Sąd Najwyższy oddalił kasację obrońcy skazanej za pomocnictwo do oszustwa samochodem

Z kasacją od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 10 października

2025 r., sygn. IV Ka 1389/25 utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego dla

III KK 133/26

2

Krakowa – Śródmieścia w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2025 r., sygn. II K

1426/24/S, wystąpił obrońca A. J. – prawomocnie skazanej za występek z art. 18 §

3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. na karę roku pozbawienia

wolności oraz karę 150 stawek dziennych grzywny w kwocie po 20 zł każda.

W nadzwyczajnym środku zaskarżenia skarżący zarzucił:

1. rażące naruszenie prawa materialnego, a to art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1

k.k., polegające na ich błędnym zastosowaniu, podczas gdy ustalony przez Sądy

obu instancji stan faktyczny nie pozwalał na przypisanie skazanej zamiaru

bezpośredniego ani ewentualnego ułatwienia popełnienia oszustwa, brak jest

ustaleń, iż skazana miała świadomość konkretnego czynu zabronionego, jego

sposobu popełnienia, miejsca, czasu, pokrzywdzonych oraz roli innych sprawców,

samo udostępnienie samochodu partnerowi życiowemu – bez dowodu objęcia

świadomością wszystkich znamion czynu głównego – nie wyczerpuje znamion

pomocnictwa, co doprowadziło do bezpodstawnego przypisania odpowiedzialności

karnej za pomocnictwo do oszustwa;

2. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść

orzeczenia tj.:

a) art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. oraz art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., polegające na

dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, oparciu ustaleń faktycznych

dotyczących świadomości i zamiaru skazanej na domniemaniach,

przypuszczeniach oraz ocenach o charakterze moralnym, a nie na konkretnych

dowodach, przyjęciu, że sam związek partnerski oraz kontakt telefoniczny z

głównym sprawcą przesądzają o wiedzy skazanej o przestępnym procederze,

sporządzeniu uzasadnienia, w którym wnioski nie wynikają logicznie z

przytoczonych dowodów, lecz stanowią ich nadinterpretację,

b) art. 5 § 2 k.p.k., poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść skazanej istniejących i

nieusuwalnych wątpliwości co do jej wiedzy o przestępczym celu użycia

samochodu, zakresu jej świadomości co do planu oszustwa, motywów zakupu i

sprzedaży pojazdu, zastąpienie wymogu pewności dowodowej oceną opartą na

zasadach doświadczenia życiowego w sposób przekraczający granice

dopuszczalne w procesie karnym.

III KK 133/26

3

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego oraz utrzymanego nim w mocy wyroku

Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I

instancji, ewentualnie – uniewinnienie A. J. od zarzucanego jej czynu.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co umożliwiało

oddalenie jej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.).

Na wstępie przypomnieć należało, że rolą postępowania kasacyjnego jest,

co do zasady, kontrola orzeczeń sądów odwoławczych z punktu widzenia

najpoważniejszych naruszeń prawa materialnego lub procesowego, które mają

istotny wpływ na treść prawomocnego orzeczenia. Mając na względzie

nadzwyczajny charakter tego środka zaskarżenia ustawodawca określił, że kasacja

przysługuje stronie, stosownie do art. 519 k.p.k. od prawomocnego wyroku sądu

odwoławczego kończącego postępowanie i tylko z powodu uchybień wymienionych

w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć

istotny wpływ na treść tego orzeczenia (art. 523 § 1 k.p.k.).

Sąd Najwyższy nie weryfikuje więc poprawności procedowania sądu

pierwszej instancji, tylko sądu odwoławczego. Stąd nieodpuszczane jest, co do

zasady, formułowanie w kasacji zarzutów dosłownie, bądź co do istoty związanych

z postępowaniem pierwszoinstancyjnym, albowiem postąpienie takie nie odpowiada

ani pozycji ustrojowej Sądu Najwyższego, ani jego prerogatywom procesowym

(por. przywołany art. 519 k.p.k.). Sytuuje również Sąd kasacyjny w

nieakceptowalnej ustrojowo i procesowo roli „alternatywnej instancji odwoławczej”,

względnie „sądu trzeciej instancji” mającego powtórnie dokonać kontroli orzeczenia

pierwszoinstancyjnego.

Podniesione w kasacji zarzuty stanowią przeredagowane powielenie części

zarzutów wcześniej podniesionych w apelacji tego obrońcy – gdzie jednak

zakwalifikowano je każdorazowo jako błąd w ustaleniach faktycznych – i zostały

wymierzone w poprawność i kompletność gromadzenia materiału dowodowego

przez Sąd meriti oraz prawidłowość jego oceny, a wreszcie – uczynienia tych

III KK 133/26

4

dowodów podstawą faktyczną rozstrzygnięcia tego Sądu, zaaprobowaną następnie

przez Sąd odwoławczy.

Tymczasem kompetencje procesowe Sądu Najwyższego powodują, że jest

on „sądem prawa”, nie zaś „sądem faktu”, jak to ma miejsce w odniesieniu do

sądów obu instancji. Kwestionowanie ocen i ustaleń stanowiących podstawę

faktyczną wyroku Sądu Rejonowego oraz ujęcie ich w zarzutach kasacyjnych w

sposób mający stworzyć wrażenie, jakoby rażącego naruszenia prawa dopuścił się

Sąd odwoławczy powoduje, że kasacja nie tylko uchybia powołanemu już art. 519

k.p.k., ale również dyspozycji art. 523 § 1 k.p.k., jako że nie może ona pełnić roli

instrumentu służącego do weryfikacji poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych.

Podniesiony w pkt. 1 zarzut naruszenia prawa materialnego w ogóle nie ma

takiego charakteru, skoro już sama jego treść przekonuje, że chodzi o poczynione

przez Sąd Rejonowy oceny i ustalenia w zakresie świadomości skazanej co do

rzeczywistego przeznaczenia zakupionego przez nią, a następnie użyczonego M. J.

i K. K. samochodu marki C. zamiarze wykorzystania tego pojazdu do popełnienia

przestępstwa oszustwa na szkodę E. i Z. małżonków K.

Należy w tym miejscu przypomnieć niekwestionowane poglądy orzecznictwa

i doktryny akcentujące, że naruszenie prawa materialnego polega na jego

wadliwym zastosowaniu (niezastosowaniu) w orzeczeniu, które oparte jest na

trafnych i niekwestionowanych ustaleniach faktycznych (por. np. wyrok SN z

5.11.2003 r., IV KK 404/02; postanowienia SN: z 2.12.2008 r., III KK 230/08, z

9.07.2014 r., II KK 156/14, Prok. i Pr.-wkł. 2014/10, poz. 20). Zarzut obrazy

(naruszenia) prawa materialnego w jego postaci odnoszącej się do kwalifikacji

prawnej czynu można więc postawić tylko wówczas, gdy skarżący nie podważa

ustaleń faktycznych związanych z tą kwalifikacją. Jeżeli bowiem nieprawidłowe są

ustalenia faktyczne, na podstawie których sąd dokonał kwalifikacji prawnej czynu,

to błędem pierwotnym jest błąd w ustaleniach faktycznych (względnie – obraza

określonych przepisów dotyczących prawa dowodowego), a dopiero ich

konsekwencją wadliwa kwalifikacja prawna (por. wyrok SN z 23.07.1974 r., V KR

212/74, OSNKW 1974/12, poz. 233; postanowienia SN: z 2.12.2008 r., III KK

230/08, LEX nr 491425; z 20.11.2008 r., V KK 158/08, OSNwSK 2008, poz. 2340; z

III KK 133/26

5

15.02.2007 r., IV KK 234/06, OSNwSK 2007, poz. 438; z 25.07.2005 r., V KK

61/05, OSNwSK 2005, poz. 1412).

Pomimo, że w przepisach procedury karnej nie istnieje unormowanie, które

zakazywałoby kwestionowania jednocześnie ustaleń faktycznych oraz

prawidłowości subsumcji pod określony przepis ustawy karnej, ograniczenie w tym

zakresie wynika z reguł prawidłowej wykładni. Nie dyskutuje się bowiem o prawie

przed ustaleniem stanu faktycznego sprawy (zob. D. Świecki [w:] B. Augustyniak,

K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom II.

Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 438, teza 17).

Kasacyjny zarzut obrazy prawa materialnego został w niniejszej sprawie

podniesiony tylko dlatego, że skarżący nie mógł – z przyczyn formalnych

wynikających z art. 523 § 1 k.p.k. – zakwestionować poczynionych w sprawie

ustaleń faktycznych wprost, bez narażenia się na odmowę przyjęcia kasacji bądź jej

pozostawienie bez rozpoznania. Nie jest jednak możliwe podważanie w kasacji

ustaleń faktycznych także pośrednio, poprzez zarzut formalnie wskazujący na

rażące naruszenie prawa, ale o czysto pozornym charakterze. O naturze zarzutu

decyduje bowiem jego istota, odczytywana przez pryzmat argumentacji

przedstawionej na jego poparcie, nie zaś tylko zakwalifikowanie przez skarżącego

uchybienia z określonego przepisu prawa.

Wadliwie skonstruowano również zarzuty rażącego naruszenia prawa

procesowego, albowiem powszechnie przyjmuje się również, że zarzuty obrazy art.

7 k.p.k. i art. 5 § 2 k.p.k. mają charakter rozłączny (zob.m.in. postanowienie SN z

24 października 2023 r., III KK 414/23). Odwołanie się do tego ostatniego przepisu

możliwe jest wyłącznie w razie przeprowadzenia kompletnej i wszechstronnej

oceny dowodów, z której wynikają jednak konkurencyjne - względem siebie, jak i

względem następstw dla oskarżonego - ustalenia o równym stopniu

prawdopodobieństwa. Dostrzeżonych wątpliwości organ procesowy nie jest w

stanie usunąć, bez względu na inicjatywę dowodową, czy szczegółowość i sposób

oceny dowodów już przeprowadzonych. Dopiero wówczas obowiązkiem organu jest

sięgnięcie po dyspozycję art. 5 § 2 k.p.k. Jeżeli zaś ocena materiału spełnia

wymogi art. 7 k.p.k. i pozwala na ustalenie niebudzących wątpliwości organu

procesowego ustaleń, w razie potrzeby przekonująco wykluczających alternatywny

III KK 133/26

6

przebieg zdarzeń, to do etapu, w którym aktualizuje się dyspozycja art. 5 § 2 k.p.k.

w ogóle nie dochodzi W takim przypadku ten ostatni przepis, jako niewykorzystany

w toku konstruowania podstawy faktycznej, nie może również zostać naruszony.

Z naruszeniem art. 5 § 2 k.p.k. mamy do czynienia wyłącznie wówczas, gdy

sąd po wyczerpaniu inicjatywy dowodowej i dokonaniu oceny dowodów zgodnej z

art. 7 k.p.k., powziął wątpliwości odnośnie do ustaleń faktycznych i pomimo

istnienia co najmniej dwóch równie możliwych wersji ustaleń, poczynił ustalenia

mniej korzystne niż te, które wynikały z równie możliwej innej wersji (zob. np.

postanowienie SN z 12 marca 2024 r., V KK 7/24). Taka sytuacja w sprawie

niniejszej nie miała miejsca, skoro stan faktyczny został w sprawie ustalony w

sposób kategoryczny, w oparciu o całokształt zgromadzonego i poprawnie

ocenionego materiału dowodowego.

Oceny i ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy i zaaprobowane w całości

w toku kontroli instancyjnej przekonują jednoznacznie, że powodem przypisania

skazanej odpowiedzialności – w zmodyfikowanym względem aktu oskarżenia

kształcie, odnoszącym się do właściwej postaci zjawiskowej przestępstwa – nie

było wyłącznie pozostawanie w związku partnerskim z M. J., co sugerowała

apelacja i co obecnie sugeruje kasacja. Treść zamiaru A. J. – stanowiąca

komponent podstawy faktycznej wyroku pierwszoinstancyjnego, zaaprobowanej

następnie przez Sąd ad quem – została zrekonstruowana w oparciu o szereg

okoliczności dających się zaobserwować zewnętrznie, w tym ustalonych na

podstawie krytycznej oceny jej wyjaśnień skonfrontowanych z pozostałymi

elementami materiału dowodowego. Słusznie orzekające w sprawie Sądy

wyeksponowały w tym zakresie:

a) fakt zakupu pojazdu C. i jego odsprzedaż po zaledwie kilku dniach za sumę

stanowiącą mniej niż połowę ceny zakupu, pomimo braku poważnych usterek

technicznych, a już z pewnością nie uniemożliwiających pokonania

kilkusetkilometrowej podróży;

b) oczywiste różnice pomiędzy wyjaśnieniami skazanej a depozycjami M. J., co do

rzekomego przeznaczenia pojazdu, czy charakteru jego usterek i zdolności do

jazdy;

III KK 133/26

7

c) brak konsekwencji w wyjaśnieniach skazanej w części odnoszącej się do

znajomości z K. K. i wynikającej z niej kontaktów telefonicznych;

d) faktu odbycia w czasie jazdy przez M. J. kilkukrotnych rozmów telefonicznie z A.

J. ;

e) wcześniejsza karalność zarówno skazanej, jak i M. J. za czyny o identycznym

modus operandi, wzmacniająca tezę, że znali oni wzajemnie swoją kryminalną

przeszłość i można także na tej podstawie wyprowadzać wnioski o ich

przestępczym współdziałaniu;

f) a posiłkowo także fakt toczącego się w momencie postępowania w sprawie

niniejszej, kolejnego postępowania karnego przeciwko A. J. o podobne

przestępstwo.

Wszystkie wyżej opisane okoliczności zostały ocenione – w swym

wzajemnym powiązaniu – przez oba orzekające w sprawie Sądy, a konkluzja

szczegółowej argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniach obu wyroków

prowadzi do jednoznacznych wniosków o świadomości skazanej, co do zamiaru jej

partnera – M. J. oraz K. K. dokonania przestępstwa oszustwa i równie świadomego

ułatwienia tego przestępstwa zachowaniem polegającym na udostępnieniu

wymienionym zakupionego przez A. J. samochodu osobowego marki C., którym M.

J. i K. K. pojechali z K.1. do R. i dokonali opisanego wyżej oszustwa.

Choć w nadzwyczajnym środku zaskarżenia nie podniesiono tego wprost,

odnotować w ramach kontroli kasacyjnej należało, że wniesiona w sprawie apelacja

została rozpoznana w stopniu należytym i pogłębionym, opierającym się na

wszechstronnych, logicznych oraz przekonujących ocenach. Sąd odwoławczy nie

pozostawił poza swym polem rozważań żadnych zarzutów sformułowanych przez

obronę, odnoszących się do poszczególnych elementów materiału dowodowego

oraz błędów w ustalonym stanie faktycznym. Prowadzi do wniosku o spełnieniu w

sprawie standardów kontroli instancyjnej wynikających z art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457

§ 3 k.p.k.

Uwzględniając powyżej przedstawioną argumentację, wobec niestwierdzenia

jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia kasacji, podlegała ona oddaleniu jako

oczywiście bezzasadna.

III KK 133/26

8

Jednocześnie, na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.

kosztami postępowania kasacyjnego obciążono skazaną nie znajdując podstaw do

zwolnienia jej z tego obowiązku.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[J.J.]

[a.ł]