominacyjnej z rekomendacji neoKRS. Stosownie bowiem do art. 26 § 2 u.S.N. do

właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy

rozpoznawanie wniosków lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego,

obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego,

przy czym jak wynika z art. 26 § 3 u.S.N. wniosek taki pozostawia się bez

rozpoznania, jeżeli obejmuje ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania

sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru

sprawiedliwości. Wreszcie stosownie do art. 26 § 4 u.S.N. do właściwości Izby

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpatrywanie skarg

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu

Najwyższego, sądów powszechnych, sądów wojskowych oraz sądów

administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli niezgodność

z prawem polega na podważaniu statusu osoby powołanej do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego, która wydała orzeczenie w sprawie. O wadliwości tej Izby

Sądu Najwyższego również wypowiadał się wielokrotnie Trybunał Sprawiedliwości

III CB 25/25

7

Unii Europejskiej (zob. np. wyrok z 4 września 2025 r., C-225/22, z 21 grudnia

2023 r., C-718/23 oraz z 6 października 2021 r., C-487/19).

Na gruncie art. 29 § 5 u.S.N. ustawodawca przyjął bezpodstawnie założenie,

że taki sędzia zawsze spełnia przesłankę ustanowienia na podstawie ustawy (zob.

też wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r., C-96/24,

C-103/24 i C-112/24 oraz C-748/23; odnotować trzeba jeszcze wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 22 września 2026 r., K 21/26, ale nie został on opublikowany,

a ponadto status Trybunału Konstytucyjnego jako sądu został podważony

w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej) Tym bardziej, że i tak uprawnienie to zostało

znacząco ograniczone, gdyż w sposób niezgodny z Konstytucją, Konwencją i KPP

prawodawca wyłączył możliwość podważania orzeczenia wydanego z udziałem

takiego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności tylko na

podstawie okoliczności towarzyszących jego powołaniu (art. 29 § 4), a ponadto

ograniczono zakres spraw, w których taki wniosek może być zgłoszony. W istocie

przewidziana w art. 29 § 5 i n. u.S.N. instytucja prawna stanowi hybrydowe

rozwiązanie legislacyjne, którego celem była faktyczna legalizacja sędziów wadliwie

powołanych przez wzgląd na przymioty sędziowskie w postaci ustanowienia na

podstawie ustawy, niezawisłości i bezstronności. Jak się okazało, że procedura ta

jest sprzeczna z prawem unijnym (zob. powołane wyroki TSUE z 16 lipca 2026 r.),

to przepisy w tym przedmiocie zostały zaskarżone do upolitycznionego Trybunału

Konstytucyjnego, który błyskawicznie wydał wyrok (22 września 2026 r.)

z pominięciem kolejności wpływu spraw (w TK zalegają sprawy nawet sprzed

kilkunastu lat) i w celowo dobranym składzie z pominięciem wszelkich

transparentnych zasad przydziału spraw poszczególnym sędziom TK.

Przyjęte procedury w odniesieniu do tego testu i wniosku o wyłączenie

zostały tak ukształtowane, że i tak strona nie mogła z nich skorzystać w sposób

efektywny bowiem powodzenie tych procedur uzależnione było od tego, czy takie

wnioski nie znalazły się w referatach sędziów Sądu Najwyższego, których proces

nominacyjny był obarczony ww wadliwościami. Przy istniejącym składzie

osobowym sędziów Sądu Najwyższego, z których aż prawie 2/3 ogólnej ich liczby

uczestniczyło w tej procedurze, prawdopodobieństwo, iż w 5-osobowym składzie

III CB 25/25

8

rozpoznającym wniosek testowy w pierwszej instancji, względnie w 7-osobowym

w drugiej instancji, znajdą się wyłącznie sędziowie prawidłowo rekomendowani do

Sądu Najwyższego, są małe, a przecież podstawowe prawo strony do sądu

spełniającego cechy konstytucyjne, konwencyjne i unijne nie powinno być oceniane

w kategoriach rachunku prawdopodobieństwa. Praktyka funkcjonowania tej

instytucji pokazała, że sędziowie Sądu Najwyższego po tzw. neoKRS orzekali

w sprawach wniosków testowych, bez jakiegokolwiek respektowania w tej materii

orzecznictwa Sądu Unijnego oraz ETPCz. Mało tego, zdarzało się, że sędziowie,

których dotyczył wniosek testowy składali wnioski o wyłączenie sędziów prawidłowo

powołanych na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, które były uwzględniane

przez sędziów po tzw. neoKRS (zob. np. sprawę III CB 133/25), a ponadto, poza

jednostkowymi przypadkami, negatywnie załatwiali wnioski stron o wyłączenie ze

składów testowych sędziów po neoKRS.

W kontekście zarządzenia z 2 października 2026 r. (k. 83) należy też zwrócić

uwagę, że składane przez SSN Mariusza Załuckiego wnioski o wyłączenie

prawidłowo powołanych sędziów Sądu Najwyższego - zmierzające do

ukształtowania składu orzekającego w taki sposób, aby składał się z sędziów,

którzy uważają, że procesy nominacyjne do Sądu Najwyższego po rekomendacji

KRS ukształtowanej nowelą z 8 grudnia 2017 r. nie są wadliwe - są bezskuteczne,

gdyż stanowią nadużycie urzędnicze i procesowe bowiem w sprawie zainicjowanej

wnioskiem strony o wyłączenie sędziego taki sędzia nie ma statusu procesowego

uczestnika, a ponadto zarówno ustawa o Sądzie Najwyższym, a tym bardziej

kodeks postępowania cywilnego nie przyznaje sędziemu, co do którego został

złożony wniosek o wyłączenie prawa do złożenia wniosku o wyłączenie sędziego

wyznaczonego do rozpoznania takiego wniosku. Trzeba również zauważyć, że

wniosek o wyłączenie pojawił się dopiero w czerwcu br, w sytuacji gdy wniosek

o test został złożony w marcu 2025 r., a kolejne począwszy od wyroków TSUE

z 16 lipca 2026 r. Wiadomo, że taka obstrukcja prowadzi do wydłużenia

postępowania i naruszenia prawa stron do rozpoznania sprawy w rozsądnym

terminie.

Niemniej jednak nie jest możliwe ukształtowanie pięcioosobowego składu,

który byłby zgodny m.in. z powołanymi wyrokami TSUE z 16 lipca 2026 r.,

III CB 25/25

9

w których stwierdzono, ze art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle

art. 47 KPP stoi na przeszkodzie temu, by badanie spełnienia wymogów

niezawisłości i bezstronności w odniesieniu do czynnego sędziego danego sądu,

a tym samym badanie poszanowania prawa do sądu ustanowionego uprzednio na

mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień, zostało powierzone składowi

orzekającemu tego sądu, w którym zasiada choćby jeden sędzia znajdujący się ze

względu na warunki jego powołania w sytuacji identycznej z sytuacją sędziego,

którego dotyczy to badanie. Jak już była o tym mowa Pierwszy Prezes Sądu

Najwyższego, który również został powołany na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego po rekomendacji KRS ukształtowanej nowelą z 8 grudnia 2017 r.,

odmawia podjęcia czynności zmierzających do usunięcia wadliwości związanych

z losowaniem członków składów orzekających w tzw. sprawach testowych. Z kolei

sędzia sprawozdawca - w świetle przepisów prawa krajowego - nie jest

kompetentny do samodzielnego kompletowania składów orzekających

i podejmowania w tej materii stosownych czynności administracyjnych. W takim

stanie rzeczy także wzgląd na konstytucyjne (art. 45 ust. 1), konwencyjne (art. 6

ust. 1) i unijne (art. 47 ust. 2 KPP) prawo strony (dotyczy to nie tylko strony

wnioskującej o test sędziego, ale i drugiej strony) do rozpoznania sprawy

w rozsądnym terminie stoi na przeszkodzie dalszej kontynuacji postępowania

w przedmiocie badania spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości

i bezstronności na podstawie powołanych przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym.

Chodzi również o wykluczenie ewentualnej możliwości wykorzystywania przez

strony instytucji uregulowanej w art. 29 § 5 i n. u.S.N. oraz ułomności związanej

z prawidłowym kształtowaniem wieloosobowych składów orzekających do

przedłużania postępowania w sprawie głównej i odwlekania ostatecznego

merytorycznego jej rozstrzygnięcia.

Powyższe sprzeczności pomiędzy prawem strony do właściwego

ukształtowania składu sądu w sprawie testowej (co w aktualnych warunkach

krajowych nie jest możliwe do zrealizowania), a prawem stron do rozpoznania

sprawy głównej w rozsądnym terminie, czemu z kolei stoi na przeszkodzie

postępowanie w przedmiocie tego testu, uzasadniają umorzenie w tym zakresie

postępowania i zarazem rozpoznanie żądania strony o wyłączenie sędziego, co do

III CB 25/25

10

którego został złożony przez nią wniosek testowy, na zasadach ogólnych,

przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego (art. 49 § 1 k.p.c.) w składzie

jednoosobowym, na podstawie okoliczności faktycznych przytoczonych na

uzasadnienie wniosku testowego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że intencją strony

wnioskującej o test sędziego było jego wyłączenie od rozpoznania sprawy. Jeśli

bowiem strona domagała się stwierdzenia, że wskazany sędzia nie spełnia

wymogów niezawisłości i bezstronności, to konsekwencją tego było przede

wszystkim żądanie jego wyłączenia, co wynika także z art. 29 § 18 zdanie pierwsze

u.S.N. i taka jest też istota wniosku o test sędziego. Zresztą powodowa spółka

powołuje się w końcowej części uzasadnienia wniosku (k. 10) właśnie na art. 29

§ 18 u.S.N.

W zaistniałej sytuacji procesowej oraz w kontekście warunków, w jakich

działa polski wymiar sprawiedliwości, należy kierować się jednak interesem obydwu

stron oraz dobrem wymiaru sprawiedliwości choć już mocno zdeformowanego

i zdefektowanego. Niestety zdecydowana większość sędziów Sądu Najwyższego

powołanych na te stanowiska po reformach z 2017 r. w kwestiach dotyczących

praworządności kieruje się przede wszystkim własnym interesem zawodowym, zaś

interes Rzeczypospolitej Polskiej jest daleko (na gruncie krajowym), a może

jeszcze dalej (w sferze międzynarodowej). Gdyby było inaczej nie upieraliby się

w orzekaniu w tych sprawach, w których strony kwestionują, względnie poddają

w wątpliwość ich przymioty sędziowskie w postaci, niezawisłości, bezstronności

i powołania na podstawie ustawy, w kontekście wadliwości ich procesów

nominacyjnych stwierdzonych przez TSUE i ETPCz. W ten sposób przyczyniliby się

do szybszego merytorycznego rozpoznawania tych spraw, zwłaszcza gdy szybkość

rozpoznawania skarg kasacyjnych w Izbie Cywilnej w porównaniu chociażby

z latami 2018-2021, nie mówiąc już o latach przed 2018, pozostawia sporo do

życzenia, zaś liczba spraw w Izbie Cywilnej, w których strony kontestują przymioty

sędziowskie nie jest duża w stosunku do ogólnej liczby spraw.

Zgodnie też z zasadą pierwszeństwa prawa unijnego, w razie niemożności

dokonania wykładni uregulowania krajowego w sposób zgodny z wymogami

określonymi w prawie Unii sąd krajowy, do którego należy w ramach jego

kompetencji stosownie przepisów Unii, jest zobowiązany zapewnić pełną ich

III CB 25/25

11

skuteczność, w razie potrzeby nie stosując, z własnej inicjatywy, wszystkich

sprzecznych z nimi przepisów prawa krajowego, także późniejszych, bez

konieczności żądania uprzedniego uchylenia tych przepisów w drodze

ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie konstytucyjnym ani bez

konieczności oczekiwania na takie uchylenie. W konsekwencji każdy sąd krajowy,

orzekający w ramach kompetencji ma, ściślej rzecz ujmując, jako organ państwa

członkowskiego, obowiązek odstąpić od stosowania wszelkiego przepisu krajowego

sprzecznego z bezpośrednio skutecznym przepisem prawa Unii w ramach

toczącego się przed tym sądem sporu (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 19 listopada 2019 r., C - 585/18, C-624/18 i C-625/18 i z 24 czerwca

2019 r., C - 573/17 pkt 58-61). W odniesieniu do art. 47 KPP z utrwalonego

orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że

postanowienie to jest samo w sobie wystarczające i nie potrzebuje doprecyzowania

w przepisach prawa Unii lub prawa krajowego, aby przyznać jednostkom prawo,

na które mogą się one bezpośrednio powołać (por. wyroki z 17 kwietnia 2018 r., C -

414, pkt. 78 oraz z 29 lipca 2019 r., C - 556/17, pkt 56). Zatem, gdy okazuje się, że

przepis krajowy zastrzega właściwość do rozpoznania sporu na rzecz organu, który

nie spełnia wymogów niezawisłości lub bezstronności ustanowionych w prawie Unii,

w szczególności w art. 47 KPP, inny organ, przed który wniesiono taki spór, ma

obowiązek, w celu zagwarantowania skutecznej ochrony sądowej w rozumieniu

art. 47 KPP i w myśl zasady lojalnej współpracy zapisanej w art. 4 ust. 3 Traktatu

Unii Europejskiej (dalej: „TUE”), odstąpić od stosowania tego przepisu prawa

krajowego, ażeby spór ten mógł zostać rozpatrzony przez sąd, który spełnia

powyższe wymogi i który byłby właściwy w danej dziedzinie, gdyby wspomniany

przepis nie stał temu na przeszkodzie (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej [wówczas Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości] z 22 maja

2003 r., C - 462/99, pkt 42 oraz z 2 czerwca 2005 r., C - 15/04, pkt 32 i n.). Jeżeli

więc okaże się, że orzeczenie zostało wydane przez organ niebędący niezawisłym

i bezstronnym sądem ustanowionym na mocy ustawy w rozumieniu prawa Unii, nie

będzie można skutecznie powoływać się w takim przypadku na jakiekolwiek

względy wywodzone z zasady pewności prawa (zob. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 6 października 2021 r., C - 487/19, pkt 160), co

III CB 25/25

12

otwiera skuteczną dla strony drogę do skorzystania ze środków prawnych

pozwalających na wzruszenie orzeczeń wydanych przez tak obsadzony sąd.

Z przytoczonego wyżej orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, w kontekście art. 47 KPP w zw. z art. 19 akapit drugi TUE, sąd

krajowy powinien wykorzystać wszystkie dostępne w krajowym porządku prawnym

środki prawne zapewniająca ochronę jednostki przez umożliwienie jej dostępu

do sądu spełniającego wymagania z art. 47 KPP (zob. też powołany wyrok TSUE

z 16 lipca 2026 r. w połączonych sprawach oraz drugi wyrok z tej daty C-748/23).

Przepis art. 49 k.p.c. służy nie tylko zabezpieczeniu neutralnego osądu

w indywidualnej sprawie, ale także zapewnieniu tego, aby osąd ten prezentował się

jako bezstronny w ocenie opinii publicznej (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego

z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK–A 2005, Nr 11, poz. 134 iż 24 lipca 2008 r.,

P 8/07, OTK-A 2008, Nr 5, poz. 84). Ocena, czy dana okoliczność może budzić

uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego, powinna mieć charakter

obiektywny, w tym sensie, że rozstrzygające znaczenie ma sama możliwość

powstania uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, nie zaś to, czy

sędziemu można postawić zasadnie zarzut braku obiektywizmu (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 19 listopada 1981 r., IV PZ 63/81). Nie można

abstrahować także od pozorów lub przypuszczeń, o ile są obiektywnie uzasadnione

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 marca 1970 r., II CO 18/69). Chodzi

tutaj bowiem również o dbałość co do postrzegania w społeczeństwie sądu jako

organu bezstronnego.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zwracano uwagę, że

konstytucyjne prawo do sądu ( art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) obejmuje także prawo

do odpowiedniego ukształtowania ustroju i pozycji organów rozpoznających sprawy

(zob. wyrok z 14 listopada 2007 r., SK 16/05, OTK ZU nr 10/A/2007 poz. 124).

W powołanym wyroku z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, Trybunał Konstytucyjny

potwierdził, że instytucja wyłączenia sędziego jest ściśle związana z zasadami

niezależności, bezstronności i niezawisłości sędziego, wynikającymi z art. 45 ust. 1

Konstytucji RP. Instytucja ta nie tylko nie wkracza w sferę niezawisłości sędziego

i nie narusza jej, ale ma służyć pełnej realizacji gwarancji tej niezawisłości,

III CB 25/25

13

a w konsekwencji właściwego wypełniania nakazu respektowania konstytucyjnego

prawa do sądu.

Gwarancyjny charakter instytucji wyłączenia sędziego musi zapewniać

możliwość weryfikacji przez stronę składu osobowego sądu orzekającego (zob. też

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 grudnia 2002 r., SK 27/01).

W konsekwencji powstanie wątpliwości co do bezstronności i niezawisłości

sędziego, wynikających z powołanych przez stronę stosownych orzeczeń sądu

konwencyjnego, unijnego i krajowego czyni zasadnym wniosek zainteresowanej

strony o wyłączenie sędziego na podstawie art. 49 k.p.c.

W świetle art. 49 k.p.c. już samo istnienie rozbieżnych interpretacji

w orzecznictwie naczelnych krajowych organów sądowych odnośnie do przymiotów

w postaci niezawisłości i bezstronności konkretnej grupy sędziów, niezależnie od

tego, który z tych organów ma rację, stanowi wystarczającą podstawę do

uwzględnienia wniosku strony, powołującej się na określoną linię orzeczniczą w tej

materii, podzielaną także w judykatach sądów międzynarodowych.

W uchwale Izby Cywilnej, Karnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, OSNKW 2000 nr 2, poz. 1 i OSNC 2020

nr 4, poz. 34 (w wydaniu której uczestniczyłem jako członek składu orzekającego),

Sąd Najwyższy przesądził, że udział osoby, powołanej do pełnienia urzędu

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej na podstawie przepisów noweli z 8 grudnia 2017 r., w składzie Sądu

Najwyższego prowadzi w każdym przypadku do nienależytej obsady sądu

w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczności składu tego Sądu

z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.

Uchwała ta uzyskała status zasady prawnej, zgodnie z art. 87 § 1 ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, a Sąd Najwyższy nie odstąpił od

niej w przepisanym trybie, w związku z czym wiąże wszystkie składy tego Sądu

(art. 88 u.S.N). Uchwały tej nie mógł podważyć wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61, jako wykraczający poza

konstytucyjne kompetencje Trybunału Konstytucyjnego określone w art. 188

Konstytucji, co szczegółowo zostało już wyjaśnione w orzecznictwie Sądu

III CB 25/25

14

Najwyższego (por. zasadniczą argumentację w postanowieniach Sądu

Najwyższego z 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, nr 10, poz. 41,

z 29 września 2021 r., V KZ 47/21 i z 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22 i III CO 37/22

oraz w wyroku Sądu Najwyższego z 26 lipca 2022 r., III KK 404/21 i uchwałach

Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, nr 10, poz. 95,

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2022 r., I KZP 2/22,

OSNKW 2022, nr 6, poz. 22; wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

z 22 lipca 2021 r. nr 43447/19, Reczkowicz p. Polsce). Niezależnie od tego,

powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjny jest też obarczony wadliwością

formalną, a to ze względu na udział w składzie m.in. sędziego Mariusza

Muszyńskiego. W wyroku z 7 maja 2021 r., nr 4907/18, Xero Flor sp. z o.o.

z siedzibą w Polsce p. Polsce, który stał się ostateczny 7 sierpnia 2021 r.,

Europejski Trybunał Praw Człowieka, oceniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego,

w składzie którego uczestniczył sędzia Trybunału Konstytucyjnego Mariusz

Muszyński, orzekł, że doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji, w zakresie

prawa do sądu ustanowionego ustawą, z powodu naruszenia procedury wyboru

trzech sędziów, w tym sędziego Mariusza Muszyńskiego do Trybunału

Konstytucyjnego, którego dokonano w dniu 2 grudnia 2015 r., a naruszenia te były

na tyle poważne, że podważały legitymację procedury wyboru i istotę prawa do

„sądu ustanowionego przez ustawę”. Trybunał wyjaśnił, że działania władzy

ustawodawczej (Sejmu RP) i wykonawczej (Prezydenta RP) stanowiły bezprawny

zewnętrzny wpływ na Trybunał Konstytucyjny ze względu na niewykonanie

wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 3 i 9 grudnia 2015 r. dotyczących ważności

wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Mianowicie w dniu 2 grudnia 2015 r.

miał miejsce wybór i zaprzysiężenie trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego tuż

przed wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 3 grudnia 2015 r. wyroku

w sprawie K 34/15. Nieuprawniona ingerencja Sejmu i Prezydenta w proces wyboru

sędziów konstytucyjnych stanowiła naruszenie prawa krajowego, które Europejski

Trybunał Praw Człowieka zakwalifikował jako dotyczące fundamentalnej zasady

procedury wyboru, a mianowicie, że sędziego Trybunału Konstytucyjnego wybiera

Sejm tej kadencji, w trakcie której przypada dzień powstania wakatu na tym

stanowisku sędziowskim. Sejm RP VIII kadencji, dokonując wyboru trzech sędziów

III CB 25/25

15

Trybunału Konstytucyjnego w dniu 2 grudnia 2015 r., dopuścił się naruszenia tej

podstawowej zasady, ponieważ stanowiska, na które zostali oni rzekomo wybrani,

zostały już obsadzone przez trzech sędziów wybranych przez poprzedni Sejm, od

których Prezydent odmówił przyjęcia ślubowania. Europejski Trybunał Praw

Człowieka podkreślił również, że badanie zachowania wymogów „sądu

ustanowionego ustawą” wiąże się z systematyczną analizą, czy zarzucona

nieprawidłowość w danej sprawie jest na tyle poważna, aby miała podważyć wyżej

wymienione podstawowe zasady i zagrażać niezależności danego sądu.

W odniesieniu do wyrażenia „sąd ustanowiony na podstawie ustawy” Europejski

Trybunał Praw Człowieka odniósł ją do wymogu w postaci ochrony sądownictwa

przed wpływami zewnętrznymi, w szczególności ze strony władzy wykonawczej, ale

także ustawodawczej, lub wpływami w ramach samego wymiaru sprawiedliwości.

Istnieje współzależność między wymogiem istnienia „sądu ustanowionego ustawą”

a warunkami niezależności i bezstronności i chociaż prawo do „sądu

ustanowionego ustawą” jest autonomicznym prawem wynikającym z art. 6 ust. 1

Konwencji, to istnieje ścisły związek między tym szczególnym prawem

a gwarancjami „niezależności” i „bezstronności”.

W wyroku z 6 października 2021 r., W.Ż p. Polsce (C-487/19) Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz

zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, ze sąd

krajowy powinien uznać za niebyłe postanowienie (wydane przez Sąd Najwyższy

w składzie sędziego powołanego na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego

w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej wyniku ustawy nowelizującej KRS z 8 grudnia

2017 r.), na mocy którego organ orzekający ostatniej w instancji i w składzie

jednego sędziego odrzucił środek odwoławczy, jeżeli z całokształtu warunków

i okoliczności, w jakich został przeprowadzony proces powołania tego sędziego

orzekającego jednoosobowo, wynika, że owo powołanie nastąpiło z rażącym

naruszeniem podstawowych norm stanowiących integralną część ustroju

i funkcjonowania systemu sądownictwa oraz że zagrożona jest prawidłowość

skutku, do którego doprowadził wspomniany proces, przez co w przekonaniu

jednostek mogły powstać uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości

III CB 25/25

16

i bezstronności sędziego, wobec czego orzeczenia tego nie można traktować jako

wydanego przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony na mocy ustawy

w rozumieniu powołanego art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE.

Z kolei w wyroku z 3 lutego 2022 r., nr 1469/20, Advance Pharma sp. z o.o.

p. Polsce, który stał się ostateczny 3 maja 2022 r., Europejski Trybunał Praw

Człowieka, w odniesieniu do składu Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, w którym

uczestniczył sędzia Sądu Najwyższego powołany na to stanowisko po

rekomendacji KRS ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r., stwierdził, że doszło

do oczywistego naruszenia prawa krajowego, które miało negatywny wpływ na

podstawowe zasady procedury sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego i po

pierwsze, powołanie nastąpiło na podstawie rekomendacji Krajowej Rady

Sądownictwa ustanowionej na mocy ustawy zmieniającej z 2017 r., czyli organu,

który nie dawał już wystarczających gwarancji niezależności od władzy

ustawodawczej ani wykonawczej. Po drugie, polski ustawodawca ingerował

w proces nominacji poprzez wygaszenie skutków toczącej się kontroli sądowej

uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr 330/2018, a Prezydent RP - pomimo faktu,

że wykonanie tej uchwały - na mocy której siedmiu sędziów Izby Cywilnej zostało

zarekomendowanych do powołania, w tym ci, którzy rozpoznawali sprawę

skarżącej spółki - zostało wstrzymane przez Naczelny Sąd Administracyjny i że

ważność tej uchwały nie została jeszcze oceniona przez ten sąd - powołał ich na

stanowiska sędziowskie z oczywistym lekceważeniem praworządności. Te

nieprawidłowości w procesie nominacji podważyły legalność składu Izby Cywilnej

Sądu Najwyższego, który rozpoznawał sprawę skarżącej spółki, w takim zakresie,

że w następstwie z natury wadliwej procedury nominacji sędziów, nie posiadała ona

atrybutów „sądu”, który jest „zgodny z prawem” w rozumieniu art. 6 ust. 1

Konwencji, a w konsekwencji skład Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, który

rozpatrywał sprawę skarżącej spółki, nie był „sądem ustanowionym ustawą” (pkt

349-351). Trybunał też podkreślił, że wymogi dotyczące „sądu ustanowionego

ustawą” oraz „niezawisłości i bezstronności wynikają z tego samego podstawowego

problemu, jakim jest z natury wadliwa procedura powoływania nowych sędziów do

Izby Cywilnej Sądu Najwyższego. Poza tym w wyroku tym Europejski Trybunał

Praw Człowieka w wyroku z 3 lutego 2022 r. odniósł się do działalności Trybunału

III CB 25/25

17

Konstytucyjnego związanej z wydawaniem wyroków uniemożliwiających wykonanie

wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i ograniczających jurysdykcję

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na podstawie art. 19 i art. 32 Konwencji

w odniesieniu do Polski (pkt 320; zob. też wyrok z 23 listopada 2023 r., Wałęsa p.

Polsce, nr 50849/21). Ponadto w wyroku z 18 grudnia 2025 r., C-448/23, Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł m.in., że poprzez brak spełnienia przez

Trybunał Konstytucyjny wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu

ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w wyniku nieprawidłowości

w procedurach powołania trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu

2015 r. oraz w procedurze powołania jego Prezesa w grudniu 2016 r.

Rzeczpospolita Polska uchybiła swoim zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy

art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu Unii Europejskiej.

Nadmienić też trzeba, że braki w zakresie przymiotów sędziowskich

w Sądzie Najwyższym, a wynikające z udziału w procedurze nominacyjnej

ukształtowanej ustawą nowelizującą KRS z 8 grudnia 2017 r. mają konkretne skutki

prawne, gdyż taki sędzia nie może skutecznie wystąpić do Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prejudycjalnym (zob. wyrok

z 7 listopada 2024 r., C-326/23), a zatem ma zasadniczy defekt z punktu widzenia

prawa unijnego i zarazem sędziego UE.

Wreszcie wzgląd na krajowy interes publiczny wymaga, aby w obrocie

prawnym nie funkcjonowały orzeczenia sądu wydane w wadliwym składzie, gdyż

faktem znanym notoryjnie jest, że Państwo Polskie, w związku ze skargami do

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z powodu naruszenia art. 6 ust. 1

Konwencji i zapadłymi wyrokami bądź zawartymi ugodami, płaci odszkodowania.

Dlatego też pożądanym jest zapobieżenie możliwości wniesienia kolejnych skarg

i powstania uszczerbku w budżecie państwa.

Dodatkowo w przypadku sędziego Mariusza Załuckiego znaczący wpływ na

brak spełnienia przymiotów sądu, o których mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,

art. 6 ust. 1 Konwencji i art. 47 KPP, ma także okoliczność, że wziął udział

w procedurze nominacyjnej do Sądu Najwyższego już po zapadnięciu orzeczeń

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości oraz Sądu

III CB 25/25

18

Najwyższego (m.in. uchwała ze stycznia 2020 r.) jednoznacznie wskazujących na

oczywiste i fundamentalne wadliwości w tym przedmiocie.

[PG]

[a.ł]