SN oddalił zażalenie gminy, skarga kasacyjna w sprawie czasopisma pozostaje odrzucona

W punkcie II postanowienia z 3 lipca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie

oddalił zażalenie R. na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z 23 grudnia

2024 r. o odrzuceniu wniosku R. o dokonanie zmiany w rejestrze czasopism, a

mianowicie zmiany wpisu redaktora naczelnego tytułu „[…]”.

Postanowieniem z 29 października 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie

odrzucił jako niedopuszczalną skargę kasacyjną uczestniczki gminy miejskiej K. od

rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II ww. postanowienia.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że dopuszczalność

skargi kasacyjnej od postanowień sądu drugiej instancji w postępowaniu

nieprocesowym podlega ocenie na podstawie art. 5191 k.p.c. Sąd Apelacyjny

III CZ 7/26

2

podniósł, że w postępowaniu rejestrowym skarga kasacyjna nie przysługuje od

postanowień sądu drugiej instancji innych niż w przedmiocie wpisu lub wykreślenia

z rejestru podmiotu podlegającego rejestracji. Podzielił pogląd prezentowany

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym art. 5191 § 3 k.p.c. ogranicza

dopuszczalność skargi kasacyjnej do tych rejestrów, w których przedmiotem wpisu

lub wykreślenia jest podmiot, a zatem osoba fizyczna lub prawna. Rejestr

dzienników i czasopism należy natomiast do rejestrów przedmiotowych, w którym

podstawową jednostką ewidencyjną jest tytuł, a pozostałe dane mają znaczenie

wtórne. Ograniczenie dopuszczalności skargi kasacyjnej do orzeczeń wydanych

w zakresie wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu, wyłącza dopuszczalność

skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu w przedmiocie wpisu do rejestru dzienników

i czasopism.

W ocenie Sądu Apelacyjnego podstawą do wniesienia skargi kasacyjnej

w niniejszej sprawie nie może być również art. 5191 § 1 k.p.c., ponieważ nie jest to

sprawa z zakresu prawa rzeczowego czy prawa spadkowego. Nie jest to również

sprawa z zakresu prawa osobowego, której rozstrzygnięcie bezpośrednio decyduje

o istnieniu osoby prawnej lub zdolności do czynności prawnych.

Gmina miejska K. wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego,

zarzucając mu naruszenie:

1. art. 5191 § 3 k.p.c. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że

postanowienie sądu drugiej instancji dotyczące wpisu redaktora naczelnego

biuletynu dzielnicowego (czasopisma) nie jest „postanowieniem w przedmiocie

wpisu” w rozumieniu tego przepisu;

2. art. 20-22 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (dalej: „pr.pras.”)

w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji przez przyjęcie wykładni, która pozbawia

uczestnika możliwości zaskarżenia orzeczenia odmawiającego wpisu do

rejestru, ograniczając tym samym prawo do sądu;

3. art. 3986 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez odrzucenie skargi kasacyjnej

w niniejszej sprawie jako niedopuszczalnej pomimo braku realizacji przesłanek

do jej odrzucenia.

Skarżąca wniosła uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu

III CZ 7/26

3

Apelacyjnego w Krakowie i przekazanie sprawy temu Sądowi celem nadania biegu

sprawie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie dotyczące rejestracji dzienników i czasopism toczy się według

przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym ze

zmianami wynikającymi z ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe.

Oznacza to, że przepisy o postępowaniu rejestrowym (art. 6941 § 2 k.p.c.) stosuje

się w takim zakresie, w jakim postępowanie to nie jest uregulowane w Prawie

prasowym.

Prawo prasowe nie zawiera żadnych regulacji odnoszących się do

postępowania kasacyjnego w sprawach o rejestrację dzienników i czasopism,

w konsekwencji czego ocena dopuszczalności skargi kasacyjnej w tego rodzaju

sprawach musi być dokonywana na podstawie art. 5191 k.p.c. Zgodnie

z art. 5191 § 1 k.p.c. od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do

istoty sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku

i umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie – w sprawach

z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego – przysługuje skarga

kasacyjna do Sądu Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Natomiast zgodnie z art. 5191 § 3 k.p.c. w postępowaniu rejestrowym skarga

kasacyjna przysługuje jedynie od postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie

wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu podlegającego rejestracji.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że skarga

kasacyjna w sprawie o wpis do rejestru dzienników i czasopism nie przysługuje,

choć można dostrzec dwa sposoby uzasadnienia tego wniosku. Zgodnie

z pierwszym z nich, które wydaje się dominujące, art. 5191 § 3 k.p.c. dotyczy

jedynie tzw. rejestrów podmiotowych, tj. takich, które służą ujawnianiu określonych

podmiotów i danych o nich. Przepis ten nie reguluje natomiast dopuszczalności

skargi kasacyjnej w sprawach o wpis do rejestru przedmiotowego, którym jest m.in.

rejestr dzienników i czasopism. W związku z tym dopuszczalność skargi kasacyjnej

w odniesieniu do tych drugich rejestrów należy rozstrzygnąć na podstawie art.

III CZ 7/26

4

5191 § 1 k.p.c. (tak m.in. SN w uchwale siedmiu sędziów z 12 sierpnia 2015 r. III

CZP 21/15, OSNC 2015, nr 12, poz. 135). Ponieważ zaś sprawa o wpis do rejestru

dzienników i czasopism nie jest sprawą z zakresu prawa osobowego, rzeczowego

i spadkowego, to skarga kasacyjna w niej nie przysługuje (tak wprost na tle

dawnego brzmienia art. 5191 § 1 k.p.c. SN w postanowieniu z 27 czerwca 2003 r., I

CK 119/03). Zgodnie z alternatywnym sposobem argumentacji, który podziela Sąd

Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie, dopuszczalność skargi kasacyjnej

w postępowaniu o wpis do rejestru dzienników i czasopism należy ocenić wprost na

podstawie art. 5191 § 3 k.p.c. Również prowadzi to do wniosku, że skarga taka nie

przysługuje, gdyż w rejestrze tym nie może dojść do dokonania wpisu lub

wykreślenia podmiotu podlegającego rejestracji (zob. postanowienie SN z 26 lipca

2018 r., IV CZ 32/18).

Wobec powyższego trafne jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, że skarga

kasacyjna gminy miejskiej K. od postanowienia tego Sądu z 3 lipca 2025 r. była

niedopuszczalna i jako taka podległa odrzuceniu. Oceny tej nie zmienia pogląd

skarżącej, że skoro Sąd Apelacyjny pouczył wcześniej uczestników o możliwości

wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z 3 lipca 2025 r., to dopuszczał

również inną interpretację art. 5191 k.p.c.

Wbrew zarzutom skarżącej ograniczenie kręgu spraw, w których przysługuje

skarga kasacyjna nie narusza Konstytucji. Skarga kasacyjna została bowiem

ukształtowana w Kodeksie postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie

rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także

usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym

nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek

zaskarżenia orzeczeń, umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji

sądowej. Ograniczenie katalogu spraw, w których przysługuje skarga kasacyjna ma

umożliwić Sądowi Najwyższemu realizację ww. funkcji skargi.

Ponadto skarżąca w zażaleniu stara się wykazać, że wykładnia art.

5191 § 3 k.p.c. dokonana przez Sąd Apelacyjny prowadzi do sytuacji, w której

wnioskodawca pozbawiony jest jakiegokolwiek środka prawnego do weryfikacji

III CZ 7/26

5

orzeczenia, co narusza konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Argumentacja ta nie może jednak prowadzić do uchylenia zaskarżonego

postanowienia. Po pierwsze, już z art. 176 ust. 1 Konstytucji wynika, że

postępowanie sądowe musi być co najmniej dwuinstancyjne, co oznacza, że

sprawa ma być rozpoznawana w postępowaniu, które zapewnia co najmniej jedną

instancję odwoławczą; ograniczenie dostępności i dopuszczalności

nadzwyczajnych środków zaskarżenia nie jest zaś równoznaczne z naruszeniem

prawa do sądu (wyrok TK z 10 lipca 2000 r., SK 12/99, OTK 2000, nr 5, poz. 143).

Po drugie, postanowienie odrzucające wniosek o wpis redaktora naczelnego nie

jest orzeczeniem merytorycznym, nie powoduje stanu res iudicata i nie wyłącza

możliwości wystąpienia z ponownym wnioskiem o zmianę danych redaktora

naczelnego „[…]” przez podmiot posiadający zdolność sądową i procesową,

a mianowicie gminę miejską K.

Przypomnieć również należy, że zgodnie z art. 3986 § 2 k.p.c., mającym

zastosowanie w sprawach rozpoznawanych w trybie nieprocesowym (art.

13 § 2 k.p.c.), sąd drugiej instancji odrzuca skargę kasacyjną wniesioną po upływie

terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 3984 § 1 k.p.c.,

nieopłaconą oraz skargę, której braków nie usunięto w terminie lub z innych

przyczyn niedopuszczalną. Przepis ten nakłada na sąd drugiej instancji w pierwszej

kolejności obowiązek zbadania, w okolicznościach konkretnej sprawy, czy skarga

kasacyjna jest dopuszczalna pod względem przedmiotowym i podmiotowym, jak

również czy została złożona w terminie oraz czy spełnia wymagania formalne.

W przypadku stwierdzenia jej niedopuszczalności konieczne staje się odrzucenie

skargi kasacyjnej bez badania merytorycznych podstaw skargi oraz zawartych

w niej zarzutów. Sąd Apelacyjny prawidłowo zatem zastosował art. 3986 § 2 w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 i w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Marcin Krajewski

(E.M.)

III CZ 7/26

6

[a.ł]