Sąd Najwyższy uchylił wyrok kasatoryjny w sporze o kary umowne na 559 501 zł

Wyrokiem z 5 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił powództwo

R.S. przeciwko D.K. i C. S.A. w likwidacji w G. o zapłatę 559 500,95 zł z tytułu kar

umownych naliczonych w związku z nienależytym wykonaniem przez pozwanego

umowy z 8 października 2010 r., której przedmiotem było wykonanie aplikacji

internetowej „R.” umożliwiającej powszechne budowanie, edytowanie i generowanie

własnych witryn internetowych.

Zdaniem Sądu Okręgowego, wyniki przeprowadzonego postępowania

III CZ 88/26

2

dowodowego uniemożliwiały przyjęcie ponad wszelką wątpliwość, że wykonana

przez pozwanego aplikacja nie działała w sposób prawidłowy. Zamawiający

podpisywał poszczególne protokoły odbioru bez zastrzeżeń, co stwarza

domniemanie, że aplikacja działała poprawnie. W ocenie Sądu Okręgowego,

przedłożone dokumenty w postaci aktu notarialnego i pism powoda wzywających

pozwanego do usunięcia usterek, podobnie jak dowody z przesłuchania powoda

i zeznań świadka oraz sporządzona w sprawie opinia biegłego nie dowodzą

wadliwości działania aplikacji. W konsekwencji nie było podstaw do naliczania kary

umownej.

Wyrokiem z 13 lutego 2026 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie uchylił zaskarżony

wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Okręgowego w Radomiu do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Przyczyną wydania wyroku

kasatoryjnego było nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Sąd

Apelacyjny zakwestionował stanowisko jakoby samo podpisywanie przez

zamawiającego protokołów odbioru prac bez zastrzeżeń mogło być podstawą do

oddalenia powództwa. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy nie

przeanalizował wystarczająco dokładnie opinii biegłego i nie ustalił, czy wymaga ona

uzupełnienia.

Pozwany wniósł zażalenie, w którym zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego

w całości. Zarzucił naruszenie:

- art. 386 § 4 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie pomimo braku

przesłanek do stwierdzenia nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd pierwszej

instancji;

- art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji

powinien był przeprowadzić z urzędu dowód z opinii kolejnego biegłego po tym, jak

postanowił ten sam dowód (wnioskowany przez pełnomocników powoda) pominąć

z powodu nie uiszczenia przez powoda żądanej przez Sąd zaliczki na poczet

kosztów opinii i to pod rygorem pominięcia dowodu;

- art. 162 k.p.c. poprzez pominięcie skutków braku zgłoszenia przez

pełnomocnika powoda zastrzeżenia do protokołu w związku z postanowieniem

o pominięciu dowodu;

- art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 ust. 1 EKPC poprzez naruszenie

III CZ 88/26

3

prawa pozwanego do rzetelnego procesu.

Na tej podstawie pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi powód wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie zwrotu

kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sytuacji, w której sąd drugiej instancji uchyla wyrok wydany przez sąd

pierwszej instancji ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy, Sąd Najwyższy,

rozpoznając zażalenie złożone na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c., bada, czy sąd

drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 386 § 4 k.p.c., tj. czy okoliczności sprawy,

przy uwzględnieniu merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji, mieszczą się

w kręgu sytuacji odpowiadających nierozpoznaniu istoty sprawy. Poza zakresem

oceny pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska co do meritum wyrażonego

przez sąd drugiej instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada

2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41, z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ

77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54 i z dnia 17 stycznia 2013 r., III CZ 2/13).

W świetle ugruntowanego orzecznictwa, do nierozpoznania istoty sprawy

dochodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada materialnej podstawy żądania,

wychodząc z błędnego założenia, że istnieje przeszkoda unicestwiająca roszczenie

albo wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (por. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315 i z dnia 23 września

1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22 oraz postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 170/12, z dnia 14 lutego 2013 r., II CZ

188/12, z dnia 3 lutego 2017 r., II CZ 146/17 i z dnia 13 października 2017 r., I CZ

90/17). Przesłanka ta – w przeciwieństwie do określonej w art. 386 § 4 in fine k.p.c.

- nie dotyczy zatem sytuacji, w których błąd sądu pierwszej instancji lokuje się

w sferze faktów i dowodów, lecz polega na nieprawidłowym założeniu o istnieniu

okoliczności stojącej na przeszkodzie ocenie istoty sprawy.

Z materiału sprawy wynikało, że Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie

dowodowe obejmujące dowody z dokumentów, dowody osobowe, w tym dowód

z opinii biegłego, i dokonał na ich podstawie ustaleń uzasadniających – w ocenie

tego Sądu – rozstrzygnięcie jak w sentencji. Okoliczność, że w przekonaniu Sądu

III CZ 88/26

4

Apelacyjnego dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia nie były wystarczające

wobec pominięcia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego i że w konsekwencji nie

mogły stanowić podstawy do oddalenia powództwa, nie jest równoznaczna

z nierozpoznaniem istoty sprawy. W judykaturze wielokrotnie podkreślano, że

konieczność dokonania dalszych ustaleń faktycznych, nawet jeżeli zakres

wymaganego uzupełnienia podstawy faktycznej jest znaczny, nie uzasadnia wydania

wyroku kasatoryjnego (zob. np. postanowienia SN z 5 grudnia 2024 r., III CZ 226/24;

z 30 marca 2025 r., III CZ 251/24; z 23 lipca 2025 r., III CZ 82/25). W modelu apelacji

pełnej (cum beneficio novorum) postępowanie apelacyjne ma charakter

rozpoznawczy (merytoryczny) i powinno prowadzić do naprawienia błędów

popełnionych przez sąd a quo.

Należy podkreślić, że kontynuacja postępowania na etapie apelacyjnym,

obejmująca dokonanie nowych ustaleń faktycznych i ocen prawnych, nie pozbawia

strony prawa do jednej instancji merytorycznej. Konstytucyjna zasada

dwuinstancyjności postępowania nie oznacza bowiem, że zakończenie sporu jest

możliwe jedynie w przypadku zgodności stanowisk obu instancji. Innymi słowy,

prowadzenie postępowania dowodowego w drugiej instancji - nawet w znacznym

zakresie - i dokonanie na jego podstawie samodzielnych ustaleń nie prowadzi do

naruszenia konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej

instancji (art. 78 Konstytucji RP), ani dwuinstancyjnego modelu postępowania

sądowego statuowanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Nie ogranicza ono również

prawa stron do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (zob. m.in.

postanowienia SN z 8 czerwca 2016 r., I PZ 8/16; z 13 października 2017 r., I CZ

90/17; z 6 marca 2018 r., II UZ 118/17; z 8 października 2025 r., III CZ 180/25 oraz

w judykaturze Trybunału Konstytucyjnego – zob. m.in. wyrok z 11 marca 2003 r., SK

8/02; OTK-A 2003, nr 3, poz. 20; postanowienia z 9 listopada 2010 r., Ts 49/10, OTK-

B 2011, nr 1, poz. 90; z 6 października 2015 r., Ts 52/14, OTK-B 2015, nr 5, poz.

446).

W konkluzji zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. należało uznać za trafny, co

prowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Poza zakresem rozważań pozostawały natomiast te argumenty zażalenia,

które wiązały się z oceną merytorycznego stanowiska Sądu Apelacyjnego, jako

III CZ 88/26

5

pozostające poza kognicją Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym

toczącym się na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c.

Z tych względów, na podstawie art. 39815 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

A.G.

[r.g.]