SN oddalił zażalenie na karę siedmiu dni pozbawienia wolności za ubliżenie sądowi

Przed Sądem Apelacyjnym w Białymstoku toczy się postępowanie

z powództwa I.K. przeciwko E. K. o rozwód.

[…]

Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z 16 kwietnia 2025 r. na

podstawie art. 49 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów

powszechnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 334 ze zm.; dalej: u.s.p.) ukarał

III CZ 174/25

2

pozwanego E. K. karą porządkową, tj. karą pozbawienia wolności na okres siedmiu

dni za naruszenie powagi, spokoju, porządku czynności sądowych i ubliżenie

sądowi. […]

W zażaleniu na to postanowienie pozwany wniósł o jego uchylenie,

zarzucając Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 49 § 1 u.s.p. polegające na

błędnej ocenie, że w niniejszej sprawie były podstawy do zastosowania kary

porządkowej pozbawienia wolności na okres siedmiu dni za naruszenie powagi,

spokoju porządku czynności sądowych i ubliżanie sądowi, podczas gdy do

opisanego w treści uzasadnienia postanowienia zdarzenia miało dojść po

zakończeniu czynności sądowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Jak stanowi art. 49 § 1 u.s.p.w razie naruszenia powagi, spokoju lub

porządku czynności sądowych albo ubliżenia sądowi, innemu organowi

państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie, sąd może ukarać osobę,

która dopuściła się tego czynu karą porządkową: grzywny w wysokości do

3000 złotych lub karą pozbawienia wolności do czternastu dni; osobie pozbawionej

wolności, w tym także tymczasowo aresztowanej, jako karę porządkową można

wymierzyć karę przewidzianą w przepisach o wykonywaniu kary pozbawienia

wolności albo w przepisach o wykonywaniu tymczasowego aresztowania. Zgodnie

z art. 49 § 4 u.s.p. jeżeli naruszenie powagi, spokoju lub porządku czynności

sądowych albo ubliżenie sądowi godzi w osobę sędziego albo członka składu sądu,

postanowienie w przedmiocie ukarania karą porządkową wydaje niezwłocznie na

posiedzeniu sąd w składzie jednego sędziego niebędącego w składzie

dokonującym czynności sądowych ani w składzie rozpoznającym sprawę, której

dotyczą te czynności.

Sąd Najwyższy w uchwale w składzie siedmiu sędziów z 26 października

2011 r., I KZP 8/11 (OSNKW 2011, nr 10, poz. 87) stwierdził, że kary porządkowe

określone w art. 49 § 1 u.s.p. mogą być stosowane tylko wobec osób obecnych

w czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, gdy osoby te bądź to

naruszają powagę, spokój lub porządek tych czynności, bądź to ubliżają sądowi,

III CZ 174/25

3

innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w tej czynności,

niezależnie od tego, w jakiej formie to czynią. Kar tych nie stosuje się natomiast do

czynów co prawda naruszających dobra chronione art. 49 § 1 u.s.p. dokonanych

jednak poza miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub innej czynności

sądowej, w tym w szczególności w formie pisma złożonego do sądu.

W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wskazał m. in., że interpretacja

gramatyczna zwrotu „ubliżanie sądowi, innemu organowi państwowemu lub

osobom biorącym udział w sprawie”, prowadzona w ścisłym połączeniu

z kontekstem ewolucyjnym, w jakim zwrot ten był używany na gruncie ustaw

ustrojowych polskiego sądownictwa powszechnego, a nadto z wykładnią

systemową systematyczną oraz funkcjonalną, prowadzą do wniosku, że także na

gruncie art. 49 § 1 u.s.p. przyjąć należy, iż istota unormowań składających się na

„policję sesyjną” sprowadza się do doraźnego utrzymania powagi sądu, co jest

potrzebne i możliwe jedynie wtedy, gdy określone w tym przepisie kary porządkowe

zapewniają możliwość natychmiastowego reagowania przez sąd orzekający na

naruszenia powagi, spokoju lub porządku czynności sądowych albo ubliżanie

sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w rozprawie,

posiedzeniu albo w innej czynności procesowej z udziałem sądu. Zatem kary

porządkowe określone w art. 49 § 1 u.s.p. mogą być stosowane tylko wobec osób

obecnych w czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, gdy osoby te bądź

to naruszają powagę, spokój lub porządek tych czynności, bądź to ubliżają sądowi,

innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w tej czynności. Nie

znajdują one natomiast zastosowania do czynów co prawda naruszających dobra

chronione w art. 49 § 1 u.s.p., które to czyny zostały jednak dokonane poza

miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub innej czynności sądowej. Warunkiem

niezbędnym zastosowania tego szczególnego rodzaju represji, jaką stanowi kara

porządkowa, jest to, aby naganne zachowanie nastąpiło podczas czynności

sądowych. Nie jest więc możliwe wymierzanie kar porządkowych na podstawie art.

49 § 1 u.s.p. nawet za czyny, których sprawca dopuścił się w gmachu sądu (np.

w sekretariacie lub w gabinecie sędziego), ale poza tokiem rozprawy, posiedzenia

lub innej czynności sądowej (postanowienie SN z 15 marca 2012 r., II UZ 4/12).

III CZ 174/25

4

Mając na uwadze powyższe wbrew zarzutowi skarżącego, należy stwierdzić,

że naganne zachowanie pozwanego nastąpiło podczas czynności sądowych.

Przebieg zdarzenia miał miejsce na sali rozpraw, na której przebywał m. in. sędzia

oraz protokolant, a na stole sędziowskim znajdowały się akta sprawy. Skarżący

powołując się w zażaleniu na treść uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 26 października 2011 r., I KZP 8/11, wyprowadza z niej mylne wnioski.

W uchwale tej Sąd Najwyższy wyraźnie oddzielił naganne zachowania, które mają

miejsce w trakcie czynności sądowych od innych czynów dokonanych w gmachu

sądu – podając jako przykład sekretariat lub gabinet sędziego. Trudno zatem

uznać, że sędzia przebywający na sali rozpraw ubrany w togę, siedzący za stołem

sędziowskim, na którym znajdują się akta sprawy, nie wykonuje w tym czasie

czynności sądowych, tym bardziej jeżeli na tej sali przebywają strony

postępowania. Ponadto należy podkreślić, że bezpośrednio przed dokonaniem

przez pozwanego nagannej czynności oświadczył on, że składa wniosek

o wyłączenie sędziego, a zatem miał świadomość, że w tym czasie mają miejsce

czynności sądowe. W związku z tym argumentacja podniesiona w zażaleniu nie

zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu Najwyższego zachowanie pozwanego należy ocenić jako

wysoce naganne, a tym samym zostały spełnione warunki, aby zastosować wobec

pozwanego szczególny rodzaj represji, jaką stanowi kara porządkowa pozbawienia

wolności na okres siedmiu dni.

Dlatego też, wbrew zarzutowi skarżącego, Sąd Apelacyjny prawidłowo uznał,

że w sprawie zostały spełnione przesłanki do ukarania pozwanego karą

porządkową wskazaną w art. 49 § 1 u.s.p.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

Marcin Trzebiatowski

(M.K.)

III CZ 174/25

5

[a.ł]