SN oddalił zażalenie spółki, sprawa o zatrucie spalinami wraca do sądu

Wyrokiem z 3 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił

powództwo J.K. i M.W. przeciwko S. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w

Bielsku-Białej o zapłatę zadośćuczynienia.

III CZ 63/25

2

Sąd ten ustalił, że powodowie podczas ćwiczeń strażackich zatruli się

tlenkiem węgla na skutek przedostania się spalin z agregatu prądotwórczego do

kabiny pojazdu, w którym przebywali kilka godzin. Pojazd został wyprodukowany

przez stronę pozwaną. W ocenie Sądu opinia Wojskowego Instytutu Techniki

Pancernej i Samochodowej ostatecznie wyjaśniała wątpliwości niezbędne do

ustalenia prawidłowości wykonania przez stronę pozwaną tego pojazdu, w tym

ustalenia, czy pojazd miał cechy produktu niebezpiecznego. Sąd Okręgowy założył,

że spaliny mogły dostać się do wnętrza pojazdu albo w wyniku nieprawidłowej

eksploatacji pojazdu albo w wyniku niezachowania stosownej ostrożności przez

korzystających z samochodu. Sąd oparł się na stwierdzeniu opinii Instytutu, że

prawidłowe użytkowanie agregatu prądotwórczego wykluczało przedostanie się do

kabiny tlenku węgla. Decydujące znaczenie miał wniosek, że pojazd był wykonany

prawidłowo i był pojazdem bezpiecznym, przy czym jego użytkowanie powinno

odbywać się zgodnie z przeznaczeniem, to jest w szczególności agregat powinien

być uruchamiany w odpowiednich warunkach. Ostatecznie Sąd przyjął, że nie

można uznać pojazdu za produkt niebezpieczny, a tym samym przypisać pozwanej

odpowiedzialności na podstawie art. 4491 § 1 k.c. za krzywdę doznaną przez

powodów co do zasady, a w konsekwencji odstąpił od dokonywania ustaleń

w zakresie skutków zdrowotnych zatrucia tlenkiem węgla i czynienia rozważań co

do istnienia i wysokości krzywdy powodów oraz wysokości należnego im

zadośćuczynienia na podstawie art. 445 § 1 k.c.

Apelację od powyższego orzeczenia wnieśli obaj powodowie, domagając

jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny

w Katowicach wyrokiem z 2 grudnia 2024 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał

sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd odwoławczy zaakceptował ustalenia Sądu

Okręgowego jedynie w zakresie dotyczącym przebiegu zdarzenia w czasie, którego

doszło do wyrządzenia krzywdy powodom. Sąd ten krytycznie odniósł się do

pominięcia wnioskowanego przez powodów dowodu z opinii biegłego innej

specjalności. Sąd Apelacyjny dopuścił dowód z opinii biegłego do spraw instalacji

elektrycznych i elektroenergetycznych w celu ustalenia szeregu istotnych

okoliczności związanych z prawidłowością instalacji agregatu. Na podstawie

przeprowadzonego dowodu z tej opinii Sąd doszedł do wniosku, że instalacja była

III CZ 63/25

3

nieprawidłowa, a agregatu w ogóle nie można stosować wewnątrz pojazdu.

Bezpieczna zabudowa tego agregatu była niemożliwa. Pozwany wykonał montaż

agregatu wadliwie, niezależnie od treści zamówienia, powodując skutki zdarzenia,

na które powodowie się powołali. Sąd uznał, że wykazano zasadę

odpowiedzialności pozwanego za wskazaną przez powodów szkodę na osobie,

pozostającą w związku przyczynowym z powołanym zdarzeniem.

Według Sądu odwoławczego, uchylając się od przeprowadzenia ustaleń

faktycznych co do faktu i rozmiaru szkody niemajątkowej po stronie powodów,

okoliczności uzasadniających przyznanie im zadośćuczynienia pieniężnego, Sąd

pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. W niniejszej sprawie będzie

wymagane pełne postępowanie dowodowe w razie ustalenia, iż powodom należy

się dochodzone świadczenie. Sąd odwoławczy zważył, iż wszelkie ustalenia co do

powyższych zagadnień musiałyby być dokonane po raz pierwszy w postępowaniu

apelacyjnym. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nierozpoznanie istoty sprawy miało

miejsce również z tej przyczyny, że Sąd pierwszej instancji nie poczynił kluczowych

ustaleń co do istotnych faktów - wystąpienia okoliczności powodujących szkodę na

osobie powodów uzasadniających ewentualne przyznanie im konkretnego

świadczenia oraz pominął rozważania co do zasadności i wysokości świadczeń,

które miały podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia co do meritum sprawy.

W zażaleniu pozwany zakwestionował ocenę Sądu odwoławczego odnośnie

do nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd Okręgowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący trafnie zauważył, że postępowanie apelacyjne ma charakter

merytoryczny, w związku z czym sąd drugiej instancji nie może ograniczać się do

oceny zarzutów apelacyjnych, lecz musi - niezależnie od ich treści - dokonać

ponownych własnych ustaleń, a następnie poddać je ocenie pod kątem prawa

materialnego (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 31 stycznia 2008 r.,

III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Zasadne wniesienie apelacji powinno

zatem prowadzić do wydania orzeczenia reformatoryjnego, a jedynie wyjątkowo

orzeczenia kasatoryjnego. Sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok

i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w trzech wypadkach: w razie

III CZ 63/25

4

stwierdzenia nieważności postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.), w razie

nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie

wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386

§ 4 k.p.c.).

Sąd Najwyższy niejednokrotnie podkreślał, że kontrola dokonywana

w ramach zażalenia przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c. ma charakter formalny,

skupiający się na przesłankach uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji, bez

wkraczania w kompetencje sądu in merito. W konsekwencji w postępowaniu

toczącym się na skutek zażalenia na orzeczenie o uchyleniu wyroku sądu pierwszej

instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 386

§ 2 k.p.c. Sąd Najwyższy poddaje kontroli prawidłowość stwierdzenia nieważności

postępowania przez sąd drugiej instancji, a jeżeli przyczyną orzeczenia

kasatoryjnego były przesłanki określone w art. 386 § 4 k.p.c. ocenia, czy sąd

drugiej instancji prawidłowo rozumiał wskazane w tym przepisie przyczyny

uzasadniające uchylenie orzeczenia sądu pierwszej instancji i czy jego

merytoryczne stanowisko uzasadniało taką ocenę postępowania sądu pierwszej

instancji. Ujmując rzecz inaczej, Sąd Najwyższy musi zbadać, czy sąd pierwszej

instancji istotnie nie rozpoznał istoty sprawy albo czy wydanie wyroku rzeczywiście

wiąże się z koniecznością przeprowadzenia w całości postępowania dowodowego.

Ocena ta ma charakter czysto procesowy, a zatem Sąd Najwyższy nie może

wkraczać w merytoryczne kompetencje sądu drugiej instancji, który rozpoznaje

apelację. Zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. nie jest instrumentem

prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy kwestionowanego wyroku

(zob. postanowienia SN z 25 października 2012 r., I CZ 136/12; z 15 lutego 2013 r.,

I CZ 5/13; z 20 grudnia 2017 r., I CZ 135/17; z 7 października 2021 r., IV CZ 32/21 i

z 24 lutego 2023 r., III CZ 450/22, OSNC 2023, nr 9, poz.92).

Podstawą wyroku kasatoryjnego w niniejszej sprawie była ocena, że Sąd

pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że przez nierozpoznanie istoty sprawy należy przede wszystkim

rozumieć niezbadanie podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia.

O sytuacji takiej można mówić wówczas, gdy sąd nie wniknął w całokształt

okoliczności sprawy, błędnie ograniczając się do zbadania jedynie kwestii

III CZ 63/25

5

legitymacji procesowej jednej ze stron lub kwestii przedawnienia, wskutek czego

przedwcześnie oddalił powództwo albo jeżeli zaniechał zbadania merytorycznych

zarzutów pozwanego, np. związanych z ewentualną wierzytelnością wzajemną,

przysługującą pozwanemu wobec powoda (zob. wyroki SN z 23 września 1998 r.,

II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22; z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00;

z 21 października 2005 r., III CK 161/05; z 17 kwietnia 2008 r., II PK 291/07,

z 12 stycznia 2012 r., II CSK 274/11, z 25 października 2012 r., I CZ 139/12

i z 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, OSNC 2013, nr 5, poz. 68).

O nierozpoznaniu istoty sprawy można mówić również w sytuacji, gdy sąd

drugiej instancji dokonał odmiennej niż sąd pierwszej instancji oceny zasady

odpowiedzialności strony pozwanej, wskutek czego zachodzi konieczność

poczynienia po raz pierwszy ustaleń co do rodzaju i rozmiaru szkody (zob.

postanowienia SN z 16 maja 2013 r., IV CZ 40/13; z 6 czerwca 2014 r., I CZ 32/14

i z 13 lipca 2017 r., I CZ 78/17). W takim wypadku chodzi przede wszystkim

o konieczność dokonania nowych ustaleń faktycznych i respektowanie,

zagwarantowanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji, prawa do co najmniej

dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Nie ma tu przesądzającego znaczenia

okoliczność, że w sprawie zachodzi np. potrzeba przeprowadzenia dowodu z opinii

biegłego, istotne jest to, że sąd pierwszej instancji - ze względu na przyjętą

koncepcję rozstrzygnięcia - w ogóle nie poczynił ustaleń co do rodzaju i wysokości

szkody (krzywdy). W takiej sytuacji bowiem poczynienie odnośnych ustaleń po raz

pierwszy w postępowaniu przed sądem drugiej instancji byłoby równoznaczne

z pozbawieniem stron prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego.

Sytuacja taka wystąpiła właśnie w sprawie niniejszej, a zatem została

spełniona przesłanka wydania orzeczenia kasatoryjnego w postaci nierozpoznania

istoty sprawy. Sąd pierwszej instancji jako przyczynę oddalenia powództwa wskazał

jego bezzasadność co do materialnoprawnej podstawy odnośnie do

odpowiedzialności pozwanego i w tym jedynie zakresie dokonał ustaleń oraz

analizy prawnej. Sąd drugiej instancji odmiennie jednak ocenił materiał dowodowy

i w konsekwencji uznał, że pozwany ponosi odpowiedzialność za szkodę na

podstawie art. 4491 § 1 k.c. Istota sprawy została zatem rozpoznana jedynie

w zakresie podstawy odpowiedzialności pozwanego, natomiast nie została

III CZ 63/25

6

rozpoznana w zakresie materialnych podstaw żądania przez powodów

zadośćuczynienia (art. 445 § 1 k.c.). W wypadku odpowiedzialności za szkodę

wyrządzoną czynem niedozwolonym samo przesądzenie o zasadzie

odpowiedzialności sprawcy szkody z reguły nie stanowi pełnego rozstrzygnięcie

o materialnej podstawie żądania. Do pełnego rozstrzygnięcia o istocie sprawy

konieczne będzie także zbadanie materialnej podstawy żądania naprawienia

szkody (krzywdy). W sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji nie badał, czy zaistniały

materialnoprawne przesłanki roszczenia określonego w art. 445 § 1 k.c. i nie badał

istnienia krzywdy, jej charakteru i rozmiarów oraz kwestii stosownego

zadośćuczynienia, należy uznać, że w tym zakresie nie została rozpoznana istota

sprawy.

Z omówionych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie pozwanej jako pozbawione

uzasadnionych podstaw i - stosownie do art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 k.p.c. i art.

3941 § 3 k.p.c. - pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Ireneusz Kunicki

(E.C.)

[a.ł]