Zażalenie wniesione osobiście, bez adwokata lub radcy, odrzucone przez Sąd Najwyższy

Postanowieniem z 21 czerwca 2022 r. Sąd Rejonowy w Świebodzinie oddalił

wniosek S.W. o zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia

spadku po J.W. ( I Ns 268/21).

Pismem złożonym 10 grudnia 2024 r. wnioskodawca złożył osobistą skargę

o stwierdzenie niezgodności z prawem tego orzeczenia, domagając się także

III CZ 60/26

2

zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania mu pełnomocnika z urzędu

w postępowaniu skargowym.

Postanowieniem z 8 maja 2025 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym

w Świebodzinie odrzucił skargę jako spóźnioną oraz umorzył postępowanie

o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu

w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia jako bezprzedmiotowe, wobec odrzucenia

skargi jako spóźnionej.

Postanowieniem z 22 września 2025 r. Sąd Rejonowy w Świebodzinie –

rozpoznając skargę wnioskodawcy na orzeczenie referendarza sądowego – odrzucił

skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu

Rejonowego w Świebodzinie z 21 czerwca 2022 r. ( punkt I) oraz utrzymał w mocy

punkt II postanowienia referendarza sądowego z 8 maja 2025 r. dotyczącego

umorzenia postępowania o zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych

i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia ( punkt II).

U podstaw rozstrzygnięcia legło stwierdzenie, że skarga została wywiedziona

po upływie dwóch lat od uprawomocnienia zaskarżonego orzeczenia, jako spóźniona

podlega zatem odrzuceniu ( art. 4246 § 1 i 3 k.p.c.). W konsekwencji Sąd Rejonowy

podzielił stanowisko wyrażone w postanowieniu referendarza sądowego z 8 maja

2025 r., że wobec upływu ustawowego terminu na wniesienie skargi

bezprzedmiotowe jest rozpoznawanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych

i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Od powyższego rozstrzygnięcia zażalenie (nazwane skargą) wniósł osobiście

powód wnosząc o jego uchylenie.

Zażalenie (nazwane skargą) podlegało odrzuceniu jako niedopuszczalne.

Zgodnie z art. 871 § 1 k.p.c., w postępowaniu przed Sądem Najwyższym

obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych i dotyczy ono

także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem

Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji. Ustanowiony w tym

przepisie przymus adwokacko – radcowski dotyczy każdego postępowania przed

III CZ 60/26

3

Sądem Najwyższym, a więc także zainicjowanego skargą o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz toczącego się w jego

ramach postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia.

S.W. samodzielnie sporządził zażalenie (nazwane skargą) na postanowienie z

22 września 2025 r., przy czym z okoliczności sprawy nie wynikało, aby skarżący

należał do kręgu osób zwolnionych z obowiązku reprezentacji przez adwokatów lub

radców prawnych stosownie do art. 871 § 2 k.p.c.

Nieusuwalna wada zażalenia, polegająca na jego wniesieniu przez stronę

pozbawioną zdolności postulacyjnej skutkuje koniecznością jego odrzucenia, bez

możliwości jej sanowania (zob. m.in. niepublikowane postanowienia Sądu

Najwyższego z 12 grudnia 2013 r., V CZ 70/13; z 3 czerwca 2015 r., V CZ 25/15;

z 9 maja 2014 r., I PZ 9/14; z 7 maja 2014 r., II CZ 19/14; z 15 maja 2015 r., III PZ

7/15; z 16 września 2015 r., III CZ 40/15; i z 29 stycznia 2016 r., II CZ 97/15). Nie jest

zatem możliwe merytoryczne odniesienie się przez Sąd Najwyższy do zarzutów

zażalenia, byłoby to bowiem możliwe jedynie w przypadku jego wniesienia przez

podmiot posiadający zdolność postulacyjną do działania przed Sądem Najwyższym.

Złożenie wraz z niedopuszczalnym zażaleniem wniosku o ustanowienie

pełnomocnika z urzędu – który nie został przez Sąd Rejonowy rozpoznany -

pozostaje bez znaczenia dla wyniku postępowania zażaleniowego. Profesjonalny

pełnomocnik nie mógłby bowiem sanować braków zażalenia wniesionego przez

stronę osobiście, a mógłby jedynie sporządzić nowy środek zaskarżenia ( zob. m.in.

niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego z 11 marca 2008 r., II CZ 2/08

i z 31 stycznia 2014 r., II CZ 84/13).

Ponadto zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje jedynie od

postanowienia Sądu Rejonowego o odrzuceniu skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia tego Sądu ( art. 3941 § 1 k.p.c.). Zażalenie do

Sądu Najwyższego – niezależnie od sporządzenia go bez zachowania przymusu

adwokacko-radcowskiego - nie przysługuje natomiast od orzeczenia Sądu

Rejonowego utrzymującego w mocy orzeczenie referendarza sądowego o umorzeniu

postępowania w przedmiocie wniosku powoda o zwolnienie od kosztów sądowych

III CZ 60/26

4

i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 3941 § 1 i §1 k.p.c.), co stanowi

samodzielną podstawę jego odrzucenia jako niedopuszczalnego.

Ubocznie dostrzeżenia wymaga, że skarżący przy doręczeniu postanowienia

Sądu Rejonowego z 22 września 2025 r. został pouczony o prawie do złożenia

zażalenia do Sądu Najwyższego (k. 202). W pouczeniu tym nie zawarto jednak

informacji, że w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo

stron przez adwokatów i radców prawnych, co wyłącza możliwość samodzielnego

złożenia zażalenia przez stronę ( art. 871 § 1 k.p.c.).

W takim stanie rzeczy, wobec uzyskania niepełnego pouczenia

o przysługujących skarżącemu prawach i złożenia w treści sporządzonego osobiście

zażalenia wniosku o przyznanie adwokata z urzędu w postępowaniu zażaleniowym,

któremu Sąd Rejonowy nie nadał biegu (k. 206), rzeczą tego Sądu będzie

rozpoznanie tego wniosku, a w przypadku jego uwzględnienia doręczenie odpisu

zaskarżonego postanowienia wraz z uzasadnieniem profesjonalnemu

pełnomocnikowi celem ewentualnego wywiedzenia zażalenia. Złożenie bowiem

wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu przed upływem terminu do

wniesienia zażalenia do którego ustawa wymaga zastępstwa prawnego przez

adwokata lub radcę prawnego powoduje, że termin do wniesienia zażalenia biegnie

od dnia jego doręczenia pełnomocnikowi (art. 124 § 2 k.p.c.).

Z przytoczonych względów zażalenie, jako niedopuszczalne, podlegało

odrzuceniu (art. 3986 § 3 w zw. z art. 3941 § 3 oraz w zw. z art. 871 k.p.c.).

[A.T.]

[a.ł]

III CZ 60/26

5