Zażalenie szkoły niepublicznej oddalone, sprawa o dotację wraca do ponownego rozpoznania

Wyrokiem z 4 listopada 2020 r., XII C 675/18, Sąd Okręgowy we Wrocławiu

zasądził od pozwanego powiatu solidarnie na rzecz powodów, prowadzących szkołę

niepubliczną, 151 275,33 zł z odsetkami tytułem niewypłaconej części dotacji za

2007 r.

Na skutek apelacji powiatu Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem

zaskarżonym zażaleniem uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazał mu

sprawę do ponownego rozpoznania ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy na

skutek zasądzenia dotacji zamiast odszkodowania za szkodę wyrządzoną powodom

przez niewypłacenie dotacji w należytej wysokości, a szkodą tą są koszty niezbędne

do prowadzenia szkoły, poniesione przez powodów z uwagi na brak dotacji.

Powodowie w zażaleniu na ten wyrok zarzucili, że w postępowaniu

apelacyjnym złożyli faktury, rachunki i potwierdzenia przelewów i są to de facto

jedyne i wyłączne dowody, jakie mogą być przeprowadzone na fakt poniesienia przez

powodów wydatków, a tym samym Sąd drugiej instancji mógł bez przeszkód wydać

orzeczenie merytoryczne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W 2007 r. ustawa o systemie oświaty (u.s.o.) ustanawiała następujący system

wspierania szkół niepublicznych dotacjami (wszystkie przepisy zostały powołane

w brzmieniu obowiązującym w 2007 r.):

W przypadku szkół ponadgimnazjalnych, w których nauka nie jest

obowiązkowa, właściwa jednostka samorządu terytorialnego powinna obliczyć sumę

swoich wydatków bieżących ponoszonych w szkołach publicznych tego samego typu

i rodzaju w przeliczeniu na jednego ucznia i przyznać na jednego ucznia szkoły

niepublicznej dotację stanowiącą 50% tej sumy (art. 90 ust. 3 u.s.o.). Jednak po

otrzymaniu dotacji, w 12 miesięcznych częściach, podmiot prowadzący szkołę

niepubliczną był zobowiązany do rozliczenia dotacji w trybie ustalonym przez organ

stanowiący danej jednostki samorządu terytorialnego (art. 90 ust. 4 u.s.o.). Tak więc

rozpoznanie istoty sprawy wymagało ustalenia, czy powodowie rozliczyli otrzymaną

III CZ 145/26

3

dotację za 2007 r. zgodnie z obowiązującą wówczas uchwałą rady powiatu. W celu

ustalenia wysokości szkody wyrządzonej przez niewypłacenie dotacji w należytej

wysokości należy sprawdzić, czy z rozliczenia przedłożonego powiatowi przez

prowadzących szkołę niepubliczną wynika, że prowadzący ponieśli na wydatki

bieżące w 2007 r. sumy wyższe od otrzymanej dotacji. Złożone przez powodów

faktury, rachunki i potwierdzenia przelewów należy ocenić w kontekście

obowiązujących w powiecie zasad rozliczania dotacji.

2. Ustawa o systemie oświaty nie definiowała pojęcia wydatków bieżących,

zakres tego pojęcia określały przepisy regulujące finanse publiczne, obowiązujące

w 2007 r. Dopiero od 22 kwietnia 2009 r. obowiązywał art. 90 ust. 3d u.s.o.

stanowiący, że dotacje mogą być wykorzystane wyłącznie na pokrycie wydatków

bieżących szkoły niepublicznej. Brak tego przepisu w 2007 r. nie oznacza, że zasada

ta wówczas nie obowiązywała. Nowelizacją z 19 marca 2009 r. (Dz.U.09.56.458)

jedynie potwierdzono zasadę obowiązującą od wejścia w życie ustawy o systemie

oświaty. Skoro od początku podstawą obliczania dotacji były wydatki bieżące

jednostki samorządu terytorialnego lub państwa w szkołach publicznych tego

samego typu w przeliczeniu na jednego ucznia, to oczywistym jest, że rozliczenie

dotacji musi polegać na wykazaniu, że dotacja została zużyta na wydatki bieżące,

rozumiane tak samo jak przy obliczaniu podstawy dotacji.

3. Przede wszystkim rozliczanie dotacji, w tym wydatki kwalifikowane jako

bieżące, często regulują uchwały obowiązujące w danej jednostce samorządu

terytorialnego, podjęte na podstawie art. 90 ust. 4 u.s.o. Sąd Okręgowy ustalił,

że sądy administracyjne stwierdziły nieważność niektórych postanowień uchwały

rady pozwanego powiatu z 30 listopada 2015 r. w przedmiocie trybu udzielania

i rozliczania dotacji dla niepublicznych szkół i placówek oświatowych oraz trybu

i zakresu kontroli prawidłowości ich wykorzystywania. Lecz Sąd nie wyjaśnił związku

uchwały z 2015 r. z rozliczeniem dotacji za 2007 r. Można tylko domniemywać,

że Sąd uznał za nieważne analogicznie postanowienia uchwały regulującej

rozliczanie dotacji za 2007 r. W postępowaniu zażaleniowym Sąd Najwyższy nie jest

uprawniony do rozstrzygania, czy w procesie o naprawienie szkody wyrządzonej

niewypłaceniem dotacji w należytej wysokości sąd powszechny może uznać za

nieważne zasady rozliczania dotacji ustanowione na podstawie art. 90 ust. 4 u.s.o.,

mimo ich nieuchylenia decyzją nadzorczą lub stwierdzenia nieważności wyrokiem

III CZ 145/26

4

sądu administracyjnego. Jednak niezależnie od stanowiska w tej kwestii

obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było wyrażenie tego stanowiska w sposób

jawny i jego uzasadnienie. Tymczasem Sąd Okręgowy w ogóle nie ustalił, jakie

zasady rozliczania dotacji obowiązywały w pozwanym powiecie w 2007 r., co z kolei

uniemożliwia ustalenie, czy w przypadku przyznania wyższej dotacji podlegałaby ona

częściowemu zwrotowi ze względu na niższą od dotacji wysokość wydatków

bieżących powodów.

4. Z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego wynika, że spór powstał na tle

prawidłowości obliczenia przez powiat swoich wydatków bieżących w przeliczeniu na

jednego ucznia, ponoszonych w szkołach powiatowych tego samego typu i rodzaju,

co szkoła prowadzona przez powodów. Jeżeli w związku z bezprawnym zaniżaniem

dotacji przez jednostkę samorządu terytorialnego podmiot prowadzący szkołę

niepubliczną odpowiednio zmniejszył swoje wydatki bieżące, to nie poniósł szkody

na skutek zaniżenia dotacji. Szkoda powstaje wówczas, gdy podmiot prowadzący

szkołę ponosi wydatki bieżące wyższe od otrzymanej, zaniżonej dotacji i nadwyżkę

pokrywa z własnych dochodów lub majątku (w tym z czesnego, stanowiącego

dochód prowadzącego szkołę). Prawidłowo obliczona dotacja wyznacza minimalną

wysokość wydatków bieżących prowadzącego szkołę niepubliczną. Prowadzący

może ponosić wyższe wydatki bieżące, lecz nadwyżkę musi pokryć z innych źródeł,

najczęściej z czesnego, które obok pokrycia części wydatków bieżących zapewnia

prowadzącemu zysk oraz pokrywa ewentualne wydatki niebieżące. Jeżeli dotacja

została zaniżona i prowadzący poniósł wyższe od niej wydatki bieżące, to szkodą

jest nadwyżka wydatków bieżących (lecz tylko do wysokości dotacji prawidłowo

obliczonej) ponad otrzymaną dotację.

5. Tak więc rozpoznanie istoty sprawy w sprawie o naprawienie szkody

wyrządzonej niewypłaceniem dotacji wymaga ustalenia dwóch sum: należnej dotacji

oraz rzeczywiście poniesionych przez prowadzącego szkołę wydatków bieżących.

Sąd drugiej instancji zasadnie uznał, że ustalenie przez Sąd Okręgowy tylko

pierwszej z tych sum jest nierozpoznaniem istoty sprawy, niezależnie od tego, czy

Sąd odwoławczy miał możliwość ustalenia drugiej z tych sum.

6. Skarżący błędnie zidentyfikowali podstawę wydania wyroku kasatoryjnego.

Sąd odwoławczy rzeczywiście stwierdził, że Sąd pierwszej instancji zobligowany jest

przeprowadzić pełne postępowanie dowodowe w zakresie kosztów poniesionych

III CZ 145/26

5

przez powodów w oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy, na etapie

postępowania apelacyjnego uzupełniony o szereg dokumentów finansowych.

Jednak jako podstawę wydania orzeczenia kasatoryjnego wskazał nierozpoznanie

istoty sprawy, a nie potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego

w całości. Jak wskazano wyżej w pkt 4, ta przesłanka wydania orzeczenia

kasatoryjnego z art. 386 § 4 k.p.c. została spełniona i zażalenie podlegało oddaleniu

na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

7. Sąd Najwyższy nie rozpoznał wniosku pozwanego o przyznanie kosztów

postępowania zażaleniowego i nie zamieścił w postanowieniu orzeczenia,

że pozostawia rozstrzygnięcia o nich w orzeczeniu kończącym ponowne

rozpoznanie sprawy. Tę formułę z art. 108 § 2 k.p.c. stosuje się tylko w przypadku

uchylenia do ponownego rozpoznania orzeczenia kończącego postępowanie.

Oczywiście Sąd pierwszej instancji w orzeczeniu kończącym postępowanie powinien

uwzględnić koszty postępowania zażaleniowego, wydając na podstawie art.

108 § 1 k.p.c. jedno orzeczenie rozstrzygające o kosztach, zgodnie z zasadami

ustanowionymi w art. 98-107 k.p.c.

(G.G.)