Sąd Najwyższy oddalił zażalenie spółki, sprawa o 9383 zł wraca do ponownego rozpoznania

Wyrokiem z 31 lipca 2025 r. Sąd Rejonowy w Rzeszowie oddalił powództwo

B.W. skierowane przeciwko W. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S. (

poprzednio w W.) o zapłatę kwoty 9 382,81 zł wraz z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie od dnia 17 kwietnia 2025 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za

III CZ 34/26

2

niewykonanie - z przyczyn obciążających pozwaną - łączącej strony umowy

dotyczącej wykonania dokumentacji projektowej.

Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne oparł wyłącznie na okolicznościach

między stronami bezspornych. Oddalił wszystkie sformułowane przez powódkę

w pozwie wnioski dowodowe jako zgłoszone z naruszeniem art. 1281 k.p.c. Pominął

także wnioski o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków jako

niedopuszczalne, uznając że fakty, które miały być wykazane tymi dowodami były

nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy i nie mogły być udowodnione w postępowaniu

gospodarczym za pomocą osobowych źródeł dowodowych.

U podstaw oddalenia powództwa legło natomiast stwierdzenie, że powódka -

mimo spoczywającego na niej ciężaru dowodu (art. 6 k.c.) - nie wykazała

zasadności dochodzonego przez siebie roszczenia. Nie zgłosiła bowiem w sposób

zgodny z art. 1281 k.p.c. wniosków dowodowych zamieszczając je w uzasadnieniu

a nie w petitum pozwu.

Wyrokiem z 9 grudnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie - orzekając na

skutek apelacji powódki - uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi

Rejonowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, uznając, że doszło

do nierozpoznania istoty sprawy, będącego konsekwencją nierozpoznania

wniosków dowodowych powódki i nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego

w całości (art. 386 § 4 k.p.c.).

Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji, że sposób

sformułowania przez powódkę wniosków dowodowych w treści pozwu miał

w okolicznościach sprawy skutkować uznaniem, że nie złożyła skutecznie

wniosków dowodowych. Prezentowaną przez Sąd Rejonowy wykładnię art. 1281

k.p.c. uznał za nadmiernie formalistyczną, sprzeczną z funkcją tego przepisu i nie

przystającą do okoliczności sprawy. Miał na względzie, że sposób zredagowania

przez powódkę wniosków dowodowych nie stwarzał ryzyka ich przeoczenia.

W konsekwencji stanął na stanowisku, że - celem rozpoznania istoty sprawy -

wnioski dowodowe powódki powinny zostać przez Sąd rozpoznane, podobnie jak

osobowe wnioski dowodowe pozwanej, które w ten sam sposób zostały

III CZ 34/26

3

zredagowane i bezpodstawnie pominięte, a – wbrew stanowisku Sądu Rejonowego

- zgłoszone na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Okręgowy stwierdził także, że ponownie rozpoznając sprawę Sąd

Rejonowy powinien ustalić okoliczności faktyczne, które mają decydujące

znaczenie dla oceny twierdzeń powódki odnośnie do treści zawartej przez strony

umowy, obowiązków stron z niej wynikających, ewentualnego niewykonania lub

nienależytego wykonania umowy i wystąpienia przesłanek do skutecznego złożenia

przez powódkę oświadczenia woli o odstąpieniu od umowy. Ustalenia także

wymaga, czy powódka przystąpiła do realizacji umowy i poniosła z tego tytułu

koszty oraz czy zachodzi związek pomiędzy działaniem pozwanej a szkodą

powódki. Ustaleń w tym przedmiocie Sąd winien dokonać na podstawie

wnioskowanych przez powódkę dowodów z dokumentów. Po przeprowadzeniu tych

dowodów Sąd Rejonowy winien nadto rozważyć czy zachodzi konieczność

przeprowadzenia dowodu z osobowych źródeł dowodowych.

Wyrok ten zaskarżyła zażaleniem pozwana, wnosząc o jego uchylenie

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz

zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie:

1. art. 386 § 4 w zw. z art. 1281 k.p.c., poprzez niezasadne

przyjęcie, iż wnioski dowodowe sformułowane w treści pozwu zostały

zgłoszone skutecznie i spełniały wymogi art. 1281 k.p.c., a w wyniku nie

przeprowadzenia tych dowodów doszło do nierozpoznania istoty sprawy,

podczas gdy Sąd Okręgowy winien przyjąć, że wykładnia literalna

i funkcjonalna art. 1281 k.p.c. przemawia za uznaniem wniosków

dowodowych zawartych w pozwie jako zgłoszonych z naruszeniem art. 1281

k.p.c., a wobec tego nie doszło do nierozpoznania przez Sąd Rejonowy

istoty sprawy,

2. art. 108 § 2 k.p.c., poprzez niezasadne pozostawienie

orzeczenia o kosztach procesu Sądowi pierwszej instancji w wyniku

błędnego przyjęcia, iż należy uchylić wyrok tego Sądu, podczas gdy Sąd

Okręgowy winien orzec o kosztach procesu na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.

III CZ 34/26

4

Powódka w odpowiedzi na zażalenie wniosła o jego oddalenie i zasądzenie

kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Sposób sformułowania zarzutów zażalenia i ich motywacja wskazują, że

skarżąca niewłaściwie pojmuje charakter prawny wniesionego zażalenia, traktując

je jako substytut skargi kasacyjnej i domagając się zbadania prawidłowości

rozstrzygnięcia apelacji powódki przez Sąd Okręgowy.

W judykaturze Sądu Najwyższego wyjaśniono, że kognicja Sądu

Najwyższego, jako sądu rozpoznającego zażalenie na podstawie art. 3941§11 k.p.c.

jest wąska, ograniczając się wyłącznie do ustalenia, czy istniały procesowe

podstawy do wydania wyroku kasatoryjnego czy też sąd odwoławczy popełnił błąd

przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej, jako odpowiadającej jednej

z podstaw orzeczenia kasatoryjnego i poszukiwał podstaw uchylenia orzeczenia

poza katalogiem wskazanym w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Oznacza to, że Sąd

Najwyższy rozpatrując zażalenie weryfikuje jedynie, czy doszło do nierozpoznania

przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo, wydanie wyroku wymaga

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.), bądź

też czy miała miejsce nieważność postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.). Zażalenie nie

jest natomiast środkiem prawnym służącym badaniu materialnoprawnej podstawy

zaskarżonego orzeczenia, a poza zakresem kontroli Sądu Najwyższego pozostaje

prawidłowość stanowiska prawnego sądu odwoławczego, co do meritum (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 15 lutego 2013 r., I CZ 5/13, OSNC-ZD 2014.,

nr 1, poz. 4 i z 21 maja 2015 r., IV CZ 10/15, niepubl.).

Skarżąca błędnie pojmując charakter wniesionego środka odwoławczego

oczekuje od Sądu Najwyższego oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu drugiej

instancji, koncentrując się na podważaniu merytorycznych podstaw wydanego

orzeczenia. Tymczasem skuteczność zakwestionowania zaskarżonego wyroku

zależała wyłącznie od wykazania, że Sąd Okręgowy naruszył art. 386 § 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy w ramach postępowania zażaleniowego nie może bowiem badać

prawidłowości zastosowania przez sąd drugiej instancji przepisów prawa

III CZ 34/26

5

procesowego nie odnoszących się ściśle do wydania przez ten sąd orzeczenia

kasatoryjnego na podstawie art. 386 § 2 i 4 k.p.c.

W konsekwencji uchyla się od kontroli Sądu Najwyższego zarzut naruszenia

art. 1281 k.p.c. dotyczący błędnej oceny przez Sąd Okręgowy, że wnioski

dowodowe powódki zostały zgłoszone skutecznie. Sąd Najwyższy w ramach swojej

kognicji może jedynie zweryfikować, czy przy założeniu prawidłowości stanowiska

Sądu Okręgowego w kwestii wadliwej wykładni i błędnego zastosowania przez Sąd

Rejonowy art. 1281 k.p.c., a w konsekwencji bezzasadnego oddalenia wszystkich

sformułowanych przez powódkę, a także pozwaną wniosków dowodowych, Sąd

Okręgowy miał podstawę do uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji z uwagi na

nierozpoznanie przez ten Sąd istoty sprawy i konieczność przeprowadzenia

postępowania dowodowego w całości.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, o nierozpoznaniu

istoty sprawy można mówić wówczas, gdy sąd nie odniósł się do tego, co było

przedmiotem sprawy, gdy zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania, albo

merytorycznych zarzutów strony, uznając bezzasadnie, że nie jest to konieczne

z uwagi na istnienie przesłanek materialnoprawnych lub procesowych

unicestwiających roszczenie. Wskazuje się, że przyczyna zaniechania zbadania

istoty sprawy może tkwić zarówno w pasywności sądu, jak i w błędnym – co pokaże

dopiero kontrola odwoławcza – przyjęciu przesłanki niweczącej lub hamującej

roszczenie, np. prekluzja, przedawnienie, potrącenie, brak legitymacji, prawo

zatrzymania (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2015 r.,

V CZ 91/14, niepubl.; z 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, niepubl.; z 26 czerwca

2015 r., I CZ 60/15, niepubl.; z 2 lipca 2015 r., V CZ 39/15, niepubl.; z 23 września

1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22 oraz wyroki Sądu Najwyższego

z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36, i z 12 listopada 2007 r.,

I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2).

Uchylenie wyroku z powodu nierozpoznania istoty sprawy będzie zatem

uzasadnione m.in. wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada podstaw pozwu, nie

przeprowadzi w tym zakresie postępowania dowodowego i nie dokona oceny

materialno-prawnych przesłanek żądania w ustalonym stanie faktycznym. Z kolei

III CZ 34/26

6

ocenę, czy sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego

w całości, należy odnieść do tych dowodów, które dla rozpoznania istoty sprawy

miałyby zasadnicze znaczenie, zaś przeprowadzone przez Sąd pierwszej instancji

dowody nie były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 17 kwietnia 2013 r., V CZ 129/12 i z 20 lutego 2015 r., V CZ

119/14).

Wbrew zarzutom zażalenia Sąd Okręgowy prawidłowo zidentyfikował

zaistniałą sytuację procesową jako odpowiadającą powołanej przyczynie uchylenia

wyroku Sądu Rejonowego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania

z uwagi na nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w całości. Sąd

Rejonowy nie przeprowadził bowiem w sprawie żadnego postępowania

dowodowego, nie odniósł się do materialnoprawnych przesłanek żądania i go nie

ocenił, błędnie przyjmując, że powódka nie wykazała swojego żądania przy

jednoczesnym oddaleniu wszystkich zgłoszonych przez nią wniosków

dowodowych.

Poczynienie natomiast przez Sąd Okręgowy po raz pierwszy niezbędnych

ustaleń faktycznych, a następnie dokonanie oceny prawnej dochodzonego przez

powódkę roszczenia, pozbawiłoby strony możliwości kwestionowania ustalonej

podstawy faktycznej i prawnej żądania w dwuinstancyjnym postępowaniu. Fakt, że

postępowanie apelacyjne jest kontynuacją postępowania merytorycznego i sąd

odwoławczy obowiązany jest rozpoznać sprawę po raz wtóry nie pozbawia tego

postępowania funkcji kontrolnej. Przenoszenie w takiej sytuacji procesowej ciężaru

konstruowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia do sądu drugiej instancji

wypaczałoby sens dwuinstancyjnego postępowania sądowego zagwarantowanego

stronom w art. 176 ust. 1 Konstytucji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

akcentuje się, że system apelacji pełnej nie może prowadzić do zastąpienia sądu

pierwszej instancji w ciążącym na nim obowiązku rozpoznania sprawy, co do jej

istoty, gdyż wówczas proces stawałby się w rzeczywistości jednoinstancyjny (zob.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 20 lipca 2006 r., V CSK 140/06, niepubl.;

z 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, OSNC 2013, nr 5, poz. 68; z 13 listopada 2014 r.,

V CZ 73/14, niepubl.; z 22 maja 2014 r., IV CZ 26/14, niepubl.; z 26 marca 2015 r.,

V CZ 7/15, niepubl.; i z 7 października 2015 r., I CZ 68/15, niepubl.).

III CZ 34/26

7

W konsekwencji bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 108 § 2 k.p.c.,

przepis ten znajduje bowiem zastosowanie w przypadku wydania przez sąd drugiej

instancji rozstrzygnięcia kasatoryjnego.

Z przytoczonych względów, na podstawie art.3941 § 3 w zw. z art. 39814

k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie

(art. 108 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.).

[A.T.]

[a.ł]