Posiadacze w złej wierze odpowiadają in solidum za bezumowne korzystanie z rzeczy

Wyrokiem z 31 stycznia 2022 r. w sprawie z powództwa W. W. przeciwko M.

K., D. K., B. K. i W. K. o zapłatę 167 214 zł Sąd Okręgowy Warszawa-Praga

w Warszawie zasądził od M. K., D. K., B. K. i W. K. solidarnie tytułem

wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu kwotę 57 668,35 zł na rzecz

powódki z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot 28 930 zł od 1

października 2011 r. do dnia zapłaty, 12 729,37 zł od 16 marca 2017 r. do dnia

zapłaty, 16 008,98 zł od 18 września 2020 r. do dnia zapłaty i w pozostałym

zakresie oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu.

Apelację od tego wyroku wniosła zarówno powódka, jak i pozwani D. K., B.

K. i W. K.

Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznając te apelacje powziął poważne

wątpliwości, którym dał wyraz występując z zagadnieniem prawnym dotyczącym

charakteru odpowiedzialności posiadaczy zależnych rzeczy w złej wierze wobec jej

właściciela za zapłatę mu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z niej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 369 k.c., zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy

lub z czynności prawnej. Żaden z tych warunków nie jest spełniony w sytuacji,

w której chodzi o zobowiązanie kilku posiadaczy zależnych rzeczy w złej wierze do

zapłaty wynagrodzenia na podstawie art. 224 § 2 w związku z art. 225 i z art. 230

k.c. jej właścicielowi za bezumowne korzystanie z niej, gdy nie doszło w tym

zakresie do stosownego porozumienia podmiotów tego zobowiązania. Solidarności

kilku zobowiązanych do zapłaty wynagrodzenia nie przewiduje również ustawa.

Oznacza to, że zobowiązanie, o którym mowa nie może być kwalifikowane jako

solidarne. Nie ulega jednak wątpliwości, że cechą tego zobowiązania jest to, że

zapłata wynagrodzenia przez któregokolwiek z posiadaczy rzeczy zaspokaja

interes właściciela jako wierzyciela, który jest jeden i taki sam względem wszystkich

III CZP 43/24

3

zobowiązanych do zapłaty wynagrodzenia posiadaczy rzeczy. Zaspokojenie go

przez któregokolwiek z nich musi zatem zwalniać z zobowiązania pozostałych

posiadaczy. W sytuacji, w której kilku posiadaczy zależnych rzeczy odpowiada

wobec jej właściciela za zapłatę wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania

z rzeczy, zachodzi niepodzielność przyczyny powstania tego zobowiązania, gdyż

korzystanie z rzeczy przez któregokolwiek z nich wyłącza możliwość korzystania

z rzeczy przez właściciela. Tak rozumiana niepodzielność przyczyny powstania

tego zobowiązania implikuje niemożność określenia części wynagrodzenia

odpowiadających poszczególnym posiadaczom rzeczy i powoduje, że mimo

podzielności samego świadczenia, do którego spełnienia są oni zobowiązani,

wyłączone jest przyjęcie konstrukcji zobowiązania podzielonego (art. 379 k.c. por.

mutatis mutandis uchwałę Sądu Najwyższego z 21 października 2015 r., III CZP

70/15, OSNC 2016, nr 10, poz. 118). W rezultacie właściwe jest przyjęcie, że

w omawianym wypadku chodzi o przypadek zobowiązania in solidum. Konstrukcja

ta dobrze służy prawnemu ujęciu sytuacji, w której odpowiedzialnych za zapłatę

wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy wobec jej właściciela jest kilku

jej posiadaczy zależnych w złej wierze.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak na wstępie.

Monika Koba

Dariusz Dończyk

Karol Weitz

[r.g.]