Sąd Najwyższy odrzucił wniosek obrony o test niezawisłości sędziego A.B.

Wnioskodawca – obrońca oskarżonego M.K. wniósł na podstawie art. 29 § 5

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (dalej uSN) o zbadanie

spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego A.B., wyznaczonego do składu

orzekającego w sprawie o sygn. III KK 554/22, wymogów niezawisłości

i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i

okoliczności jego postępowania po powołaniu.

Wnioskodawca stwierdził, że sędzia SSN A.B. został powołany w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz.

3), co w świetle uchwały składu połączonych Izb - Cywilnej, Karnej oraz Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych - zasady prawnej z 23 stycznia 2020 r. (BSA1-4110-

1/20, OSNKW 2020 nr 2, poz. 7) powoduje nienależytą obsadę sądu w rozumieniu

art. 439 §1 pkt 2 k.p.k.

III KB 22/24

2

Zdaniem wnioskodawcy przyjęcie powołania na sędziego SN A.B., mimo

wyżej wskazanej uchwały, świadczy o tym, że sędzia ten uznał za słuszne

opowiedzieć się za wprowadzeniem do obrotu prawnego upolitycznionego,

sprzecznego z konstytucją sytemu wyłaniania sędziów, co wiąże go poglądami

i statusem z opcją polityczną, która promowała ten model kształtowania wymiaru

sprawiedliwości, a do której to opcji należał Minister Sprawiedliwości Z.Z., za

którego kadencji wystosowana była kasacja w niniejszej sprawie i który osobiście

podejmował decyzje co do skierowania skargi kasacyjnej w sprawie M.K.

Ponadto wnioskodawca wskazał, że sędzia A.B. po powołaniu na

stanowisko sędziego SN do 10 października 2018 r. orzekał w Izbie Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, której sędziowie działali mimo, tego że Izba

była ukształtowana w nieprawidłowy sposób, który zapewniał jej obsadę wyłącznie

przez nowo-powołanych sędziów.

Zdaniem wnioskodawcy, również podejmowanie się orzekania w Sądzie

Najwyższym mimo wyżej powołanej uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego,

jak również mimo orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

w Strasburgu, który wielokrotnie stwierdził, że orzekanie przez sędziów powołanych

w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz.

3) stanowi naruszenie prawa do "niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą" zgodnie z art. 6 § 1 Europejskiej konwencji praw człowieka, powoduje

związanie statusu sędziego z powodzeniem opcji politycznej, która była autorem

ustawodawstwa, które stanowiło podstawę jego wadliwego powołania.

Wnioskodawca zauważył także, że w okolicznościach sprawy dotyczącej

M.K. powyższe okoliczności mogą doprowadzić do naruszenia standardu

niezawisłości i bezstronności, mającej wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem

okoliczności dotyczących oskarżonego oraz charakteru sprawy, albowiem sędzia

A.B. obejmując stanowisko sędziego Sądu Najwyższego oraz podejmując się

wykonywania jego funkcji zaakceptował rozwiązania prawne promowane przez

polityków i partie polityczne, którzy doprowadzili do nieprawidłowego

ukształtowania przepisów dotyczących powoływania sędziów. Do grupy tych

polityków należy niewątpliwie były Minister Sprawiedliwości Z.Z. Zatem w sprawie

M.K., w której kasację złożył Prokurator Generalny jeszcze w okresie urzędowania

na tym stanowisku Ministra Z.Z., oskarżony może obawiać się, że sędzia SN nie

III KB 22/24

3

będzie bezstronny przy rozpoznawaniu jego sprawy. Obawy te uzasadnia też fakt,

że Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny Z.Z. osobiście wypowiadał się

publicznie w sprawie M.K., wyrażając niezadowolenie z wyroku pierwszego składu

sędziowskiego orzekającego w niniejszej sprawie i wskazując, że jedynie właściwą

karą, którą należy orzec wobec oskarżonego jest kara dożywotniego pozbawienia

wolności.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Rozpatrywany wniosek nie spełnia wymogów formalnych.

Zgodnie z art. 29 § 5 uSN dopuszczalne jest badanie spełnienia przez

sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności

sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności

z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, na wniosek strony lub uczestnika postępowania przed Sądem

Najwyższym, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy.

Wniosek, o którym mowa powinien spełniać wymogi, o których mowa w art.

29 § 9 uSN, tj. wymogi przewidziane dla pisma procesowego, a także zawierać

żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa

w art. 29 § 5 uSN oraz powoływać okoliczności uzasadniające żądanie wraz

z dowodami na ich poparcie. Niespełnienie wskazanych wymogów formalnych

skutkuje odrzuceniem wniosku z art. 29 § 5 uSN bez wezwania do usunięcia

braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie

terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny (np. wniesiony przez podmiot inny

niż wynika to z art. 29 § 7 uSN).

Szczegółowa analiza przedmiotowego wniosku uzasadnia twierdzenie, że w

odniesieniu do wskazanego w art. 29 § 5 w zw. z § 9 uSN wymogu okoliczności

towarzyszących powołaniu sędziego opiera się on w istocie nie na indywidualnych

okolicznościach powołania sędziego A.B. na urząd sędziego Sądu Najwyższego

(żadna tego rodzaju zindywidualizowana okoliczność nie została przez

III KB 22/24

4

wnioskodawcę powołana), lecz koncentruje się na występującej – zdaniem

wnioskodawcy – systemowej nieprawidłowości powoływania sędziów, której

upatruje on w ukształtowaniu Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie ustawy z

2017 r. Tego rodzaju abstrakcyjnie sformułowane zarzuty nie mogą odnieść skutku

w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 29 § 5 i n. uSN, gdyż celem tej

instytucji nie jest umożliwienie kwestionowania przewidzianego przez ustawodawcę

systemu powoływania sędziów, ale ocena indywidualnych okoliczności dotyczących

powołania konkretnego sędziego oraz jego zachowania po powołaniu, przy czym

ocena ta powinna nastąpić w kontekście konkretnej sprawy.

Przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 uSN

należy zatem rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się

do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie

okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności

powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem

o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (tak SN m.in

w postanowieniach z: 16 czerwca 2021 r., I NWW 27/21; 23 lutego 2023 r., I ZB

44/22, 14 czerwca 2023 r., III CB 16/23; z 13 czerwca 2025 r., III CB 46/24; z 30

czerwca 2025 r., III CB 36/25; tak też NSA w postanowieniu z 14 lutego 2023

r., I FSK 2040/22)

Na konieczność zbadania całokształtu okoliczności, nie zaś samego trybu

powołania sędziego, zwrócił także uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej w wyroku z 9 lipca 2020 r. (C-272/19, VQ). Wskazano w nim, że „co

się tyczy warunków mianowania sędziego orzekającego w sądzie odsyłającym,

należy na wstępie przypomnieć, że sam fakt, iż władze ustawodawcze lub

wykonawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić do

powstania zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do

jego bezstronności, jeśli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji i

nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków".

Wniosek obrońcy oskarżonego M.K. nie spełnia także warunku dotyczącego

wskazania postępowania sędziego po powołaniu, które mogłoby mieć wpływ na

jego niezawisłość I bezstronność. Wskazywane przez wnioskodawcę okoliczności

związane z podjęciem się orzekania są prostą konsekwencją powołania na

III KB 22/24

5

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego i same w sobie nie wyczerpują przesłanki

z art. 29 § 5 uSN. Należy przy tym zauważyć, że tzw. uchwała połączonych Izb

Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., na którą powołuje się wnioskodawca,

została wyeliminowana z obrotu prawnego przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem

z 20 kwietnia 2020 r. (U 2/20, OTK ZU poz. 61/A/2020). Stosownie do art. 190 ust.

1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie

obowiązującą i są ostateczne. Moc powszechnie obowiązująca orzeczenia

Trybunału Konstytucyjnego oznacza m.in. bezwzględne związanie orzeczeniem

wszystkich organów władzy publicznej, w tym sądów.

Szczególnego zaakcentowania wymaga okoliczność, że z uwagi na fakt, iż

wniosek z art. 29 § 5 uSN ma zmierzać do stwierdzenia niespełnienia przez

sędziego Sądu Najwyższego wymogów (naruszenia standardu) niezawisłości i

bezstronności w konkretnej sprawie, oczywiste jest, że nie wystarczy wskazanie

okoliczności towarzyszących powołaniu danego sędziego (w szczególności

ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej) i jego postępowania po

powołaniu (np. czynności jurysdykcyjnych, oświadczeń i wypowiedzi), które mogą

wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia przezeń wymagań

niezawisłości i bezstronności, ale konieczne jest także wskazanie okoliczności

świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na wynik konkretnej sprawy,

z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy (zob. np. postanowienia SN: z 15 listopada 2022 r., III CB 5/22; z 31 lipca

2023 r., I NB 5/23). Argumentacja wnioskodawcy, wskazująca na rzekomą

akceptację przez SSN A.B. rozwiązań ustawowych przyjętych przez poprzednią

władzę wykonawczą i fakt, że kasacja w sprawie M.K. złożona została przez

Prokuratora Generalnego jeszcze w okresie urzędowania na tym stanowisku

Ministra Z.Z., jawi się jako całkowicie niezrozumiała, zwłaszcza po zmianach

władzy dokonanych pod koniec 2023 r.

Wskazane wyżej braki dotyczą elementów konstrukcyjnych i zarazem

konstytutywnych wniosku z art. 29 § 5 uSN i stosownie do treści art. 29 § 9 pkt 1 i 2

uSN w zw. z art. 29 § 10 zd. 1 uSN zachodzi konieczność odrzuceniu wniosku

przez sąd, bez wezwania strony do usunięcia braków formalnych.

III KB 22/24

6

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia.

[WB]

[a.ł]