Sąd Najwyższy uchylił odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu daty w oświadczeniu majątkowym

Postanowieniem 19 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy w Krakowie, w sprawie

z powództwa A. B. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w […] o

zapłatę, odrzucił skargę kasacyjną powoda od wyroku Sądu Okręgowego w

Krakowie z 3 lipca 2025 r.

Zarządzeniem z 10 grudnia 2025 r. został zwrócony wniosek powoda

o zwolnienie go od kosztów sądowych w postępowaniu ze skargi kasacyjnej

wniesionej przez powoda od wskazanego wyżej wyroku. Przyczyną zwrotu było

niezałączenie do wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach

i źródłach utrzymania powoda. W związku z wydaniem powyższego zarządzenia

powód został wezwany do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej. Następnie,

w terminie do wniesienia tej opłaty, powód ponownie złożył wniosek o zwolnienie go

III CZ 105/26

2

od kosztów sądowych, tym razem załączając oświadczenie o stanie rodzinnym,

majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Oświadczenie to zostało opatrzone datą

30 stycznia 2025 r. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został nadany do

Sąd Okręgowego 5 stycznia 2026 r., a wpłynął do tego Sądu 9 stycznia 2026 r.

Zarządzeniem z 19 stycznia 2026 r. zwrócono wniosek powoda o zwolnienie

od kosztów sądowych, ponieważ załączono do niego nieaktualne oświadczenie

o stanie majątkowym i rodzinnym. W uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu

skargi kasacyjnej wydanego tego samego dnia, tj. 19 stycznia 2026 r. wskazano, że

wniosek o zwolnienie powoda od kosztów sądowych wpłynął do Sądu 9 stycznia

2026 r., natomiast oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym opatrzone

zostało datą 30 stycznia 2025 r. W konsekwencji oświadczenie to, w ocenie Sądu

Okręgowego, było niemiarodajne dla oceny stanu majątkowego powoda.

Powód wniósł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej,

zarzucając mu naruszenie art. 102 ust. 4 u.k.s.c. poprzez jego błędną wykładnię,

wyrażającą się w przyjęciu, że przesłanką zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego może być

złożenie wniosku z dołączonym oświadczeniem, o którym mowa w ust.

2 powołanego przepisu, pochodzącym z innej daty aniżeli data wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji, w której przepis ten jako statuujący

wyjątek od reguły nie podlega wykładni rozszerzającej, a skutkiem tego nie

przewiduje przesłanki zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, którą

przyjął Sąd Okręgowy w Krakowie oraz naruszenie art. 109 ust. 1 u.k.s.c. poprzez

jego niezastosowanie, wyrażające się w braku wszczęcia dochodzenia, o którym

mowa w tym przepisie, w sytuacji w której Sąd Okręgowy powziął wątpliwości co do

rzeczywistego stanu majątkowego powoda jako strony domagającej się zwolnienia

od kosztów sądowych, zmierzającego do ustalenia, z jakiego okresu pochodziło

załączone do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oświadczenie powoda

o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie okazało się uzasadnione, co skutkowało uchyleniem

zaskarżonego postanowienia.

III CZ 105/26

3

Zgodnie z art. 102 ust. 2 zd. 1 u.k.s.c., do wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane

o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej

się o zwolnienie od kosztów. Art. 102 ust. 4 u.k.s.c. stanowi natomiast, że wniosek

o zwolnienie od kosztów strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę

prawnego złożony bez dołączenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2,

przewodniczący zwraca bez wzywania o uzupełnienie braków formalnych wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych.

Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, który wpłynął do Sądu

Okręgowego w Krakowie 9 stycznia 2026 r., zostało załączone podpisane przez

powoda oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach

utrzymania. Ponadto, słusznie wskazał w zażaleniu skarżący, iż art. 102 ust.

4 u.k.s.c. przewidujący sankcję w postaci zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych, do którego nie załączono oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust.

2 u.k.s.c., powinien być wykładany ściśle. Oznacza to, że zwrot wniosku na

podstawie art. 102 ust. 4 u.k.s.c. jest uzasadniony jedynie wówczas, gdy w ogóle

nie załączono do niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach

i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych.

Nie ma natomiast podstaw do zwrotu wniosku, jeśli załączono oświadczenie,

którego treść budzi wątpliwości sądu mającego rozpoznać ten wniosek. W takiej

sytuacji sąd powinien podjąć czynności określone w art. 109 ust. 1 u.k.s.c.

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy powinien zatem zweryfikować, czy wskazanie

w oświadczeniu jako daty jego podpisania 30 stycznia 2025 r. odpowiada

rzeczywiście stanowi faktycznemu, czy też z uwagi na okoliczności może

w szczególności stanowić efekt omyłki pisarskiej. W takiej sytuacji nie jest

natomiast uzasadnione odrzucenie wniosku z uwagi na to, że oświadczenie,

w ocenie Sądu Okręgowego, nie obrazowało sytuacji majątkowej i rodzinnej

powoda aktualnej na dzień złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Jedynie na marginesie wypada wskazać, że przyjęcie, iż załączone do wniosku

oświadczenie nie przedstawiało aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej powoda,

powinno skutkować oddaleniem, a nie odrzuceniem wniosku o zwolnienie od

kosztów sądowych.

III CZ 105/26

4

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39815 § 1 zd.

pierwsze k.p.c., orzeczono jak w sentencji postanowienia.

SSN Kamil Zaradkiewicz

[wr]

[a.ł]