Sąd Najwyższy uchylił wyrok apelacyjny w sporze kredytobiorców z bankiem o zapłatę

Wyrokiem z dnia 30 września 2025 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, na skutek

apelacji powodów Z.K. i I.K. od wyroku Sąd Okręgowego w Radomiu z dnia 20

czerwca 2023 r. wydanego w sprawie przeciwko Bank S.A. w W., uchylił

zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.

III CZ 237/25

2

Sąd Apelacyjny uznał za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd

Okręgowy, zaznaczając, że nie są one wystarczające do prawidłowego

rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto, zdaniem Sądu Apelacyjnego, ustalenia Sądu

Okręgowego co do zakresu informacji przekazanych powodom przy zawieraniu

umowy kredytu jawią się jako dowolne i nieoparte na dowodach zaoferowanych

przez strony. W płaszczyźnie materialnoprawnej, w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd

Okręgowy odrzucił natomiast cały dorobek orzecznictwa unijnego i Sądu

Najwyższego dotyczący ochrony praw konsumentów, co skutkowało rażąco błędną

wykładnią prawa materialnego.

Wychodząc z tych założeń, Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy nie

rozpoznał istoty sprawy.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyli zażaleniem powodowie, zarzucając

naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sytuacji, w której sąd drugiej instancji uchyla wyrok wydany przez sąd

pierwszej instancji ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy, Sąd Najwyższy,

rozpoznając zażalenie złożone na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c., bada, czy sąd

drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 386 § 4 k.p.c., tj. czy okoliczności

sprawy, przy uwzględnieniu merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji,

mieszczą się w kręgu sytuacji odpowiadających nierozpoznaniu istoty sprawy. Poza

zakresem oceny pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska co do meritum

wyrażonego przez sąd drugiej instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41, z dnia

28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54 i z dnia 17 stycznia

2013 r., III CZ 2/13).

W świetle ugruntowanego orzecznictwa, do nierozpoznania istoty sprawy

dochodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada materialnej podstawy

żądania, wychodząc z błędnego założenia, że istnieje przeszkoda unicestwiająca

roszczenie albo wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315 i z dnia

III CZ 237/25

3

23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22 oraz postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 170/12, z dnia 14 lutego

2013 r., II CZ 188/12, z dnia 3 lutego 2017 r., II CZ 146/17 i z dnia 13 października

2017 r., I CZ 90/17). Przesłanka ta – w przeciwieństwie do określonej w art. 386 § 4

in fine k.p.c. - nie dotyczy zatem sytuacji, w których błąd sądu pierwszej instancji

lokuje się w sferze faktów i dowodów, lecz polega na nieprawidłowym założeniu

o istnieniu okoliczności stojącej na przeszkodzie ocenie istoty sprawy. Przeszkoda

ta może mieć źródło nie tylko w prawie materialnym, jak, przykładowo, w razie

przedawnienia roszczenia, lecz również w prawie procesowym, co ma miejsce

w razie nieprawidłowego przyjęcia istnienia prejudykatu lub nieprawidłowej oceny

granic jego mocy wiążącej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego

2017 r., III CZ 63/16).

Z materiału sprawy wynikało, że Sąd Okręgowy dokonał ustaleń faktycznych

i orzekł o powództwie, zarówno w aspekcie żądania głównego, jak i żądania

ewentualnego, uznawszy je za bezzasadne. Okoliczność, że zdaniem Sądu

Apelacyjnego do prawidłowej oceny powództwa konieczne było uzupełnienie

postępowania dowodowego i dokonanie dodatkowych ustaleń faktycznych, nie

oznacza, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy. W judykaturze wielokrotnie

podkreślano, że konieczność przeprowadzenia dodatkowych dowodów i dokonania

uzupełniających ustaleń faktycznych, nawet jeżeli zakres koniecznego – zdaniem

sądu drugiej instancji – uzupełnienia podstawy faktycznej orzeczenia jest znaczny,

nie jest tożsama ze stwierdzeniem, że doszło do nierozpoznania istoty sprawy.

W przyjętym w kodeksie postępowania cywilnego modelu apelacji sąd drugiej

instancji dysponuje kompetencjami rozpoznawczymi co do zasady na równi

z sądem pierwszej instancji (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 r., nr 6, poz.

55). Nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby sąd drugiej instancji, dostrzegłszy

mankamenty i luki w ustaleniach faktycznych, samodzielnie je skorygował,

dopuszczając stosowne dowody i dokonując ich oceny. Z rozważań Sądu

Apelacyjnego nie wynikało zresztą, aby zakres nieodzownych w sprawie

dodatkowych ustaleń istotnie można było uznać za znaczący.

III CZ 237/25

4

O nierozpoznaniu istoty sprawy przez Sąd Okręgowy nie świadczyła również

przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny krytyka materialnoprawnej warstwy

zaskarżonego wyroku. Błędna wykładnia prawa materialnego, choćby miała

charakter rażący, nie stanowi nierozpoznania istoty sprawy i nie uprawnia do

wydania wyroku kasatoryjnego, a jej korekta – bez względu na zakres zarzutów

naruszenia prawa materialnego podniesionych w apelacji – stanowi esencję funkcji

sądu drugiej instancji w ustawowym modelu apelacji pełnej.

Na marginesie tylko należało zauważyć, że wobec rozpoznania przez Sąd

Okręgowy powództwa zarówno co do żądania głównego, jak i ewentualnego,

i oddalenia powództwa w całości, w sprawie nie aktualizowało się rozbieżnie

rozstrzygane w judykaturze zagadnienie dalszego toku postępowania co do

roszczenia ewentualnego w sytuacji, w której sąd drugiej instancji, na skutek

apelacji pozwanego, oddala roszczenie główne uwzględnione przez sąd pierwszej

instancji, który w związku z obranym kierunkiem rozstrzygnięcia nie orzekał

o roszczeniu ewentualnym (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

28 lutego 2023 r., III CZ 371/22).

W konkluzji, zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. należało uznać za zasadny,

co prowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3

k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[a.ł]

III CZ 237/25

5