SN uchylił odrzucenie skargi kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika z urzędu

Postanowieniem z 7 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej

odrzucił skargę kasacyjną uczestniczki postępowania A.M. od postanowienia tego

Sądu z 7 marca 2024 r. w sprawie o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym.

W sprawie 2 lipca 2024 r. adwokat działający jako pełnomocnik ustanowiony

na mocy postanowienia sądu z 10 lutego 2023 r. wniósł w imieniu uczestniczki

postępowania skargę kasacyjną. Wobec faktu, że zmiana art. 91 pkt 1 k.p.c., do

którego odsyła art. 118 § 2 k.p.c., rozciągająca umocowanie pełnomocnika

III CZ 48/26

2

procesowego na wniesienie skargi kasacyjnej weszła wżycie 1 lipca 2023 r., Sąd

Okręgowy ocenił, że pełnomocnik z urzędu nie był umocowany do wniesienia skargi

kasacyjnej w imieniu uczestniczki postępowania i wezwał go do dołączenia do

skargi pełnomocnictwa procesowego umocowującego go do zastępstwa

uczestniczki w postępowaniu przed Sądem Najwyższym pod rygorem odrzucenia

skargi. Wobec nieprzedstawienia rzeczonego pełnomocnictwa Sąd Okręgowy

uznał, że skarga jako wniesiona przez nienależycie umocowanego pełnomocnika

jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, Sąd przypomniał, że art. 91 pkt 1 k.p.c.

w brzemieniu obowiązującym przed 1 lipca 2023 r. był w judykaturze interpretowany

w ten sposób, że pełnomocnictwo udzielone w postępowaniu przed sądami

powszechnymi nie obejmuje umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż ta

inicjuje nowe, w sensie technicznoprocesowym, postępowanie i w związku z tym do

wniesienia skargi konieczne jest odnośne nowe pełnomocnictwo procesowe.

Mutatis mutandis dotyczyło to również umocowania wynikającego z postanowienia

o ustanowieniu dla strony adwokata lub radcy prawnego. Na mocy ustawy

z 9 marca 2023 r. o z mianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw ( dalej jako „Ustawa”) art. 91 pkt 1 k.p.c. został zmieniony

w ten sposób, że wyznaczony w nim zakres umocowania wynikającego

z pełnomocnictwa procesowego został rozciągnięty na skargę kasacyjną. Zmiana ta

weszła w życie 1 lipca 2023 r. Przepisy intertemporalne Ustawy nie rozstrzygają

wprost kwestii, czy rozszerzenie zakresu umocowania rozciąga się także na

pełnomocnictwa procesowe udzielone przed 1 lipca 2023 r. względnie na

umocowanie wynikające z ustanowienia adwokata lub radcy przez sąd na mocy

postanowienia wydanego przed 1 lipca 2023 r. Zgodnie z art. 19 ust. 1 Ustawy do

spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie Ustawy stosuje

się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu nadanym Ustawą.

Powołując się na te regulacje Sąd Okręgowy przyjął, że skoro umocowanie

pełnomocnika, który wniósł skargę kasacyjną w imieniu uczestniczki postępowania

wynikało z postanowienia sądu o jego ustanowieniu, które zapadło przed 1 lipca

2023 r., to nie był on umocowany do wniesienia tej skargi kasacyjnej i wobec tego,

jako wniesiona przez pełnomocnika niemającego umocowania do jej wniesienia,

podlegała ona odrzuceniu z powodu jej niedopuszczalności.

III CZ 48/26

3

Zażalenie na postanowienie z 7 listopada 2024 r. (błędnie oznaczone jako

wydane 20 listopada 2024 r.) złożyła uczestniczka postępowania. Zarzuciła

naruszenie 3986 § 2, art. 3984 §1 w związku z art. 871 § 1 k.p.c. oraz art. 91 pkt

1 k.p.c. w związku z art. 19 ust. 1 Ustawy i wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowały się w kwestii istotnej dla

oceny zasadności zażalenia oddzielne stanowiska w zależności od tego, czy

umocowanie pełnomocnika działającego przed sądami powszechnymi powstałe

przed 1 lipca 2023 r. wynika z udzielenia pełnomocnictwa procesowego, czy też

postanowienia sądu o ustanowieniu adwokata lub radcy prawnego. W odniesieniu

do pierwszej sytuacji dominuje stanowisko, że zmiana zakresu pełnomocnictwa

procesowego, wynikająca z nowego brzmienia art. 91 pkt 1 k.p.c., znajduje

zastosowanie jedynie do pełnomocnictw udzielonych po dniu wejścia w życie

Ustawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., III CZ

238/23, niepubl.) W odniesieniu do drugiej sytuacji wypowiedziany został przede

wszystkim pogląd, że adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd przed

wejściem w życie Ustawy, którego umocowanie nie wygasło przed wejściem

w życie Ustawy, jest uprawniony do złożenia skargi kasacyjnej i reprezentowania

strony w postępowaniu wywołanym jej wniesieniem (art. 118 § 2 w zw. z art. 91 pkt

1 k.p.c.), o ile z postanowienia sądu nie wynika inaczej (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 29 października 2025 r. III CZ 126/25, niepubl.). Zasadniczą

przyczyną tego zróżnicowania jest fakt, że w przypadku udzielenia pełnomocnictwa

procesowego podstawą umocowania pełnomocnika jest wola mocodawcy, który

udzielając pełnomocnictwa działa w zaufaniu do jego określonego ustawą zakresu

w chwili jego udzielenia, wobec czego nie powinien być zaskakiwany jego zmianą.

W drugiej z kolei sytuacji powstanie umocowania nie jest bezpośrednią

konsekwencją woli mocodawcy lecz wynika z orzeczenia sądu, a jego zakres

określa każdocześnie obowiązująca regulacja prawna (art. 118 § 2 k.p.c.), co

powoduje, że wzgląd na zaufanie ze strony osoby reprezentowanej w kształt

regulacji normatywnej schodzi na drugi plan. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie

podziela przedstawione zróżnicowanie obu wyodrębnionych sytuacji i akceptuje

III CZ 48/26

4

pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z 29 października 2025 r.

III CZ 126/25. Przesądza to o tym, że oparte na odmiennych założeniach

stanowisko Sądu Okręgowego zajęte w postanowieniu z 7 listopada 2024 r.

należało ocenić jako nietrafne i uznając zasadność zażalenia uchylić to

postanowienie.

Z tych względów, na podstawie art. 39815 §1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.,

Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Karol Weitz

(K.W.)

[a.ł]