SN nie przekazał sprawy z Rybnika innemu sądowi mimo zarzutów o bezstronność sędziów

Postanowieniem z 23 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku,

na podstawie art. 441 k.p.c., zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie

do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu sprawy z powództwa J.J.

przeciwko małoletnim E., N. i T. rodzeństwu J. reprezentowanym przez matkę K.G.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego.

Wskazał m.in., że wobec wszystkich sędziów, orzekających w Wydziale

II Cywilnym Odwoławczym Sądu Okręgowego w Rybniku, toczy się wiele - bliżej

określonych spraw - z powództwa J.J. Ponadto J.J. wytoczył też liczne powództwa

przeciwko innym sędziom Sądu Okręgowego w Rybniku.

III CO 100/26

2

W konsekwencji wobec wszystkich sędziów orzekających w II Wydziale

Cywilnym Odwoławczym Sądu Okręgowego w Rybniku, a także licznej części

pozostałych sędziów orzekających w tut. Sądzie zachodzą okoliczności tego

rodzaju, że mogłyby w powszechnym odbiorze wywołać uzasadnioną wątpliwość

co do bezstronności każdego powyżej wymienionego sędziego w przedmiotowej

sprawie. Argumentację tę wzmacnia dodatkowo fakt, że powód przychodził

do każdego z wymienionych sędziów orzekających w II Wydziale Cywilnym

Odwoławczym na sale rozpraw, uczestnicząc w sprawach, które go nie dotyczą

i w których nie był stroną (uczestnikiem postępowania) oraz zgłaszał zastrzeżenia

w zakresie prawidłowości powołania sędziów i ich niezawisłości.

Zdaniem Sądu Okręgowego w tym stanie rzeczy dobro wymiaru

sprawiedliwości przemawia za uznaniem, że sprawę powinien rozpoznać inny

równorzędny sąd.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę

do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd

na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Ustawa nie definiuje

pojęcia „dobro wymiaru sprawiedliwości”; niewątpliwe jednak należy je intepretować

w kontekście wartości istotnych dla systemu wymiaru sprawiedliwości z punktu

widzenia jego zadań i celów oraz cech, jakimi powinien się charakteryzować,

do których należy, między innymi, sprawne, bezstronne i skuteczne zapewnianie

obywatelom ochrony prawnej, w tym rozwiązywanie powstałych między nimi

sporów (zob. postanowienie SN z 19 lutego 2026 r., III CO 105/26).

Artykuł 441 k.p.c. stanowi odstępstwo od konstytucyjnie chronionego prawa

obywatela do rozpoznania jego sprawy przez wyznaczony ustawą właściwy

miejscowo i rzeczowo sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji), stąd powinien być wykładany

ściśle i stosowany ze szczególną powściągliwością (zob. postanowienie

SN z 3 marca 2023 r., III CO 85/23). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu

sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania

o bezstronności sądów, lecz przeciwnie – może budować przekonanie o łatwości

III CO 100/26

3

manipulowania ich ustawową właściwością (zob. np. postanowienie SN z 20 lutego

2026 r., III CO 68/26, i cytowane tam orzecznictwo).

Zauważyć należy, że przekazanie sprawy na podstawie przywołanej regulacji

może nastąpić w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym sądzie, bez względu

na to, przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru sprawiedliwości. Chodzi

zatem, co do zasady, o tego rodzaju okoliczności, które są powiązane z danym

sądem w znaczeniu ustrojowym (instytucjonalnym), a nie z konkretnym sędzią

czy nawet większą liczbą sędziów.

Mechanizm przewidziany w art. 441 k.p.c. nie może być przy tym

postrzegany jako środek służący rozwiązywaniu problemów organizacyjnych,

czy też zastępować inne instrumenty umożliwiające rozpoznanie sprawy przez sąd

inny, niż właściwy według przepisów ustawy procesowej (zob. np. art. 44, 442, 481

k.p.c.).

Podkreślenia wymaga także, że przesłanki stosowania art. 441 k.p.c.

nie mogą być tożsame z przesłankami zastosowania innych instrumentów

procesowych stworzonych w celu zabezpieczenia standardu rozpoznawania

sprawy przez bezstronny sąd, w szczególności wskazanych w art. 48 lub art. 49

k.p.c.

Skoro instytucja wyłączenia sędziego wystarcza do zabezpieczenia prawa

strony do rozpoznania jej sprawy przez bezstronny sąd, to nie występuje

konieczność modyfikowania określonej na podstawie ustawy właściwości sądu przy

wykorzystaniu art. 441 k.p.c. (zob. np. postanowienie SN: z 25 czerwca 2025 r.,

III CO 653/25).

Należy także wyraźnie zaakcentować, że nie może stanowić podstawy

przekazania sprawy nadużywanie przez stronę/ uczestnika postępowania

uprawnień procesowych (art. 41 k.p.c.). Konieczność zagwarantowania rozpoznania

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji) nakłada na sąd

obowiązek podjęcia konsekwentnych i stanowczych działań, a także wykorzystania

wszystkich dostępnych instrumentów procesowych, aby przeciwdziałać

zachowaniom strony, kwalifikowanym jako nadużycie uprawnień procesowych (zob.

postanowienie SN z 4 lutego 2026 r., III CO 15/26).

III CO 100/26

4

Mając powyższe na względzie, stwierdzić należy, że przedstawione przez

Sąd Okręgowy w Rybniku okoliczności nie dają podstaw do zastosowania art. 441

k.p.c. i przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji.

(K.W.)

[SOP]