Spółka z wirtualnym biurem w Poznaniu pozwała bank. SN odmówił przekazania sprawy

Postanowieniem z 26 września 2025 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli

w Warszawie na podstawie art. 441 § k.p.c. zwrócił się do Sądu

Najwyższego o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi

równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.

W uzasadnieniu Sąd występujący wyjaśnił, że powód wytoczył powództwo

przed Sądem Rejonowym Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, powołując się

na art. 372 k.p.c. ze względu na swoją siedzibę, ujawnioną w KRS. Wskazał, że

w oparciu o art. 200 § 2 k.p.c. jest związany postanowieniem o przekazaniu sprawy

do rozpoznania. Zanegował argumentację Sądu Rejonowego Poznań - Nowe

Miasto i Wilda w Poznaniu, zgodnie z którą Sąd ustalił, iż pod wskazanym adresem

III CO 1484/25

2

znajduje się zaledwie wirtualne biuro powoda, gdzie kierowana i odbierana jest

korespondencja, zaś faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej odbywa się

głównie za pośrednictwem internetu. W konsekwencji sprawa została przekazana

zgodnie z właściwością ogólną, zgodnie z siedzibą pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na

społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przepis ten stanowi

wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo

właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle (zob. postanowienia

SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 10 września 2020 r., II CO 203/20;

z 28 września 2021 r., II CO 72/21). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu

sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania

o bezstronności sądów, lecz przeciwnie - może budować przekonanie o łatwości

manipulowania ich ustawową właściwością (zob. np. postanowienia SN:

z 25 listopada 2009 r., III KO 81/09; z 24 lutego 2020 r., II PO 5/20).

Uzasadniana podstawa zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. występuje wówczas,

gdy istnieje istotne ryzyko, że autorytet sądownictwa ucierpi znacząco w razie

rozpatrzenia danej sprawy przez właściwy sąd. Dla oceny wagi zagrożenia dla

autorytetu władzy sądowniczej znaczenie mają przesłanki obiektywne (np.

uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej

sprawie) oraz przesłanki subiektywne (np. przekonanie stron postępowania albo

lokalnej opinii publicznej o braku bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej

sprawie). Z tym, że same przesłanki subiektywne nie są wystarczające do

zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 9 czerwca 2025 r., III CO

655/25).

W związku z tym okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru

sprawiedliwości muszą być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla

prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obawa wystąpienia

III CO 1484/25

3

w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie zostanie w danym sądzie

bezstronnie rozpoznana, musi być realna, a nie hipotetyczna (zob. postanowienie

SN z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że dobro wymiaru

sprawiedliwości nie jest tożsame ani z dobrem (w szczególności sprawnym

funkcjonowaniem) sądu rozpoznającego konkretną sprawę lub z interesami

prawnymi stron, ani też ze społecznym postrzeganiem sądu jako organu

bezstronnego. Wszystkie te elementy stanowią części składowe tej wartości,

niemniej jednak w stosowaniu art. 441 § 1 k.p.c. trzeba mieć na uwadze, że żaden

z elementów nie dominuje nad pozostałymi. Wprawdzie wymiar sprawiedliwości

istnieje po to, aby rozstrzygać indywidualne spory o prawo i tym samym

zabezpieczać interesy prawne stron (uczestników) postępowań, jednak dobro

wymiaru sprawiedliwości trzeba każdorazowo rozumieć uniwersalnie, mając na

względzie nie tylko konkretną sprawę, ale też długofalowe konsekwencje

wynikające z decyzji o zastosowaniu art. 441 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN

z 7 lipca 2020 r., IV CO 153/20). Podstawa do zastosowania tego przepisu

zachodzi bowiem wtedy, gdy zachodzi istotne ryzyko, że autorytet sądownictwa

znacząco ucierpi w razie rozpatrzenia danej sprawy przez właściwy sąd. Dla oceny

wagi zagrożenia dla autorytetu sądownictwa znaczenie mają przesłanki

obiektywne, np. uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów danego

sądu w konkretnej sprawie, oraz przesłanki subiektywne, np. przekonanie stron

postępowania albo lokalnej opinii publicznej o braku bezstronności sędziów danego

sądu w konkretnej sprawie (zob. postanowienie SN z 26 października 2023 r.,

III CO 536/23).

Przenosząc powyższe rozważania na realia procedowanej sprawy, należy

w pierwszym rzędzie zauważyć, że trafnie Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto

i Wilda w Poznaniu stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę

Sądowi Rejonowemu dla Warszawy – Woli w Warszawie w oparciu o art. 30 k.p.c.,

zgodnie z siedzibą pozwanego banku. Podkreślenia wymaga, że powód manipuluje

właściwością miejscową sądu poprzez zmianę siedziby, co stanowi nadużycie

prawa procesowego. Powód nie był stroną czynności bankowej, z której

wywodzone jest roszczenie dochodzone pozwem, stąd art. 37 k.p.c. nie znajduje

III CO 1484/25

4

zastosowania w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, iż Sąd Rejonowy

Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z urzędu ustalił, iż pod wskazanym

adresem siedziby powoda znajduje się jedynie wirtualne biuro.

Dobro wymiaru sprawiedliwości, na które powołuje się Sąd Rejonowy dla

Warszawy-Woli w Warszawie, nie może być utożsamiane za prawem strony do

swobodnego wyboru sądu, przed który wytacza powództwo.

Wskazane okoliczności nie mogą mieć ujemnego wpływu na swobodę

orzekania lub bezstronność Sądu właściwego. Podkreślić należy, że okoliczności

wynikające z przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości muszą być realne

i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania wymiaru

sprawiedliwości. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że sprawa

nie zostanie w tym Sądzie bezstronnie rozpoznana, musi być realna, a nie

hipotetyczna (zob. postanowienie SN z 15 września 2025 r., III CO 968/25).

Powołanie się na obawę przekazania podobnych spraw do sądów właściwych

miejscowo należy traktować jako hipotetyczne.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie ma zatem podstaw do uznania, że

zachodzi zagrożenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości, w związku z czym

orzeczono jak w sentencji.

(P.H.)

[SOP]