Sąd Najwyższy odrzucił wniosek spółki o test niezawisłości sędziego SN

P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. działając przez profesjonalnego pełnomocnika

pismem z 11 stycznia 2024 r. wniosła o stwierdzenie wystąpienia przesłanek

wymienionych w art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

(t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 622; dalej jako u.SN) w odniesieniu do SSN Jacka Greli i

w konsekwencji o wyłączenie go od rozpoznania sprawy o sygn.. II CSKP 155/23.

W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał na okoliczność powołania SSN Jacka Greli

na urząd Sędziego Sądu Najwyższego na podstawie wniosku Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw, a także powołał się na fakt objęcia przez SSN Jacka Grelę w 2017 r.

funkcji Prezesa Sądu Apelacyjnego w […] na podstawie zmienionych przepisów

ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych.

III CB 6/24

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek podlegał odrzuceniu.

Podstawową przyczyną odrzucenia była niedopuszczalność wniosku. Jest

ona konsekwencją tego, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 lutego 2026 r.

w sprawie SK 68/25 uznał za niezgodne z Konstytucją RP (z art. 60 w związku

z art. 31 ust. 3, w związku z art. 2 oraz w związku art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180

ust. 1 i 2 Konstytucji) przepisy wprowadzające tzw. test niezawisłości

i bezstronności sędziego, rozumiany jako odrębne, incydentalne postępowanie

służące badaniu statusu sędziego. Trybunał uznał za naruszający standard

konstytucyjny art. 5a p.u.s.a. kreujący instytucję (mechanizm) tzw. testowania

niezawisłości. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis ten

należy ocenić jako konstytucyjnie nieakceptowalny, z uwagi na to, że umożliwia

w sprawie dotyczącej badania bezstronności i niezawisłości sędziego sądu

administracyjnego:

1) abstrakcyjne kwestionowanie niezawisłości i bezstronności sędziego

wyłącznie na podstawie „okoliczności towarzyszących jego powołaniu”,

2) merytoryczną ocenę prawomocności uchwały KRS w przedmiocie

przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

przez przyjęcie, że „okoliczności towarzyszące powołaniu” są zawarte

w prawomocnej uchwale KRS oraz dopuszcza kwestionowanie niezawisłości

i bezstronności sędziego wyłącznie na podstawie okoliczności przytoczonych

w uchwale,

3) zbadanie aktu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o powołaniu

na urząd sędziego.

Ponadto w ocenie Trybunału Konstytucyjnego kwestionowany przepis rodzi

ryzyko trwałego odsunięcia sędziego od orzekania tj. pozbawia akt inwestytury

sędziego swojej realnej treści, tworząc nieznaną Konstytucji kategorię sędziego

formalnie zajmującego urząd, ale w praktyce niemogącego wypełniać obowiązków

służbowych („sędziego ułomnego”), a takie działanie ogranicza mu/jej możliwość

korzystania z konstytucyjnego prawa dostępu do służby publicznej oraz

III CB 6/24

3

uniemożliwia sądzenie konkretnych spraw z uwagi na abstrakcyjne kwestionowanie

ustrojowego statusu z racji okoliczności towarzyszących powołaniu.

W konsekwencji, zdaniem Trybunału, sędziowie stają się „sędziami ułomnymi”,

niezdolnymi do bezstronnego orzekania w konkretnych sprawach, z uwagi

na rzekome wady w procedurze ich powołania.

Co prawda rozstrzygnięcie to zapadło na kanwie przepisów ustawy –

Prawo o ustroju sądów administracyjnych, jednakże regulacje tej ustawy – art. 5a –

w analizowanym zakresie są tożsame co do konstrukcji normatywnej

z rozwiązaniami przewidzianymi w art. 29 § 5-8 u.SN, znajdującymi zastosowanie

w niniejszej sprawie, na których oparto wniosek. W obu przypadkach ustawodawca

wprowadził bowiem mechanizm pozwalający na podważanie spełniania przez

sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności poprzez odrębny środek

procesowy, którego istota sprowadza się do zakwestionowania skuteczności aktu

powołania sędziego lub jego konsekwencji.

W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie sposób przyjąć,

że rozwiązanie zawarte w ustawie o Sądzie Najwyższym mogłoby zostać ocenione

odmiennie pod względem konstytucyjnym niż analogiczne rozwiązanie zawarte

w ustawie – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Ocena dokonana przez

Trybunał Konstytucyjny odnosi się bowiem do samej istoty mechanizmu

normatywnego, a nie do jego szczegółowej postaci proceduralnej. Mechanizm ten –

niezależnie od jego umiejscowienia systemowego – pozostaje w kolizji z tymi

samymi normami konstytucyjnymi, w szczególności z art. 60 Konstytucji (dostęp

do służby publicznej), w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji (ograniczenia w zakresie

korzystania z konstytucyjnych wolności i praw), art. 179 Konstytucji (powołanie

sędziego przez Prezydenta RP), art. 180 ust. 1 Konstytucji (zasada nieusuwalności

sędziów), art. 10 ust. 1 Konstytucji (zasada podziału i równowagi władz) oraz art.

2 Konstytucji RP (zasada demokratycznego państwa prawnego, obejmująca m.in.

zasadę pewności prawa). Jednolity charakter tych norm przesądza o konieczności

jednolitej oceny konstytucyjnej wszelkich rozwiązań ustawowych, które prowadzą

do ich naruszenia. Szerzej wyjaśnił to Sąd Najwyższy w postanowieniach

z 8 kwietnia 2026 r., w sprawach I ZB 51/23 i I ZB 92/25.

III CB 6/24

4

Po drugie, w okolicznościach niniejszej sprawy zainicjowanej wnioskiem

złożonym jeszcze przed wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 25

lutego 2026 r. w sprawie SK 68/25, nie ulega wątpliwości, że przesłankami

wyłączenia sędziego były okoliczności, o których mowa w art. 29 § 5 u.SN. Na tej

podstawie dopuszczalne jest (było) badanie spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności, z uwzględnieniem

okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu,

na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 7, jeżeli w okolicznościach danej

sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub

bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności

dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Z kolei art. 29 § 9-10 u.SN.

stanowi, że wniosek inicjujący test niezawisłości i bezstronności sędziego powinien,

pod rygorem jego odrzucenia bez wezwania do usunięcia braków formalnych,

czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto

zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których

mowa w § 5 (pkt 1) oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz

z dowodami na ich poparcie (pkt 2).

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie

podnoszono, że skoro w założeniu ustawodawcy wniosek, o którym mowa w art. 29

§ 5 u.SN, ma zmierzać do stwierdzenia niespełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów (naruszenia standardu) niezawisłości i bezstronności

w konkretnej sprawie, nie będzie wystarczające przytoczenie okoliczności

towarzyszących powołaniu danego sędziego Sądu Najwyższego (w tym

ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej) i jego postępowania

po powołaniu, które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia

przezeń wymagań niezawisłości i bezstronności, ale konieczne jest także

wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać

na wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących

uprawnionego oraz charakteru sprawy (np. postanowienie Sądu Najwyższego

z 15 listopada 2022 r., III CB 5/22). Co więcej, za okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 u.SN nie mogą być uznane okoliczności

o charakterze generalnym, odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu

III CB 6/24

5

powoływania sędziów (a zatem w istocie okoliczności dotyczące sposobu

ich powołania), ale wyłącznie indywidualne okoliczności powołania, dotyczące

konkretnego sędziego objętego wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu

niezawisłości i bezstronności. Prowadzi to do konkluzji, że podważenie

niezawisłości lub bezstronności sędziego nie może opierać się np. jedynie

na stwierdzeniu, że sędzia został powołany na wniosek KRS ukształtowanej

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Przywoływanie wyłącznie

tej okoliczności we wniosku będzie stanowić naruszenie normy z art. 29 § 4 u.SN.

Konieczne jest zatem powołanie jeszcze innych, dodatkowych okoliczności

(postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lutego 2023 r., I ZB 44/22).

Należy również podkreślić, że to na podmiocie składającym wniosek

o stwierdzenie standardów niezawisłości i bezstronności ciąży obowiązek

obiektywnego wykazania, że istnieją uzasadnione wątpliwości co wskazanych

przymiotów sędziego. Takie okoliczności nie mogą mieć charakteru abstrakcyjnego

lub ograniczać się wyłącznie do subiektywnego przeświadczenia podmiotu

składającego wniosek, że istnieją dowody świadczące o braku niezawisłości

i bezstronności sędziego. Niedopuszczalne jest również wyprowadzanie wniosków,

które byłyby sprzeczne z zasadami logicznego myślenia oraz doświadczeniem

życiowym. Konieczne jest zatem wskazanie takich twierdzeń i dowodów, z których

można realnie i obiektywnie wyprowadzić zastrzeżenia podniesione we wniosku.

W niniejszej sprawie Wnioskodawca nie spełnił wymogu, o którym mowa

w art. 29 § 9 u.SN w zw. z art. 29 § 5 u.SN. Jego wniosek ma w charakter

hipotetyczny i abstrakcyjny, koncentrując się na zastrzeżeniach związanych

z rekomendowaniem sędziów Sądu Najwyższego przez Krajową Radę

Sądownictwa, ukształtowaną przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Nie przedstawiono w nim żadnych okoliczności ani nie przytoczono konkretnych

zdarzeń, z których wynikałoby, że postępowanie Sędziego SN Jacka Greli

naruszałoby standardy niezawisłości czy bezstronności w sprawie toczącej się

z wniosku M.K. z udziałem P. Sp. z o.o. w W. W szczególności wnioskujący nie

wykazał, aby powołany przez niego fakt objęcia przez SSN Jacka Grelę funkcji

III CB 6/24

6

Prezesa Sądu Apelacyjnego w […]miał jakikolwiek wpływ na jego postawę wobec

stron postępowania objętego wnioskiem.

Przyjmuje się, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu

Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia

wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości

i bezstronności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 2025 r., III CB

22/25). W stosunku do sędziów obowiązuje ponadto konstytucyjna gwarancja

nieusuwalności i niezależności. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy

w postanowieniu z 19 lutego 2025 r. (I ZB 1/25), w procesie powoływania sędziów

w Polsce Krajowa Rada Sądownictwa pełni rolę ekspercką. Funkcja ta kończy

się zatem na nominacji i nie rozciąga się na powołanie na urząd sędziowski.

W świetle Konstytucji RP, rola Krajowej Rady Sądownictwa w procesie

powoływania sędziów nie jest równa roli Prezydenta RP. To on powołuje wskazaną

osobę na urząd sędziego, dokonując tego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa,

ale wniosek ten może nie zostać uwzględniony. Oparcie wniosku o stwierdzenie

braku spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności jedynie

na takich właśnie okolicznościach, dotyczących zgodności z prawem powołania

sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań

z zakresu wymiaru sprawiedliwości zostało uznane z mocy prawa

za niedopuszczalne (art. 29 § 3 u.SN) (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z 12 maja 2026 r., I ZB 82/25).

Biorąc pod uwagę powyższe, należy przyjąć, że Wnioskodawca

nie wypełnił wynikającego z art. 29 § 5 u.SN obowiązku przedstawienia

okoliczności postępowania sędziego - już po jego powołaniu - w kontekście

charakteru tej konkretnej sprawy i okoliczności dotyczących uprawnionego

do złożenia wniosku. Wniosek zawiera zatem braki konstrukcyjne, przemawiające

za koniecznością jego odrzucenia z przyczyn formalnych.

(M.M.)

[a.ł]

III CB 6/24

7