Spór spółki z bankiem o sankcję kredytu darmowego. Sąd Najwyższy nie przekazał sprawy

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, rozpoznając sprawę

z powództwa C. (poprzednio H.) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z

siedzibą w P. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty

wynikającej z zastosowania sankcji kredytu darmowego, postanowieniem

z 18 lutego 2026 r., przedstawił Sądowi Najwyższemu sprawę w celu rozważenia

przekazania jej do innego sądu rejonowego z uwagi na dobro wymiaru

sprawiedliwości, wskazując w uzasadnieniu postanowienia w szczególności na Sąd

Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, któremu sprawa powinna

być przekazana.

III CO 243/26

2

Sąd Rejonowy stwierdził, że sprawa została przekazana do niego

z naruszeniem art. 372 k.p.c. Powódka, jako nabywca wierzytelności od

kredytobiorcy, wytoczyła powództwo, dokonując wyboru sądu na podstawie art.

372 k.p.c. ze względu na swoją siedzibę w Poznaniu, ujawnioną w Krajowym

Rejestrze Sądowym. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu

postanowieniem z 12 czerwca 2025 r. stwierdził jednak swoją niewłaściwość

miejscową i przekazał sprawę do Sądu Rejonowego dla Warszawy – Woli

w Warszawie z uwagi na siedzibę pozwanego (art. 30 k.p.c.), uznając, że art.

372 k.p.c. dotyczy wyłącznie sytuacji, w której powodem jest kredytobiorca -

konsument, a nie nabywca wierzytelności od konsumenta. Sąd Rejonowy Poznań –

Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu ocenił, że pod adresem ujawnionym w KRS

mieści się tzw. biuro wirtualne. Powódka w złej wierze powołała się na działanie

w fikcyjnej siedzibie w celu uzyskania korzystniejszej właściwości miejscowej. Sąd

Rejonowy dla Warszawy – Woli w Warszawie przytoczył art. 200 § 2 k.p.c.

i stwierdził, że mimo wadliwości orzeczenia o przekazaniu sprawy, jest nim

związany. Wystąpienie do Sądu Najwyższego uznał za środek do usunięcia

skutków tej wadliwości. Podkreślił znaczenie wpisu w KRS w postępowaniu

cywilnym, sprzeczność wykładni art. 372 k.p.c. dokonanej przez sąd przekazujący

z jego brzmieniem literalnym, oparcie się na orzecznictwie dotyczącym

postępowania administracyjnego, a także współczesne realia prowadzenia

działalności gospodarczej, w tym korzystanie z biur wirtualnych. Powołał się też na

argumenty konstytucyjne oraz na możliwe długofalowe konsekwencje

pozostawienia w mocy postanowienia o przekazaniu sprawy, w tym na liczbę

podobnych spraw rozpoznawanych przez Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto

i Wilda. W ocenie Sądu występującego, pozostawienie w mocy skutków

przekazania sprawy naruszałoby dobro wymiaru sprawiedliwości, gdyż

prowadziłoby do utrwalenia – jego zdaniem – błędnej praktyki prowadzącej do

pozbawienia strony prawa wyboru sądu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Argumentacja tożsama z przedstawioną przez Rejonowy dla Warszawy –

Woli w Warszawie została już poddana ocenie Sądu Najwyższego

w postanowieniach z 29 stycznia 2026 r., III Co 1514/25 i z 6 marca 2026 r., III Co

III CO 243/26

3

242/26. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejsze wystąpienie podziela

stanowisko wyrażone w powołanych orzeczeniach.

Artykuł 441 § 1 k.p.c. pozwala Sądowi Najwyższemu na przekazanie sprawy

do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro

wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu

jako organu bezstronnego. Przepis ten ma charakter wyjątkowy i stanowi

odstępstwo od konstytucyjnej zasady prawa do rozpoznania sprawy przez sąd

właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz od ustawowych reguł właściwości

określonych w art. 15-42 k.p.c. Z tego względu podlega wykładni ścisłej i nie może

być stosowany w sposób prowadzący do obejścia ustawowych zasad właściwości

ani zastępować środków prawnych służących kontroli czynności sądu, w tym

postanowień o przekazaniu sprawy. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości”

ma charakter oceny i wiąże się z koniecznością zapewnienia rozpoznania sprawy

w sposób bezstronny, w sprawiedliwym i rzetelnym postępowaniu, którego celem

jest wydanie merytorycznie prawidłowego orzeczenia. Nie jest to wartość

samoistna, lecz instrumentalna – służy zapewnieniu rzetelnego procesu oraz

ochronie zaufania do sądów. Nie może być utożsamiane ani z interesem stron, ani

z dobrem organizacyjnym sądu, ani z samą sprawnością postępowania. Elementy

te mogą być brane pod uwagę jedynie pomocniczo i nie mają charakteru

dominującego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że przesłanka „dobra

wymiaru sprawiedliwości” obejmuje sytuacje szczególne, w których rozpoznanie

sprawy przez sąd właściwy jest obiektywnie niemożliwe albo mogłoby budzić

uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. Przesłanka „dobra wymiaru

sprawiedliwości” przewidziana w art. 441 k.p.c. może zostać uznana za spełnioną

jedynie wówczas, gdy sąd występujący wykaże istnienie konkretnych, obiektywnych

i nieusuwalnych przeszkód uniemożliwiających rozpoznanie sprawy przez sąd

właściwy albo gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności

w jakiejkolwiek obsadzie sędziów orzekających w tym sądzie. W pozostałych

przypadkach ingerencja w ustawowe zasady właściwości sądu nie jest

dopuszczalna (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2025 r.,

III CO 1379/25).

III CO 243/26

4

Art. 441 § 1 k.p.c. nie może być też wykorzystywany do korygowania

uchybień procesowych w toku postępowania, czy też usuwania skutków

prawomocnych rozstrzygnięć ani zastępowania środków zaskarżenia.

W szczególności przepis ten nie służy ponownemu badaniu prawidłowości

postanowień o przekazaniu sprawy między sądami równorzędnymi, gdyż

prowadziłoby to do obejścia art. 200 § 2 k.p.c. i naruszenia zasady związania sądu,

któremu sprawę przekazano. Odwołanie się do art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji

RP, gwarantujących prawo do sądu i pewność prawa, nie zmienia zakresu

zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. Prawo do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy

ma charakter procesowy i jego realizacja podlega kontroli w drodze środków

zaskarżenia. Nie może ono stanowić podstawy do pomijania skutków

prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani do korygowania

zaniechań stron w zakresie korzystania z przysługujących im środków prawnych

umożliwiających kontrolę zasadności przekazania sprawy pomiędzy sądami

równorzędnymi.

Argumenty przedstawione przez Sąd Rejonowy dla Warszawy – Woli

w Warszawie dotyczą w istocie oceny prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego

w postanowieniu Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu

z 12 czerwca 2025 r., w którym Sąd ten stwierdził swoją niewłaściwość miejscową

i przekazał sprawę do Sądu Rejonowego dla Warszawy – Woli w Warszawie jako

sądu właściwego miejscowo i rzeczowo do jej rozpoznania. Sąd występujący

zakwestionował zarówno wykładnię art. 372 k.p.c., jak i ustalenia dotyczące siedziby

powódki. Kwestie te pozostają jednak poza zakresem kognicji Sądu Najwyższego

w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 441 § 1 k.p.c. Kontrola

prawidłowości przekazania sprawy między sądami równorzędnymi następuje

w drodze zażalenia, z którego strona nie skorzystała, wobec czego postanowienie

to stało się prawomocne. Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do ponownego

badania tej kwestii i ingerowania w ocenę dokonaną przez Sąd przekazujący, gdyż

prowadziłoby to do obejścia art. 200 § 2 k.p.c. i naruszenia zasady związania sądu,

któremu sprawę przekazano, a także do niedopuszczalnej ingerencji w sferę

zastrzeżoną dla niezawisłości sędziowskiej oraz wyłącznej kognicji sądów

powszechnych w zakresie ustalania właściwości.

III CO 243/26

5

Sąd występujący nie przedstawił argumentacji objaśniającej, jakie

okoliczności, które by można lokować w zakresie pojęcia „dobro wymiaru

sprawiedliwości” przemawiają za przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu

Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu. Podnoszone przez sąd występujący

argumenty dotyczące wykładni art. 372 k.p.c., znaczenia adresu ujawnionego

w Krajowym Rejestrze Sądowym, ustaleń dotyczących siedziby powódki, odwołania

do uzasadnienia projektu ustawy i wskazanego tam – zdaniem Sądu

występującego – celu „odciążenia sądów wielkomiejskich”, obaw o utrwalenie

praktyki innego sądu oraz liczby podobnych spraw w sądzie przekazującym, nie

mieszczą się w zakresie przesłanki „dobra wymiaru sprawiedliwości” w rozumieniu

art. 441 § 1 k.p.c. Argumenty te stanowią polemikę z decyzją o przekazaniu sprawy,

a nie wskazują na istnienie obiektywnych przeszkód w funkcjonowaniu sądu jako

instytucji ani na okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do

jego bezstronności.

Argumenty dotyczące przewidywanych skutków praktyki orzeczniczej innego

sądu mają charakter ogólny i systemowy, a art. 441 § 1 k.p.c. nie służy korygowaniu

tego rodzaju zjawisk. Przepis ten nie służy również reagowaniu na konsekwencje

orzeczeń innych sądów ani kształtowaniu jednolitości praktyki orzeczniczej poprzez

jednostkowe rozstrzygnięcia.

Podnoszone przez Sąd występujący argumenty natury konstytucyjnej też nie

zmieniają tej oceny. Powołanie się na prawo do sądu nie może uzasadniać

ponownego badania prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani

prawa do wyboru sądu, wbrew skutkom związania wynikającym z art. 200 § 2 k.p.c.

W związku z powyższym Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie zachodzą

przesłanki określone w art. 441 § 1 k.p.c., uzasadniające przekazanie jej do innego

sądu równorzędnego.

Marta Romańska

[dr]

III CO 243/26

6

[SOP]