SN pozostawił bez rozpoznania wnioski o wyłączenie sędziego z powodu jego powołania

Do Sądu Najwyższego wpłynęły dwa tożsame w treści wnioski obrońcy

skazanych P. B. i R. M. o wyłączenie SSN Stanisława Stankiewicza od rozpoznania

sprawy kasacyjnej o sygn. akt III KK 112/25 (k. 32-33, 35-36 akt SN). Autor

wniosków powołując się na przepis art. 41 § 1 k.p.k. wskazał, że w jego ocenie

zachodzi uzasadniona wątpliwość co do bezstronności wymienionego sędziego ze

względu na wadliwą procedurę jego powołania na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego, tj. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

III KK 112/25

2

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Zatem udział SSN Stanisława

Stankiewicza w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy skutkowałby nienależytą

obsadą sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Obrońca skazanych powołał się

przy tym na wyrok TSUE z dnia 19 listopada 2019 r. w połączonych sprawach C-

585, C-624/18 i C-625/18, a także na uchwałę trzech połączonych Izb Sądu

Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23

stycznia 2020 r., w sprawie sygn. akt BSA I-4110-1/20 (OSNKW 2020, nr 2, poz. 7).

Odwołał się także do wywodów zawartych w uzasadnieniu postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 25 lipca 2024 r., IV KK 135/24, z którego wynika, że

wyłączeniu na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. podlega sędzia w sytuacji, w której

miałby on dokonać oceny stosunku prawnoprocesowego (którego podmiotem, obok

stron, jest także sędzia rozpoznający sprawę), wywierającego zarazem wpływ na

jego własne prawa i obowiązki. Zatem skoro w kasacji podniesiono zarzut

naruszenia art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w związku z nienależytym obsadzeniem składu

Sądu Okręgowego w Rzeszowie, to SSN Stanisław Stankiewicz musiałby się

wypowiadać co do procedury nominacyjnej, która dotyczy także jego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wnioski należało uznać za niedopuszczalne, co skutkowało pozostawieniem

ich bez rozpoznania.

Z przedstawionej przez obrońcę skazanych argumentacji jednoznacznie

wynika, że domaga się on wyłączenia SSN Stanisława Stankiewicza od

rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygn. akt III KK 112/25 jedynie z powodu wadliwej

– zdaniem wnioskodawcy – procedury nominacyjnej sędziego referenta na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego. Jak natomiast wynika z wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19 „[a]rt. 41 § 1 w związku

z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.

U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z

dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w

jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości

powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na

III KK 112/25

3

podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa

(Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z

art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”.

Stąd też wniosek o wyłączenie sędziego złożony na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., w

którym wątpliwość co do bezstronności sędziego wywodzona jest jedynie z

okoliczności towarzyszących powołaniu na stanowisko sędziego, jest

niedopuszczalny z mocy ustawy i jako taki powinien zostać pozostawiony bez

rozpoznania. Należy przy tym zaznaczyć, że w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są

ostateczne. Żaden organ nie posiada uprawnień do weryfikacji oraz

nierespektowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (zob. m.in. wyrok SN z 22

sierpnia 2018 r., III PK 71/17; postanowienie SN z 12 kwietnia 2021 r., I NZP 1/21;

postanowienie SN z 23 września 2021 r., IV KZ 37/21; postanowienie Sądu

Najwyższego z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; zdanie odrębne sędziego SN

Dariusza Kali do uzasadnienia postanowienia SN z 14 marca 2023 r., III KK 435/22;

wyrok SN z 19 maja 2023 r., I KA 4/23; postanowienie SN z 28 listopada 2023 r., I

KK 162/23; postanowienie SN z 2 lutego 2024 r., III KK 439/23).

Stanowisko o niedopuszczalności przedmiotowego wniosku potwierdza

również treść art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j.

Dz.U. z 2024 r., poz. 622; dalej: ustawa o SN), dodanego ustawą z dnia 9 czerwca

2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2022 r., poz. 1259), który stanowi, że „[o]koliczności towarzyszące

powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do

podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania

jego niezawisłości i bezstronności”. Zresztą, skoro ustawa o SN w sposób

szczególny reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście

okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po

powołaniu (vide art. 29 ustawy o SN), to w tym zakresie stanowi lex specialis

w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość badania określonych w niej

przesłanek w ogólnej procedurze (por. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2023 r.,

V KK 485/21). Warto też zauważyć, że instrument prawny w postaci tzw. testu

niezawisłości i bezstronności, którego przesłanki zostały wskazane w art. 29 ust. 5

III KK 112/25

4

ustawy o SN, zapewnia szersze gwarancje procesowe zarówno wnioskodawcy, jak

i sędziemu. Mechanizm ten wiąże się bowiem w szerszym wymiarze z gwarancjami

konstytucyjnymi, takimi jak prawo do sądu, w tym prawo do dwuinstancyjnego

postępowania i zaskarżenia niekorzystnego rozstrzygnięcia (art. 29 § 20-21 ustawy

o Sądzie Najwyższym). Ta ostatnia kwestia jest szczególnie istotna przy takim

ciężarze zarzutów kierowanych pod adresem sędziego, które uderzają w jego

niezawisłość i bezstronność, a zatem podstawowe atrybuty sędziego.

Niezależnie od powyższego zgodzić się należy, że wątpliwość co do

bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych

związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi

ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. m.in.

postanowienie SN z dnia 31 października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone

zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych

grup powołanych sędziów (vide postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK

162/22).

Powyższego stanowiska nie zmieniają przywołane we wnioskach wybrane

judykaty. Godzi się zauważyć, że zgodnie z treścią art. 8 § 1 k.p.k. sąd karny

rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i prawne oraz nie jest związany

rozstrzygnięciem innego sądu lub organu. Ponadto obecnie nie istnieje żadne

orzeczenie, które nakazywałoby traktować wskazywane przez wnioskodawcę

okoliczności towarzyszące powołaniu Stanisława Stankiewicza na stanowisko

sędziego Sądu Najwyższego jako bezwzględną przyczynę odwoławczą. Skutek taki

mogłaby wywołać jedynie przywołana w treści wniosku uchwała składu

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20 (OSNKW z

2020 r. Nr 2, poz. 7), niemniej jednak została ona uznana przez Trybunał

Konstytucyjny za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45

ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP; art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPCz (wyrok TK z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn.

akt U 2/20, OTK-A 2020, nr 61). W związku z powyższym, z dniem ogłoszenia

rzeczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie wywiera ona skutków prawnych

polegających na związaniu jej treścią składów orzekających Sądu Najwyższego.

III KK 112/25

5

Zatem wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, udział w składzie orzekającym osoby

powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw nie musi automatycznie zostać potraktowany jako bezwzględna

przyczyna odwoławcza, a w konsekwencji w każdym przypadku skutkować

koniecznością wyłączenia od rozpoznania sprawy (zob. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 28 listopada 2023 r., I KK 162/23; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23).

Za nieuprawniony należy również uznać pogląd wnioskodawcy, upatrujący

naruszenia art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. w tym, że objęty wnioskiem o wyłączenie sędzia

rozstrzygałby w sprawie o sygn. akt III KK 112/25 w oparciu o okoliczności, które

również jego dotyczą. Po pierwsze, zgodnie z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. sędzia jest z

mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli sprawa dotyczy tego sędziego

bezpośrednio. Wykładnia językowa wskazuje, że chodzi tu o sprawę, która wprost

ma związek z osobą sędziego, a więc taką sprawę, rozstrzygnięciem której sędzia

jest osobiście zainteresowany. Zwrot „bezpośrednio”, którym posługuje się

powołany przepis oznacza zatem, że pomiędzy sprawą określonego sędziego, a

jego osobą nie ma ogniw pośrednich (zob. postanowienie SN z 30 listopada 2023

r., I Zo 75/23). Rozstrzygnięcie w sprawie kasacyjnej o sygn. akt III KK 112/25 nie

dotyczy bezpośrednio SSN Stanisława Stankiewicza, a do realizacji przesłanki

wyłączenia sędziego, o której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., zaistnienie tego typu

relacji jest wymagane. Po drugie, wydane przez SSN Stanisława Stankiewicza

orzeczenie w żaden sposób nie będzie miało wpływu na sferę jego własnych

uprawnień, bądź obowiązków prawnych. Przyjęcie innego rozumowania, tj.

zaproponowanego przez autora wniosku, wpływałoby na skład sądu, albowiem

dawałoby możliwość doprowadzania do odsunięcia od orzekania znacznej liczby, a

w skrajnych przypadkach, nawet wszystkich sędziów. Sąd Najwyższy podziela przy

tym wielokrotnie wskazywany w judykaturze pogląd, iż wniosków o wyłączenie, w

których podnoszona jest jedynie okoliczność o charakterze ustrojowym, nie wolno

uwzględniać automatycznie z tego tylko powodu, iż przedmiot sprawy znajduje

zastosowanie także do osób ją rozstrzygających. Bez zindywidualizowania

III KK 112/25

6

podnoszonych okoliczności w aspekcie konkretnych faktów poddających się ocenie

sądu, pozostają one w warstwie wyłącznie teoretycznej, niepowiązanej

odpowiednio ani z konkretną sprawą, od udziału w której wniosek o wyłączenie

zostaje złożony, ani z określonym sędzią, którego wniosek ten dotyczy (zob. m.in.

postanowienie SN z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; postanowienie SN z 16

stycznia 2024 r., III KK 293/23; postanowienie SN z 11 lipca 2024 r., IV KK 142/24;

postanowienie SN z 18 marca 2025 r., III KK 410/24). Zresztą zauważyć należy, że

SSN Stanisław Stankiewicz nie jest sędzią sądu powszechnego, a zatem zarzut

podniesiony w kasacji nie może być utożsamiany z jego sytuacją ustrojową. Nie ma

tym samym żadnych podstaw do przyjęcia, że wskutek rozpoznania przedmiotowej

sprawy z udziałem SSN Stanisława Stankiewicza – jak zdaje się wskazywać

obrońca – mogłaby zostać naruszona zasada nemo iudex in causa sua. Wobec

powyższego, uznać należy, iż argumentacja wnioskodawcy wykracza poza zakres

naruszenia art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. opierając się, jak zresztą cały wniosek, na

wadliwej zdaniem wnioskodawcy procedurze powołania sędziów.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

[JJ.]

[a.ł]