Prokuratorzy w sporze o separację. SN nie przekazał sprawy innemu sądowi

Postanowieniem z 7 listopada 2025 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie, na

podstawie art. 441 § 2 k.p.c., wystąpił do Sądu Najwyższego o przekazanie do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu sprawy z powództwa X.Y. przeciwko

X.Y.1 o separację. Sąd wskazał, że z wnioskiem o wystąpienie do Sądu

Najwyższego wystąpiła pozwana, która upatruje jego podstawy w okoliczności, że

strony pełnią funkcję prokuratorów w okręgu właściwości Sądu Okręgowego w […]

co może rodzić wątpliwości co do obiektywizmu postępowania i wpływać na

postrzeganą bezstronność i niezawisłość sądu w oczach opinii publicznej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 § 1 k.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

III CO 1399/25

2

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na

społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przytoczona regulacja

dotyczy sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym sądzie, bez względu na to

przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru sprawiedliwości. Chodzi

zatem, co do zasady, o tego rodzaju okoliczności, które są powiązane z danym

sądem w znaczeniu ustrojowym (instytucjonalnym), a nie z konkretnym sędzią.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że samo subiektywne

przekonanie strony, że postępowanie powinien prowadzić inny sąd niż właściwy

zgodnie z ustawą, nie są wystarczające do zastosowania art. 441 § 1 k.p.c.

W szczególności zaś instytucja uregulowana w tym przepisie nie może służyć

stronom do dowolnego ksztaltowania składu sądu orzekającego (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2025 r., III CO 653/25, niepubl;

z 25 czerwca 2025 r., III CO 439/25, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że potrzeba przekazania

sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 441 k.c.

może zachodzić, gdy sprawa prowadzona jest np. przeciwko sędziemu danego

sądu. Okoliczność pozwania w danej sprawie sędziego lub pracownika sądu

właściwego powinna przemawiać za rozważeniem przez sąd rozpoznający

powództwo okoliczności faktycznych w aspekcie ewentualnego wystąpienia

w trybie art. 441 k.p.c., jednak o potrzebie wystąpienia do Sądu Najwyższego

powinno decydować występowanie innych, szczególnych - czyli o kwalifikowanym

charakterze - okoliczności uzasadniających zagrożenie dobra wymiaru

sprawiedliwości, w szczególności społeczny odbiór sądu jako organu bezstronnego.

Gdyby bowiem intencją ustawodawcy było zastosowanie art. 441 k.p.c. do

wszystkich spraw, w których pozwano sędziego lub pracownika sądu właściwego,

wprowadziłby takie rozwiązanie wprost, podobnie jak uczynił to w art. 442 k.p.c.

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 maja 2020 r., II CO 106/20,

niepubl.).

W przedmiotowej sprawie jako okoliczność uzasadniajaca przekazanie

sprawy do rozpoznania innemu sądowi wskazany został fakt, że stronami

postępowania są prokuratorzy. Zdaniem Sądu Najwyższego nie jest to okoliczność

wystarczajaca w przedmiotowej sprawie do zastosowania art. 441 k.p.c. Sam fakt

III CO 1399/25

3

wykonywania zawodu prokuratora i jedynie potencjalne służbowe kontakty między

prokuratorami a sędziami nie są wystarczające do stwierdzenia, że w sprawie jest

zagrożona wewnętrzna sfera bezstronności właściwego sądu. Również wzgląd na

zewnętrzny aspekt bezstronności sądu, oceniany z punktu widzenia opinii

publicznej, na który powołano się w wystąpieniu, nie przemawia za jego

zasadnością. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie

zostanie w tym sądzie bezstronnie rozpoznana musi być realna, a nie hipotetyczna

(zob. np postanowienie Sądu Najwyższego z 7 maja 2020 r., V CO 1/20, niepubl.).

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy.

Roman Trzaskowski

(M.M.)

[a.ł]