Sąd Najwyższy nie podjął uchwały o ograniczeniu władzy rodzicielskiej ojca

III CZP 39/25

2

Postanowieniem z 6 grudnia 2024 r. wydanym w sprawie z wniosku K.R. przy

udziale M.S. o ograniczenie władzy rodzicielskiej nad małoletnią A.S. oraz o ustalenie

miejsca pobytu małoletniej A.S., Sąd Rejonowy Szczecin - Centrum w Szczecinie

ograniczył władzę rodzicielską uczestnika nad jego małoletnią córką A.S. do prawa

interesowania się stanem zdrowia dziecka i postępami w nauce małoletniej oraz

ustalił miejsce pobytu małoletniej A.S. w każdorazowym miejscu zamieszkania

wnioskodawczyni. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd pierwszej instancji podniósł,

że rodzice małoletniego dziecka nie przedstawili pisemnego porozumienia o

sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, a zatem w świetle art. 107 k.r.o. brak

było podstaw do pozostawienia pełni władzy rodzicielskiej wnioskodawczyni i

uczestnikowi. Z ustaleń Sąd pierwszej instancji wynika ponadto, że rodzice dziecka

nie są w stanie porozumieć się w sprawach dotyczących pieczy nad córką,

przykładowo co do zapewnienia dziecku odpowiedniej odzieży na czas kontaktów z

ojcem, zmiany terminów kontaktów ojca z córką czy wizyt u lekarzy.

W apelacji wniesionej od tego orzeczenia, uczestnik M.S. zarzucił wadliwą

ocenę dowodów, poczynienie przez Sąd błędnych ustaleń faktycznych, a także

naruszenie art. 58 § 1 i 1a k.r.o. oraz art. 107 § 2 k.r.o. przez błędną wykładnię i

wadliwe zastosowanie, skutkujące nieuzasadnionym ograniczeniem jego władzy

rodzicielskiej, pomimo braku istotnych przesłanek przemawiających za takim

ograniczeniem, równoznacznym, w ocenie uczestnika, z faktycznym pozbawieniem

go władzy rodzicielskiej.

Przy rozpoznawaniu tej apelacji Sąd Okręgowy w Szczecinie powziął

poważne wątpliwości prawne, którym dał wyraz w postanowieniu z 6 listopada

2025 r., w którym na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu

do rozstrzygnięcia zagadnienie, czy dopuszczalne jest ograniczenie władzy

rodzicielskiej jednego z rodziców na podstawie art. 107 k.r.o. do prawa interesowania

się/prawa zasięgania informacji co do stanu zdrowia dziecka i postępów w nauce,

czy też wskazane rozstrzygnięcie w istocie skutkuje pozbawieniem władzy

rodzicielskiej tego rodzica.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

III CZP 39/25

3

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że podjęcie

przez Sąd Najwyższy uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne stanowi - ze

względu na jej wiążący charakter (art. 390 § 2 k.p.c.) - wyjątek od zasady

samodzielnego rozstrzygania sprawy przez sąd właściwy i konstytucyjnej zasady

podlegania sędziów tylko ustawie, co prowadzi do wniosku o konieczności ścisłej

wykładni przesłanek stosowania tego przepisu (zob. uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10,

poz. 166 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 19 listopada 2008 r., III CZP

21/08; z 29 października 2009 r., III CZP 79/09 i z 12 stycznia 2010 r., III CZP

106/09).

Przedmiotem zagadnienia prawnego może być jedynie taka poważna

wątpliwość prawna, mająca zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy, której

rozstrzygnięcie przez sąd powszechny we własnym zakresie napotyka na

obiektywne trudności, znacznie wykraczające poza te, które towarzyszą wykładni

prawa w sądowym procesie jego stosowania, a dotychczasowy dorobek orzeczniczy

Sądu Najwyższego i nauka prawa nie umożliwiają przezwyciężenia tych trudności.

Jeśli obiektywnie rzecz ujmując, wątpliwości tego rodzaju nie da się dostrzec

w konkretnej sprawie, to podjęcie postulowanej przez sąd powszechny uchwały

przez Sąd Najwyższy nie jest dopuszczalne. Na sądzie przedstawiającym Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne spoczywa zatem obowiązek

wykazania nie tylko istnienia wątpliwości, których rozwiązanie jest niezbędne dla

rozstrzygnięcia rozpoznawanego środka zaskarżenia, ale także wyjaśnienia na czym

one polegają i z jakiej przyczyny uważa je za poważne. Przytoczone argumenty

podlegają rozważeniu przez Sąd Najwyższy, który w pierwszym rzędzie bada, czy

zostały spełnione warunki do podjęcia uchwały (zob.m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, z 30 maja 2003 r., III CZP 30/03,

z 14 listopada 2006 r., III CZP 84/06, z 20 listopada 2009 r., III CZP 90/09,

z 22 października 2010 r., III CZP 80/10 oraz z 18 lutego 2021 r., III CZP 13/20.).

Przenosząc te, utrwalone w orzecznictwie i nauce prawa, zapatrywania na

grunt tej sprawy należy podnieść, że Sąd Okręgowy w Szczecinie nie zawarł

III CZP 39/25

4

w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego pogłębionych rozważań,

uzasadniających zgłoszone wątpliwości prawne. Powołał się ogólnikowo na

istniejące w orzecznictwie wątpliwości i rozbieżności, jednakże nie przytoczył

przykładów orzeczeń, wydanych w sprawach o takich samych lub bardzo podobnych

stanach faktycznych, w których art. 107 § 2 k.r.o. byłby interpretowany w sposób

prowadzący do odmiennych - zróżnicowanych albo sprzecznych – orzeczeń. Co

więcej, z treści przedmiotowego postanowienia wynika, że Sąd pytający zajął

stanowisko w sprawie, sprowadzające się do przyjęcia, że treść sentencji

kontrolowanego apelacyjnie orzeczenia Sądu Rejonowego jest, w świetle,

powołanego w uzasadnieniu pytania, orzecznictwa Sądu Najwyższego, w istocie

równoznaczna z pozbawieniem uczestnika władzy rodzicielskiej nad małoletnią

córką. Sąd Okręgowy nie przytoczył natomiast jakichkolwiek argumentów prawnych

przemawiających na rzecz tezy przeciwnej, co uzasadnia przyjęcie, że Sąd

Okręgowy jest w stanie samodzielnie rozstrzygnąć sprawę, zaś od Sądu

Najwyższego oczekuje jedynie potwierdzenia swojego stanowiska. Przemawia to za

odmową podjęcia uchwały, albowiem instytucja zagadnień prawnych nie może być

wykorzystywana do przerzucenia na Sąd Najwyższy decyzji jurysdykcyjnej,

obciążającej sąd orzekający (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 20 maja 2005

r., III CZP 14/05 z 29 października 2009 r., III CZP 74/09, z 4 grudnia 2009 r., III CZP

101/09. i z 15 grudnia 2022 r., III CZP 118/22).

Niezależnie od przedstawionych rozważań należy zwrócić uwagę, że

w świetle art. 107 § 2 k.r.o. w brzmieniu obowiązującym od 29 sierpnia 2015 r.,

wprowadzonym ustawą z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny

i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2015 r., poz.

1062), w braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo

dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego

wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Sąd może

powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając

władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do

osoby dziecka, ale tylko wtedy, gdy przemawia za tym dobro dziecka.

W aktualnym stanie prawnym pozostawienie pełni władzy rodzicielskiej obojgu

rodzicom, żyjącym w rozłączeniu, jest zatem regułą, zwłaszcza gdy przedstawią

III CZP 39/25

5

porozumienie rodzicielskie zgodne z dobrem dziecka. Nie jest jednak warunkowane

jego przedłożeniem, zaś ograniczenie władzy jednego z rodziców może nastąpić

tylko w sytuacji, w której wymaga tego dobro dziecka. Nie ma zatem podstaw do

przyjęcia poglądu, że nieprzedstawienie pisemnego porozumienia rodzicielskiego per

se uniemożliwia pozostawienie pełni władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom żyjącym

w rozłączeniu i powoduje konieczność ograniczenia władzy tego rodzica, z którym

dziecko stale nie przebywa i przy którym nie ma ono ustalonego miejsca pobytu.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym judykaty przytoczone przez Sąd

pytający w uzasadnieniu postanowienia, oraz opracowania naukowe z dziedziny

prawa rodzinnego, wskazują na tak zwane atrybuty władzy rodzicielskiej, obejmujące

obowiązki rodziców oraz, stanowiące ich refleks, uprawnienia rodziców w stosunku

do dziecka, rekonstruowane, przy braku ustawowej definicji tego pojęcia, na

podstawie treści art. 93-98 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zalicza się do nich,

między innymi, wychowanie dziecka i kierowanie nim, polegające, przykładowo, na

kształtowaniu jego osobowości, samodzielności, postaw społecznych, formowaniu

światopoglądu oraz systemu wartości, rozwijaniu predyspozycji intelektualnych oraz

umiejętności praktycznych, regulowaniu trybu życia dziecka, jego edukacji

i wypoczynku, nadzorze nad jego postępowaniem, decydowaniu o uczestnictwie

dziecka w działalności środowisk pozarodzinnych, wyborze kierunku edukacji,

doborze i kontroli informacji uzyskiwanych przez dziecko. Władza rodzicielska

obejmuje także troskę o osobę dziecka w aspekcie fizycznym, emocjonalnym,

duchowym i intelektualnym oraz dbanie o materialne warunki jego życia, a także

o jego majątek. Do tych atrybutów nie należą, a zatem są niezależne od

przysługiwania władzy rodzicielskiej, alimentowanie dziecka lub osobiste z nim

kontakty. Tym bardziej nie sposób przyjąć, jak to uczynił Sąd pierwszej instancji, aby

samodzielnym atrybutem władzy rodzicielskiej było zasięganie przez jednego

z rodziców informacji o stanie zdrowia dziecka i postępach w nauce u drugiego

z nich, przy którym ma ono ustalone miejsce pobytu.

Orzecznictwo i nauka prawa dostarczają także wskazówek dotyczących

prawidłowego formułowania orzeczenia sądu, ustalającego zakres władzy

rodzicielskiej, pozostawionej jednemu z rodziców, żyjących w rozłączeniu, w sytuacji

jej ograniczenia i przyznaniu pełnej władzy rodzicielskiej drugiemu z rodziców.

III CZP 39/25

6

W fundamentalnej dla tego zagadnienia (dotyczącej wprawdzie bezpośrednio

rozwodu, ale znajdującej zastosowanie także w innych sprawach, odnoszących się

do władzy rodzicielskiej), uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 18 marca 1968 r.,

III CZP 70/66 (OSNC 1968, nr 5, poz. 77) Sąd Najwyższy wskazał, że ograniczając

władzę rodzicielską jednemu z rodziców, sąd obowiązany jest - po uprzednim

ustaleniu wszelkich okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia przesłanek

tej decyzji - określić w orzeczeniu, w sposób konkretny i szczegółowy, do jakich

obowiązków i uprawnień w stosunku do dziecka ogranicza władzę rodzicielską

rodzica, któremu nie powierzono jej wykonywania. Treść obowiązków i uprawnień

tego rodzica, może więc obejmować decyzje co do kwestii związanych ze zmianą

miejsca pobytu dziecika, z organizowaniem wypoczynku i wczasów, leczeniem,

z wyborem szkoły, nauką pozaszkolną, zasadami wychowania, kierunkiem

i zakresem wykształcenia, praktyką zawodową, wyborem zawodu itd. Zależnie od

sytuacji może zachodzić potrzeba określenia czasu i miejsca widywania się tego

rodzica z dzieckiem. Można też zastrzec, że zgoda drugiego z rodziców konieczna

jest - tak jak w wypadku opieki (art. 156 k.r.o.) - we wszystkich ważniejszych

sprawach, które dotyczą osoby małoletnich dziecka.

Z powyższych uwag wynika zatem, że ograniczenie władzy rodzicielskiej

jednego z rodziców wyłącznie do prawa do interesowania się stanem zdrowia

dziecka i postępami w nauce, nie może stanowić wyłącznej treści rozstrzygnięcia

sądu opiekuńczego w tym przedmiocie, wydanego na podstawie art. 107 § 2 zd.2

k.r.o.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzekł jak

w postanowieniu.

Grzegorz Misiurek Agnieszka Piotrowska Roman Trzaskowski

(A.D.)

[a.ł]