SN oddalił zażalenie: od prawomocnego postanowienia o kosztach nie przysługuje skarga o niezgodność z prawem

Postanowieniem z 17 listopada 2025 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie

odrzucił skargę R.C. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia, tj. postanowienia z 28 marca 2025 r., V Gz 105/24, którym oddalono

zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w Częstochowie w przedmiocie

kosztów postępowania w sprawie o podział majątku wspólnego.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R.C., zarzucając naruszenie:

art. 4241 § 1 i 2 k.p.c., art. 4241 § 1 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., art. 4246 § 3 k.p.c.,

III CZ 98/26

2

art. 45 Konstytucji RP. Na tej podstawie domagał się uchylenia zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że wniesiona przez skarżącego skarga

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia była

niedopuszczalna, a w konsekwencji podlegała odrzuceniu na podstawie art.

4246 § 3 k.p.c.

Przedmiotem skargi było postanowienie Sądu Okręgowego z 28 marca

2025 r., w którym oddalono zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego

w Częstochowie w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Nie budzi zatem wątpliwości, że skarga dotyczyła wyłącznie prawomocnego

orzeczenia odnoszącego się do kosztów postępowania.

Zgodnie z art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności

z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie

w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana

lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych przysługujących

stronie na podstawie kodeksu nie było i nie jest możliwe. W wyjątkowych

wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad

porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela,

można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli

strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest

możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie

środków prawnych.

W orzecznictwie utrwalone jest zapatrywanie, że do kategorii orzeczeń

kończących postępowanie w sprawie należą wyroki oraz postanowienia wydane

w postępowaniu nieprocesowym rozstrzygające co do istoty sprawy. Orzeczenie

rozstrzygające co do istoty sprawy, to takie, które po uprawomocnieniu się trwale

zamyka drogę do dalszego postępowania i rozstrzygnięcia (zob. uchwały składu

7 sędziów SN: z 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999/5/87, z 31 maja

III CZ 98/26

3

2000, III 291/00, OSNC 2001/1/1, z 6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC

2001/2/22). Przedmiot merytorycznego rozstrzygnięcia objętego takim orzeczeniem

nie podlega zatem ponownemu osądowi, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Orzeczeniom rozstrzygającym co do istoty sprawy należy przeciwstawić

te rozstrzygające w kwestiach incydentalnych, tj. takie, które pozostają w związku

z postępowaniem zmierzającym do rozpoznania żądania, ale ich byt jest

samodzielny w tym znaczeniu, że zamykają określony uboczny wątek spawy

(zob. postanowienie SN z 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05). Do tej kategorii

orzeczeń należy zaliczyć rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów. Odrębność tego

rozstrzygnięcia w stosunku do orzeczenia kończącego sprawę w instancji, wyraźnie

wynika z brzmienia art. 108 § 1 k.p.c.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów, choć funkcjonalnie związane

z orzeczeniem co do istoty, ma charakter uboczny i incydentalny. Fakt, że

orzeczenie o kosztach rozstrzyga o obowiązku ich poniesienia, nie zmienia jego

procesowego charakteru i nie przekształca go w orzeczenie rozstrzygające sprawę

co do istoty. Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącego, że postanowienie

Sądu Okręgowego z 28 marca 2025 r. było orzeczeniem kończącym postępowanie

w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. Postępowanie, którego dotyczyło to orzeczenie,

zostało zakończone rozstrzygnięciem co do przedmiotu sprawy. Kontrola

instancyjna ograniczała się wyłącznie do kwestii kosztów postępowania, a więc

zagadnienia akcesoryjnego względem głównego przedmiotu rozpoznania. Nie

może odnieść skutku argumentacja skarżącego, który wskazuje, że rozstrzygnięcie

o kosztach kończy postępowanie w zakresie kosztów. Artykuł 4241 k.p.c. wyraźnie

wskazuje krąg orzeczeń poddanych kontroli w tym trybie. Rozszerzająca wykładnia

art. 4241 k.p.c., prowadząca do objęcia skargą również rozstrzygnięć o kosztach,

pozostawałaby w sprzeczności z literalnym brzmieniem przepisu.

Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo

do sądu nie oznacza bowiem prawa do korzystania z dowolnych

lub nieograniczonych środków zaskarżenia.

Bez wpływu na ocenę dopuszczalności skargi pozostawały również

podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące jego wieku czy stanu

III CZ 98/26

4

zdrowia. Okoliczności te mogą mieć znaczenie przy ocenie np. wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych, nie mogą jednak prowadzić do rozszerzenia

zakresu zastosowania nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak wyżej, na podstawie art. 39814 w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c.

(M.T.)

[a.ł]