Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego w sporze klientów z bankiem

Wyrokiem z 30 stycznia 2026 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie,

po rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji pozwanej od wyroku Sądu

III CZ 76/26

2

Okręgowego w Warszawie z 21 lutego 2024 r. - zasądzającego od pozwanej

na rzecz powodów solidarnie kwotę 300.361,22 zł z odsetkami ustawowymi

za opóźnienie od dnia 24 września 2021 r. do dnia zapłaty - uchylił zaskarżony

wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie

do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie

o kosztach instancji odwoławczej. U podstaw rozstrzygnięcia legła ocena, że Sąd

Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w sprawie

dopuszczalne było uzupełnienie luki wywołanej eliminacją nieważnych klauzul

przeliczeniowych w umowie zawartej przez strony, Sąd Okręgowy zaś odmawiając

usunięcia luki w oparciu o przepis art. 56 k.c., dokonał jego niewłaściwej

interpretacji. W konsekwencji przyjęcia, że w miejsce wyeliminowanych klauzul

przeliczeniowych winny wejść zasady przeliczeniowe oparte o kursy obowiązujące

w NBP, jako przedwczesną Sąd Apelacyjny ocenił konstatację Sądu Okręgowego,

iż roszczenie oparte o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu jest w całości

uzasadnione. Sąd Apelacyjny wskazał, iż ustalenia w tym zakresie nie były przez

Sąd Okręgowy czynione, nie została więc rozpoznana istota sprawy.

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie pozwany zarzucił naruszenie

art. 386 § 1 i 4 k.p.c. i wniósł o uchylenie w całości wyroku Sądu Apelacyjnego

w Warszawie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania

co do apelacji strony pozwanej wraz z zasądzeniem od powoda na rzecz strony

pozwanej kosztów postępowania zażaleniowego według norm prawem

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie

przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd

Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji, przekazujące sprawę

do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zostało prawidłowo oparte

na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c., a więc

czy powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada

wskazanej w uzasadnieniu podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła

w sprawie. Dokonywana ocena powinna mieć zatem charakter formalny, skupiać

III CZ 76/26

3

się wyłącznie na ustanowionych w powyższych przepisach przesłankach uchylenia

orzeczenia sądu pierwszej instancji i nie może wkraczać nie tylko w ocenę

merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych

podstaw rozstrzygnięcia, lecz także w ocenę prawidłowości zastosowania przez ten

sąd innych przepisów prawa procesowego, nie związanych bezpośrednio

ze wskazaną przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (zob. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 listopada 2012 r. IV CZ 147/12, OSNC

2013, Nr 3, poz. 41; z 29 października 2015 r., I CZ 92/15, niepubl. i z 7 kwietnia

2016 r. II CZ 6/16, niepubl.).

Nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. ma miejsce

wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania materialnej podstawy

żądania albo merytorycznych zarzutów strony, błędnie przyjmując, że istnieje

przesłanka materialnoprawna unicestwiająca roszczenie albo przesłanka

wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego

z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 22; z 12 lutego 2002

r. I CKN 486/00, OSP 2003, z. 3, poz. 36; z 19 czerwca 2013 r., I CSK 156/13,

niepubl.; z 25 czerwca 2015 r., V CZ 35/15, niepubl. i z dnia 7 kwietnia 2016

r., II CZ 6/16, niepubl.). Częstokroć wskazuje się ponadto - co bywa jednak

kwestionowane (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lutego 2020

r., I CZ 5/20, niepubl.) - że nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi także

w przypadku dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez

ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby poczynienia kluczowych ustaleń

po raz pierwszy w instancji odwoławczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, OSNC 2013, Nr 5, poz. 68; oraz niepublikowane:

z 23 września 2016 r., II CZ 73/16; z 24 stycznia 2017 r., V CZ 92/16; z 22 lutego

2017 r., IV CZ 112/16; IV CZ 113/16 i IV CZ 114/16 oraz z 14 czerwca 2017

r., IV CZ 18/17 i IV CZ 25/17).

Wyrok Sądu pierwszej instancji nie był dotknięty tego rodzaju

nieprawidłowościami, a wytknięte w uzasadnieniu wyroku kasatoryjnego uchybienia

dotyczyły w istocie nieprawidłowej wykładni przepisów stanowiących

materialnoprawną podstawę żądania zapłaty oraz niedokonania w związku z tym

pełnych ustaleń faktycznych. Sąd Najwyższy wyjaśnił jednak, że o nierozpoznaniu

III CZ 76/26

4

istoty sprawy nie świadczy potrzeba poczynienia nowych ustaleń co do okoliczności

faktycznych sprawy, choćby decydujących z punktu widzenia kierunku

jej rozstrzygnięcia. Dokonanie przez sąd drugiej instancji odmiennej oceny prawnej

i związana z tym potrzeba poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych

nie upoważnia więc co do zasady do zarzucenia sądowi pierwszej instancji

nierozpoznania istoty sprawy, a wskazuje jedynie, że istota sprawy nie została

rozpoznana prawidłowo (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 9 sierpnia

2016 r., II CZ 113/16; z 20 stycznia 2017 r., I CZ 1/17; z 26 czerwca 2020

r., V CZ 25/20 i z 26 lutego 2021 r., I CZ 88/20, wszystkie niepubl.). Konieczne

uzupełnienie postępowania dowodowego - wynikające z rozbieżności w ocenie

prawnej sądów - powinno zatem mieć miejsce w ramach postępowania

apelacyjnego, zgodnie z przyjętym zakresem kognicji tego sądu. Prowadzenie

postępowania dowodowego w drugiej instancji, nawet w znacznym zakresie,

i dokonywanie na jego podstawie samodzielnych ustaleń i ocen prawnych

nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń

wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP), jak również

dwuinstancyjnego modelu postępowania sądowego, statuowanego w art. 176 ust.

1 Konstytucji RP (zob. np. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego

z 14 czerwca 2019 r., I CZ 46/19 i z 13 grudnia 2019 r., V CZ 88/19 oraz tam

przywoływane orzecznictwo).

Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 zdanie pierwsze w związku

z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

(K.L.)

III CZ 76/26

5

[a.ł]